Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences

fa تأثیر برنامه توانبخشی شناختی رایانه‌محور بر شدت علائم مثبت و منفی در مردان مبتلا به اسکیزوفرنیا: یک مطالعه نیمه‌تجربی The Effect of Computerized Cognitive Remediation Program on the Severity of Positive and Negative Symptoms in Individuals with Schizophrenia: A Quasi-Experimental Study روانپزشكي Psychiatry پژوهشي Research زمینه و هدف: اسکیزوفرنیا یک اختلال روان‌پریشی مزمن است که تفکر، هیجان و رفتار فرد را مختل کرده و کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد. ازاین‌رو شناسایی زودهنگام و مداخله درمانی مؤثر برای کاهش عوارض و بهبود عملکرد این بیماران ضروری است. هدف پژوهش حاضر تعیین تأثیر توانبخشی شناختی رایانه‌محور بر کاهش علائم مثبت و منفی مردان مبتلا به اسکیزوفرنیا بود. مواد و روش‌ها: این پژوهش شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل انجام شد. از میان بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیا بستری در مرکز روان‌پزشکی دانشگاه اردبیل در سال۱۴۰4–۱۴۰3، ۳۰ نفر به‌صورت هدف‌مند انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه ۱۵ نفری آزمایش و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمایش طی ۱۲ جلسه ۴۵ دقیقه‌ای توانبخشی شناختی رایانه‌محور دریافت کرد و گروه کنترل در لیست انتظار بود. داده‌ها (شدت علایم بیماران پیش و پس از مداخله) با استفاده از مقیاس علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنیا (Kay و همکاران، 1987) جمع‌آوری و با آنالیز کوواریانس چندمتغیره تجزیه‌وتحلیل شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد توانبخشی شناختی رایانه‌محور به‌طور معناداری بر علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنیا (68/40=F، 001/0>P، 0/45=η2) مردان مبتلا به اسکیزوفرنیا تأثیر داشت. <a name="_Hlk228984333">مقدار اندازه اثر (0/45) نشان می‌دهد که این مداخله حدود ۴۵ درصد از تغییرات علائم را تبیین کرده و از قدرت تبیینی بالایی برخوردار است.</a> نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر نشان داد توانبخشی شناختی رایانه‌محور با تقویت فرآیندهای شناختی و عملکردهای اجرایی، علائم مثبت و به‌ویژه علائم منفی اسکیزوفرنیا را کاهش می‌دهد. این روش باعث بهبود عملکرد روزمره بیماران می‌شود. بنابراین، استفاده از آن به‌عنوان درمان مکمل در کنار دارودرمانی پیشنهاد می‌شود. واژه‌های کلیدی: توانبخشی شناختی رایانه‌محور، علائم مثبت، علائم منفی، اسکیزوفرنیا <a name="_Hlk114425361">Background and Objectives:</a> Schizophrenia is a chronic psychotic disorder that disrupts a person's thinking, emotion, and behavior and reduces the quality of life. Therefore, early identification and therapeutic intervention are essential to reduce and improve the functioning of these patients. The aim of the present study was to determine the effect of computer-based cognitive rehabilitation on reducing positive and negative symptoms in patients with schizophrenia. Materials and Methods: This quasi-experimental study was conducted with a pretest-posttest design and a control group. Thirty patients with schizophrenia hospitalized in the Psychiatric Center of the University of Ardabil in 2024-2025 were purposively selected and randomly assigned to two groups of 15: experimental and control. The experimental group received 12 sessions of 45-minute computer-based cognitive rehabilitation, and the control group was on the waiting list. Data (severity of patients' symptoms before and after the intervention) were collected using the Positive and Negative Schizophrenia Symptom Scale (Kay et al., 1987) and analyzed by multivariate analysis of covariance. Results: The results showed that computer-based cognitive rehabilitation had a significant effect on positive and negative symptoms of schizophrenia (F=68.40, p<0.001, η2=0.45) in men with schizophrenia. The effect size (0.45) indicates that this intervention explained about 45% of the changes in symptoms and has high explanatory power. Conclusion: The present study showed that computer-based cognitive rehabilitation reduces positive symptoms and especially negative symptoms of schizophrenia by strengthening cognitive processes and executive functions. This method improves the daily functioning of patients. Therefore, its use is recommended as a complementary treatment alongside drug therapy. Keywords: Computerized cognitive remediation, Positive symptoms, Negative symptoms, Schizophrenia Funding: This study did not have any funds. Conflict of interest: None declared. Ethical considerations: The Ethics Committee of Mohaghegh Ardabili University approved the study (IR.UMA.REC.1404.045). Authors’ contributions: - Conceptualization: Hossein Ghamari Kivi - Methodology: Hossein Ghamari Kivi - Data collection: Fatemeh Gohari - Formal analysis: Hossein Ghamari Kivi, Fatemeh Gohari - Supervision: Hossein Ghamari Kivi - Project administration: Hossein Ghamari Kivi - Writing – original draft: Hossein Ghamari Kivi, Fatemeh Gohari, Mahshid Keyvanlou, Haniyeh Saeedi Chavan - Writing – review & editing: Hossein Ghamari Kivi, Fatemeh Gohari, Mahshid Keyvanlou, Haniyeh Saeedi Chavan <v:roundrect arcsize="0" id="Rounded_x0020_Rectangle_x0020_6" o:gfxdata="UEsDBBQABgAIAAAAIQC75UiUBQEAAB4CAAATAAAAW0NvbnRlbnRfVHlwZXNdLnhtbKSRvU7DMBSF dyTewfKKEqcMCKEmHfgZgaE8wMW+SSwc27JvS/v23KTJgkoXFsu+P+c7Ol5vDoMTe0zZBl/LVVlJ gV4HY31Xy4/tS3EvRSbwBlzwWMsjZrlprq/W22PELHjb51r2RPFBqax7HCCXIaLnThvSAMTP1KkI +gs6VLdVdad08ISeCho1ZLN+whZ2jsTzgcsnJwldluLxNDiyagkxOquB2Knae/OLUsyEkjenmdzb mG/YhlRnCWPnb8C898bRJGtQvEOiVxjYhtLOxs8AySiT4JuDystlVV4WPeM6tK3VaILeDZxIOSsu ti/jidNGNZ3/J08yC1dNv9v8AAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEArTA/8cEAAAAyAQAACwAAAF9y ZWxzLy5yZWxzhI/NCsIwEITvgu8Q9m7TehCRpr2I4FX0AdZk2wbbJGTj39ubi6AgeJtl2G9m6vYx jeJGka13CqqiBEFOe2Ndr+B03C3WIDihMzh6RwqexNA281l9oBFTfuLBBhaZ4ljBkFLYSMl6oAm5 8IFcdjofJ0z5jL0MqC/Yk1yW5UrGTwY0X0yxNwri3lQgjs+Qk/+zfddZTVuvrxO59CNCmoj3vCwj MfaUFOjRhrPHaN4Wv0VV5OYgm1p+LW1eAAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEATUp8ML0EAABAFgAA HwAAAGNsaXBib2FyZC9kcmF3aW5ncy9kcmF3aW5nMS54bWzsWNty2zYQfe9M/2GHT+1MLFFX22ro jKNaTppLXSt56vQBIiERDgiwAKiLv74HIBPJqps0bt2+SB7bC2J3uTh7tFjg6bN1IWnJjRVaJVGn FUfEVaozoRZJ9P7d5OgkIuuYypjUiifRhtvo2dm33zxlo4VhZS5SggdlRyyJcufKUbtt05wXzLZ0 yRXm5toUzGFoFu3MsBU8F7LdjeNhu2BCRWdbVz8yx6gy4gGupE4/8GzM1JJZuJTpaPdJE6NM/7ln NlLLS1NOyyvjI0/fLq8MiSyJgJxiBSCK2s1Eo4Zhe89qsXWwnpvC6+v5nNZJdNztncZwtYE46PdO IAd3fO0oxfywdzo8PYVCCo1hHMfHg+Z9+c+f95DmF5/3gSDrYCDsBGhLH55a/nnFw48rvtaVynhG 1zwFVRaS0/ATCB/NbPkaKbKk9DiHDj83Rq9yzjIL2nltvBVg1uoBr60lEJ6t3ugM4LLK6UCZfwe3 T2tmo9JYd8l1QV5IIuPX5BcU3saWr63zOCyyJsssu4loXkjwfskkhTTBW6MI6aM/b2W1FNlESBkG ZjEbS0MwS6JJ+DTrv6MmFa2S6HTQHYQI7szZXRcgAT73uQhrCPTxQF+oLMiOCVnLiFKqgLxt6OzW 05But36us42Pdob/wN9oYALaoVRAyLW5jWiFApBE9veKGR6RfKmQytNOvw81Fwb9wXEXA7M7M9ud YSqFqyRyEdXi2GEEk6o0YpHjTZ2weKXPkfe5cDVP6ph8dNK6qdtIHhYWIsdCiMkFitlNZevkSTUt 04B8mV6lrga+M9hBbVfjfB4SbaHrbK3bfAsBF56GeZ/fugAY79jgpRKsTiKujt5PUTJvk8hb0cwv gT5wg4DisBY+n4NVoFOIWTInFLlNyecsBb/fiYJbestXdK0LpiIqmdIWE3EXP8O4Fw/iPn67kPqY FS7NJ6wQEuWgg1qd5sxYHnIV/HP2iM5Tu+P8LbtlCvV8G7EHOKDshfqzF3F3J+Cj45OGw0DTg+rO xsIBHq1G5KsD0oK/Nd6fB/0A94PgvsxZwYygV2Ip6MUTutQgk6DJk4ehTzNmuRS+a+j5eA7s/zr2 H0jvv+WPXWNe8c2SKakrevOEpozzTBA6FDyjFy16l3O6CAWb9JzGuigrx424RbMz1gslnFhytD0F rEKloiuj0RcXpFHUYTvl2DCF23jrK21rfXTTqPALGMB4uilKpwtL2AZeqgxfvaxi0tJKuJymaS5u dZkbrgQb0Tn9UjErji7WJbwWXDl0HlNXZZvWV5IFLfZhW2qKpC9NdzfSL2xLP9E1m1umbph6WGX0 vD60AdvG5Qt4H7i97eceuxy+V2JJb1Depqk4kPs/2H8Iff2QzkvzA3UH9F3n+xH1jjonrT3wZ3Xf +5fnjEPL21Tzv1/KcZhoUD2cJh7h8JZpMaJOPBx2u/32jakK2+oOWp1Wj36d4IwqfttjOFfZFTPs +j6Kd8IeXXM8yP/zDjpmUsyMANe2p/NJOJX7U3ofZ3P83WNiDw/2T+d3qvlzuj8L/W2f4qU9t/fv nVsww6EZNyP+AP3pUqeyfFr6y636PqW+9YGGv+tr792dBtPmrtdf0O6Oz/4AAAD//wMAUEsDBBQA BgAIAAAAIQC2OwQiVAYAAAsaAAAaAAAAY2xpcGJvYXJkL3RoZW1lL3RoZW1lMS54bWzsWUtvGzcQ vhfof1jsvbHeio3Iga1H3MZOgkhJkSOlpXYZc5cLkrKjW5EcCxQomhY9NEBvPRRtAyRAL+mvcZui TYH8hQ65D5ESVTtGChhBLMDYnf1mOJyZ/YbkXrn6IKbeEeaCsKTjVy9VfA8nExaQJOz4d0aDjy77 npAoCRBlCe74cyz8q9sffnAFbU0oSccM8WAU4Rh7YCgRW6jjR1KmWxsbYgJiJC6xFCfwbMp4jCTc 8nAj4OgYBojpRq1SaW3EiCT+NliUylCfwr9ECiWYUD5UZrCXoBhGvzmdkgnW2OCwqhBiLrqUe0eI dnywGbDjEX4gfY8iIeFBx6/oP39j+8oG2sqVqFyja+gN9F+ulysEhzU9Jg/H5aCNRrPR2intawCV q7h+u9/qt0p7GoAmE5hp5otps7m7udtr5lgDlF06bPfavXrVwhv26ys+7zTVz8JrUGa/sYIfDLoQ RQuvQRm+uYJvNNq1bsPCa1CGb63g25WdXqNt4TUooiQ5XEFXmq16t5htCZkyuueEbzYbg3YtN75A QTWU1aWGmLJErqu1GN1nfAAABaRIksST8xRP0QRqsosoGXPi7ZMwgsJLUcIEiCu1yqBSh//q19BX OiJoCyNDW/kFnogVkfLHExNOUtnxPwGrvgF5/eKn1y+eeScPn588/PXk0aOTh79khiytPZSEptar H77858ln3t/Pvn/1+Gs3Xpj4P37+/PffvnIDYaaLELz85umfz5++/PaLv3587IDvcDQ24SMSY+Hd wMfebRbDxHQIbM/xmL+ZxihCxNTYSUKBEqRGcdjvy8hC35gjihy4XWxH8C4HinEBr83uWw4PIz6T xGHxehRbwAPG6C7jzihcV2MZYR7NktA9OJ+ZuNsIHbnG7qLEym9/lgK3EpfJboQtN29RlEgU4gRL Tz1jhxg7ZnePECuuB2TCmWBT6d0j3i4izpCMyNiqpoXSHokhL3OXg5BvKzYHd71dRl2z7uEjGwlv BaIO50eYWmG8hmYSxS6TIxRTM+D7SEYuJ4dzPjFxfSEh0yGmzOsHWAiXzk0O8zWSfh3oxZ32AzqP bSSX5NBlcx8xZiJ77LAboTh1YYckiUzsx+IQShR5t5h0wQ+Y/Yaoe8gDStam+y7BVrpPZ4M7wKym S4sCUU9m3JHLa5hZ9Tuc0ynCmmqA+C0+j0lyKrkv0Xrz/6V1INKX3z1xzOqiEvoOJ843am+Jxtfh lsm7y3hALj5399AsuYXhdVltYO+p+z11++88da97n98+YS84GuhbLRWzpbpeuMdr1+1TQulQzine F3rpLqAzBQMQKj29P8XlPi6N4FK9yTCAhQs50joeZ/JTIqNhhFJY31d9ZSQUuelQeCkTsOzXYqdt haez+IAF2Xa1WlVb04w8BJILeaVZymGrITN0q73YgpXmtbeh3ioXDijdN3HCGMx2ou5wol0IVZD0 xhyC5nBCz+yteLHp8OKyMl+kasULcK3MCiydPFhwdfxmA1RACXZUiOJA5SlLdZFdncy3mel1wbQq ANYRRQUsMr2pfF07PTW7rNTOkGnLCaPcbCd0ZHQPExEKcF6dSnoWN94015uLlFruqVDo8aC0Fm60 L/+XF+fNNegtcwNNTKagiXfc8Vv1JpTMBKUdfwrbfriMU6gdoZa8iIZwYDaRPHvhz8MsKReyh0SU BVyTTsYGMZGYe5TEHV9Nv0wDTTSHaN+qNSCEC+vcJtDKRXMOkm4nGU+neCLNtBsSFensFhg+4wrn U61+frDSZDNI9zAKjr0xnfHbCEqs2a6qAAZEwOlPNYtmQOA4sySyRf0tNaacds3zRF1DmRzRNEJ5 RzHJPINrKi/d0XdlDIy7fM4QUCMkeSMch6rBmkG1umnZNTIf1nbd05VU5AzSXPRMi1VU13SzmDVC 0QaWYnm+Jm94VYQYOM3s8Bl1L1PuZsF1S+uEsktAwMv4ObruGRqC4dpiMMs15fEqDSvOzqV27ygm eIprZ2kSBuu3CrNLcSt7hHM4EJ6r84PectWCaFqsK3WkXZ8mDlDqjcNqx4fPA3A+8QCu4AODD7Ka ktWUDK7gqwG0i+yov+PnF4UEnmeSElMvJPUC0ygkjULSLCTNQtIqJC3f02fi8B1GHYf7XnHkDT0s PyLP1xb295vtfwEAAP//AwBQSwMEFAAGAAgAAAAhAJxmRkG7AAAAJAEAACoAAABjbGlwYm9hcmQv ZHJhd2luZ3MvX3JlbHMvZHJhd2luZzEueG1sLnJlbHOEj80KwjAQhO+C7xD2btJ6EJEmvYjQq9QH CMk2LTY/JFHs2xvoRUHwsjCz7DezTfuyM3liTJN3HGpaAUGnvJ6c4XDrL7sjkJSl03L2DjksmKAV 201zxVnmcpTGKSRSKC5xGHMOJ8aSGtHKRH1AVzaDj1bmIqNhQaq7NMj2VXVg8ZMB4otJOs0hdroG 0i+hJP9n+2GYFJ69elh0+UcEy6UXFqCMBjMHSldnnTUtXYGJhn39Jt4AAAD//wMAUEsBAi0AFAAG AAgAAAAhALvlSJQFAQAAHgIAABMAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAFtDb250ZW50X1R5cGVzXS54bWxQ SwECLQAUAAYACAAAACEArTA/8cEAAAAyAQAACwAAAAAAAAAAAAAAAAA2AQAAX3JlbHMvLnJlbHNQ SwECLQAUAAYACAAAACEATUp8ML0EAABAFgAAHwAAAAAAAAAAAAAAAAAgAgAAY2xpcGJvYXJkL2Ry YXdpbmdzL2RyYXdpbmcxLnhtbFBLAQItABQABgAIAAAAIQC2OwQiVAYAAAsaAAAaAAAAAAAAAAAA AAAAABoHAABjbGlwYm9hcmQvdGhlbWUvdGhlbWUxLnhtbFBLAQItABQABgAIAAAAIQCcZkZBuwAA ACQBAAAqAAAAAAAAAAAAAAAAAKYNAABjbGlwYm9hcmQvZHJhd2luZ3MvX3JlbHMvZHJhd2luZzEu eG1sLnJlbHNQSwUGAAAAAAUABQBnAQAAqQ4AAAAA " style="position:absolute; left:0; text-align:left; margin-top:3px; width:503.75pt; height:47.25pt; z-index:251664896; v-text-anchor:top"> <v:textbox> <table width="100%"> <tbody> <tr> <td> <div>Citation: Ghamari Kivi H, Gohari F, Keyvanlou M, Saeedi Chavan H. The Effect of Computerized Cognitive Remediation Program on the Severity of Positive and Negative Symptoms in Individuals with Schizophrenia: A Quasi-Experimental Study. J Rafsanjan Univ Med Sci 2026 Apr; 25 (1): 3-18. doi: 1066224/jrums.25.1.3 [Farsi]</div> </td> </tr> </tbody> </table> </v:textbox> <w:wrap anchorx="margin"> </w:wrap></v:roundrect>   توانبخشی شناختی رایانه‌محور, علائم مثبت, علائم منفی, اسکیزوفرنیا Computerized cognitive remediation, Positive symptoms, Negative symptoms, Schizophrenia 3 18 http://journal.rums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-7190-1&slc_lang=fa&sid=1 Hossein ghamri kivi حسین قمری کیوی H_ghamari@uma.ac.ir 6900319475328460062782 6900319475328460062782 Yes Professor, Counseling Department, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran استاد، گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Fatemeh Gohari فاطمه گوهری Fatemeh.Gohari@student.uma.ac.ir 6900319475328460062783 0009-0002-1594-7398 No PhD student in Counseling, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. دانشجوی دکترای مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Mahshid Keyvanlou مهشید کیوانلو m.keyvanlou75@student.uma.ac.ir 6900319475328460062784 6900319475328460062784 No MSc in school counseling, Department of Counseling, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran کارشناسی ارشد مشاوره تحصیلی، گروه مشاوره دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Haniyeh saeedi chavan حانیه سعیدی چوان haniyehsaeedi@student.uma.ac.ir 6900319475328460062785 6900319475328460062785 No Master of Career Counseling, Department of Counseling, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran. کارشناسی ارشد مشاوره شغلی، گروه مشاوره دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.