جلد 15، شماره 3 - ( 3-1395 )                   جلد 15 شماره 3 صفحات 281-286 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Dahajipour Heidarabadi M, Mirzaei Khalilabadi H. Farmers' Attitude of Rafsanjan County toward Pest Control Methods in 2014: A Short Report. JRUMS. 2016; 15 (3) :281-286
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-3029-fa.html
دهجی پور حیدرآبادی مریم، میرزایی خلیل آبادی حمیدرضا. نگرش کشاورزان شهرستان رفسنجان به روش‌های مبارزه با آفات پسته در سال 1393: یک گزارش کوتاه. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. 1395; 15 (3) :281-286

URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-3029-fa.html


استادیار دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان
واژه‌های کلیدی: آفات، پسته، روش مبارزه، سموم
متن کامل [PDF 297 kb]   (331 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (984 مشاهده)
متن کامل:   (77 مشاهده)
گزارش کوتاه

مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان

دوره 15، خرداد 1395، 286-281

نگرش کشاورزان شهرستان رفسنجان به روش‌های مبارزه با آفات پسته در سال 1393: یک گزارش کوتاه

مریم دهجی‌پور حیدرآبادی[1]، حمیدرضا میرزایی‌خلیل‌آبادی[2]

دریافت مقاله: 1/10/94      ارسال مقاله به نویسنده جهت اصلاح: 19/10/94  دریافت اصلاحیه از نویسنده: 22/1/95      پذیرش مقاله: 24/1/95

چکیده

زمینه و هدف: حفظ بهداشت محیط زیست و سلامت انسان در استفاده از سموم شیمیایی جهت مبارزه با آفات اهمیت به سزایی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نگرش کشاورزان شهرستان رفسنجان به روش­های مبارزه با آفات پسته انجام گرفت.

مواد و روش‌ها: این تحقیق به­طور مقطعی و به شیوه پیمایشی صورت گرفت. جامعه آماری این تحقیق شامل 130 کشاورز شهرستان رفسنجان بود. پرسش­نامه شامل سؤالاتی در زمینه کمیت و کیفیت سموم مورد استفاده و روش­های مختلف مبارزه با آفات بر اساس طیف ساعتی بود. اطلاعات با استفاده از شاخص­های آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و مدل تحلیل سلسله مراتبی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که از دید کشاورزان معیار اثربخشی و زیست محیطی روش مبارزه، به ترتیب دارای بیشترین و کمترین اهمیت بود. لذا مبارزه شیمیایی نسبت به سایر روش­های مبارزه در اولویت قرار گرفته است.

نتیجه‌گیری: مناسب­ترین روش از دید کشاورزان، روش مبارزه شیمیایی، به دلیل اثربخشی بیشتر آن در مبارزه با آفات بود. لذا آموزش و تشویق آنها به استفاده از روش­های غیرشیمیایی و تلفیقی مؤثر، جهت حفظ سلامتی خود و محیط زیست ضروری است.

واژه‌های کلیدی: آفات، پسته، روش مبارزه، سموم

مقدمه

آفات گیاهی گروهی از موجودات زنده­اند که با ایجاد اختلال در رشد و نمو عادی گیاهان موجب خسارت اقتصادی و کاهش کمیت و کیفیت محصول می­گردند. کشاورزان جهت جلوگیری از نابودی و از بین رفتن محصولات خود از روش­های مختلفی جهت کنترل و دفع آفات گیاهی استفاده می­کنند که رایج­ترین این روش­ها استفاده از سموم دفع آفات می­باشد ]1[.

هر چند کنترل عوامل خسارت­زا با استفاده از سموم شیمیایی در بخش کشاورزی سودمند و ضروری است، اما بی­توجهی و استفاده بی­رویه از سموم دفع آفات علاوه بر مشکلات زیست محیطی باعث مسمومیت و به خطر افتادن جان انسان­ها به خصوص کشاورزان می­شود ]2[. از این­رو کارشناسان کشاورزی در مبارزه با آفات روش­های مبارزه غیرشیمیایی مانند استفاده از بالتوری، کفشدوزک، زنبورهای پارازیتوئید، عنکبوت­ها و تله­های زردرنگ و چسبنده را توصیه می­کنند ]3[.

یکی از عمده­ترین مصرف­کنندگان سم در استان کرمان، پسته­کاران شهرستان رفسنجان هستند. با توجه به وجود 112 هزار هکتار باغ پسته در این منطقه، سالانه بین 800 تا 1000 تن سم توسط کشاورزان مصرف می­شود که گردش مالی آن نزدیک به 40 میلیارد تومان است ]4[.

آمار مبتلایان به سرطان در مناطقی که از سموم به صورت بی­رویه استفاده می­شود، رو به افزایش است. استان کرمان از نظر رشد سرطان 6% از متوسط نرخ کشور بالاتر است و از نظر میزان ابتلا، وضعیت نگران­کننده­ای دارد. بنا به گزارش­ دانشگاه علوم پزشکی کرمان بار اقتصادی سرطان به 80 میلیارد تومان می­رسد ]5[. از آن جایی­ که هزینه­های مربوط به معالجات پزشکی، تلفات نیروی کار و بهره­وری پایین­تر، در بلندمدت بالا است، لذا هزینه­های بالای مراقبت­های بهداشتی و زمان کار از دست رفته، بیشتر از منافع ناشی از مصرف سموم شیمیایی است ]6[.

با توجه به اثرات سوء روش مبارزه شیمیایی بر سلامتی کشاورزان و حفظ محیط زیست و تأکید بر جایگزینی این روش­ با روش­های غیرشیمیایی و تلفیقی، هدف از این مطالعه تعیین نگرش کشاورزان رفسنجان به روش­های مختلف مبارزه با آفات پسته بود.

مواد و روش‌ها

پژوهش حاضر از نوع مقطعی و جامعه آماری این تحقیق، کشاورزان شهرستان رفسنجان بود. این تحقیق به شیوه پیمایشی توسط روش نمونه­گیری خوشه­ای دو مرحله­ای در سال 1393 صورت گرفت. به این صورت که از بین بخش­های شهرستان رفسنجان، سه بخش و از داخل بخش­ها، پنج روستا و از داخل روستاها، تعدادی کشاورز به صورت تصادفی انتخاب گردید. در ابتدا تعداد 30 پرسش­نامه (pretest) توسط کشاورزان کامل شد و سپس حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران، معادل 130 کشاورز تعیین شد. این پرسش­نامه جمع‌آوری اطلاعات شامل پرسش­های دموگرافیکی (سن، میزان تحصیلات، سابقه پسته­کاری، مساحت باغ) و پرسش­هایی در زمینه نوع سم، کیفیت سم، تعداد دفعات سمپاشی و نگرش آن­ها در مورد روش­های مختلف مبارزه با آفات بود که به روش مصاحبه حضوری تکمیل شد. تعدادی از کشاورزان به دلیل عدم رضایت برای شرکت در تحقیق، از مطالعه خارج شدند و نهایتاً با جایگزینی تعدادی کشاورز دیگر 130 کشاورز وارد مطالعه شدند.

به منظور بررسی و تعیین نگرش کشاورزان به روش­های مختلف مبارزه با آفات (مبارزه شیمیایی، غیرشیمیایی و تلفیقی) از روش تحلیل سلسله مراتبی (Analytical Hierarchy Process; AHP ) استفاده شد. برای ایجاد ساختار سلسله مراتبی، باید مراحلی طی شود که در این تحقیق در سه سطح اهداف، معیارها و گزینه­ها صورت گرفته است ]7[. هدف، شامل تعیین مناسب­ترین روش مبارزه با آفات؛ معیارها، شامل هزینه­های انجام، اثرات زیست محیطی، اثربخشی، تکنولوژی موجود؛ و گزینه­ها، شامل مبارزه شیمیایی، مبارزه غیرشیمیایی و مبارزه AWT IMAGEتلفیقی به صورت زیر می­باشد:

فلوچارت روش تحلیل سلسله مراتبی

به منظور اولویت­بندی روش مبارزه با آفات از دیدگاه کشاورزان، جداول مقایسات زوجی تشکیل ­شد. برای مقایسه زوجی گزینه‌ها، از طیف پنج نقطه‌ای ساعتی به شرح امتیاز 1 برای پاسخ به گزینه «ترجیح یکسان»، 3 برای «کمی بهتر»، 5 برای «بهتر»، 7 برای «خیلی بهتر» و 9 برای «کاملاً بهتر» استفاده شد.

وزن هر عامل نشان دهنده اهمیت و ارزش آن نسبت به عوامل دیگر در عملیات تعیین مکان است. بنابراین انتخاب آگاهانه و صحیح وزن­ها کمک بزرگی در جهت تعیین هدف مورد نظر می­نماید. به منظور تحلیل داده­ها و تصریح مدل از بسته­های نرم­افزاری Excel نسخه 2013 و Expert Choice نسخه 11 استفاده شد.

نتایج

با توجه به یافته­های تحقیق، میانگین سن پسته­کاران مورد مطالعه 76/8±32/49 سال، میانگین تحصیلات پسته­کاران 29/4±70/10 سال، میانگین سابقه پسته­کاری 85/10±53/17 سال و 9/47% از پسته­کاران دارای شغل جانبی غیرکشاورزی و در 52% آنها پسته­کاری به عنوان تنها منبع درآمدشان بود. هم­چنین مساحت باغ تحت تملک پسته­کاران حداکثر 10 هکتار و حداقل 25/0 هکتار با میانگین 62/1±31/3 هکتار بود. در راستای علت مصرف بی­رویه سموم، نتایج نشان داد که 8/63% از کشاورزان عدم کیفیت سموم شیمیایی، 5/18% سمپاشی نکردن به موقع، 10% عدم اطلاعات در مورد سم و سمپاشی و 7/7% از آنها نبود نظارت بر سمپاشی را علت این افزایش می­دانستند.

 همان­طور که داده­های جدول 1 نشان می­دهد با توجه به وزن بالای تکنولوژی موجود و اثربخشی روش مبارزه شیمیایی، این روش به­عنوان اولین اولویت از دید کشاورزان جهت مبارزه با آفات بود. از طرف دیگر روش‌های مبارزه غیرشیمیایی و تلفیقی علی­رغم وزن بالای معیار اثرات زیست‌محیطی، به­دلیل عدم ارائه تکنولوژی مناسب، اثربخشی کمتر و هزینه­های بالا در اولویت­های بعدی کشاورزان قرار گرفتند.

جدول 1- مقایسات زوجی و اولویت‌بندی گزینه­ها و معیارها براساس نگرش کشاورزان شهرستان رفسنجان در سال 1393

اولویت

وزن نهایی گزینه­ها

هزینه‌های انجام

اثرات زیست ‌محیطی

اثربخشی

تکنولوژی‌های موجود

روش مبارزه

1

56/0

30/0

07/0

75/0

46/0

شیمیایی

3

20/0

10/0

71/0

19/0

07/0

غیرشیمیایی

2

22/0

18/0

43/0

22/0

16/0

تلفیقی

25/0

08/0

57/0

13/0

وزن

2

4

1

3

اولویت

ارقام جدول نشان‌دهنده وزن معیارها و گزینه­ها براساس مدل تحلیل سلسله مراتبی می­باشد. منظور از مقایسات زوجی مقایسه گزینه­ها براساس یک معیار به­صورت دو به­ دو با یکدیگر است.

بحث

نتایج به ­دست آمده از روش تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی نشان می­دهد وزن معیارهای هزینه­های انجام، اثرات زیست‌محیطی، اثربخشی و تکنولوژی­های موجود به ترتیب 25/0، 08/0، 57/0 و 13/0 می­باشد. وزن بالای معیار اثربخشی به این دلیل است که از نظر کشاورزان، روش مبارزه شیمیایی کارایی بیشتری در از بین بردن آفات نسبت به دیگر روش­های مبارزه دارد. در مقابل پایین بودن وزن معیار زیست‌محیطی، با عدم آگاهی کافی کشاورزان از خطرات بکارگیری سموم شیمیایی مرتبط می­باشد. هم­چنین پایین بودن هزینه روش مبارزه شیمیایی نسبت به سایر روش­ها باعث شده وزن این معیار از دید کشاورزان بالا باشد و در نهایت وزن پایین معیار تکنولوژی­های موجود نشان می­دهد که تاکنون تکنولوژی‌های مناسب برای روش­های غیرشیمیایی ارائه نشده است. برایند این وزن­ها به این نتیجه منجر می­شود که مناسب­ترین روش مبارزه با آفات از دید کشاورزان، روش مبارزه شیمیایی است.

دلیل عدم بکارگیری روش­های مبارزه غیر­شیمیایی و تلفیقی توسط کشاورزان، عدم آگاهی از این روش­ها و مشکلات فنی و اجرایی آنهاست. این نتایج با یافته­های Loloei و همکاران ]8[ و مطالعه Razzaghi و همکاران مطابقت داشت ]9[. لذا وزارت کشاورزی و مؤسسات تحقیقاتی می­بایست برای صیانت از محیط زیست در جهت یافتن و ارائه روش­های مبارزه غیرشیمیایی کارا، گام بردارند. لازمه این امر ارائه و ترویج تکنولوژی­های مناسب و احداث باغات نمونه در شهرستان است که با روش­های مبارزه غیرشیمیایی یا تلفیقی مدیریت شوند تا کشاورزان عملاً نتایج بکارگیری تکنولوژی­های نو را ببینند و آنها را به کار گیرند.

از مهم­ترین محدودیت­های مطالعه حاضر می­توان به امکان پاسخ­های غیرواقعی افراد به دلیل کم‌سوادی و ترس از افشای اطلاعات اشاره کرد.

 

نتیجه­گیری

در شرایط کنونی کشاورزان روش مبارزه شیمیایی را به دلیل پایین بودن هزینه و کارایی بیشتر در نابودی آفات، نسبت به دیگر روش­های مبارزه ترجیح می­دهند. لذا جهت تشویق آنها به استفاده از روش­های غیرشیمیایی و تلفیقی نیاز به ارائه تکنولوژی­های مناسب و فرهنگ­سازی می­باشد.

تشکر و قدردانی

بدین­وسیله از تمامی کارشناسان و کشاورزان منطقه که در انجام این تحقیق ما را یاری نموده­اند، تشکر می­نماییم.

References

[1] Wasim Aktar MD, Sengupta D, Chowdhury A. Impact of pesticides use in agriculture: their benefits and hazards. Interdisc Toxicol 2009; 2(1): 1–12.

[2] Skevas Th, Lansink A. Reducing Pesticide Use and Pesticide Impact by Productivity Growth: the Case of Dutch Arable Farming. J Agri Econ 2014; 65(1): 191-211.

[3] Aghilinejad M, Farshad A, Naghavi M. Assessment of the relationship between pesticide and their effects on farmer health in various state. Iran Occup Health J 2006; 3(1): 81-5. [Farsi]

[4] Mohammd Rezaei M, Hayati D, Rafiee Z. Analysis of administrative barriers to pistachio integrated pest management: A case study in Rafsanjan city. Int J Mod Man Foresight 2014; 1(1): 35-43.

[5] Amiri M. Investigation of affecting factors on reducing use of pesticides in pistachio production,
[Thesis], Kerman, Shahid Bahonar University; Agriculture faculty; 2011; p: 58. [Farsi]

[6] Farokhi Noori MR, Holakouie Naieni K, Haghdoost AA, Emami A. Cost Analysis for Cancer Subgroups in Kerman, IRAN. Iranian J Epidemiol 2012; 8(1): 62-70. [Farsi]

[7] Saaty TL. The Analytic Hierarchy Process: Planning, Priority Setting, Resource Allocation. Pittsburgh, RWS Publications, 1980; p: 287-315.

[8] Loloei M, Zolala F, Razzaghi A. Farmers’ Pesticide Using Behaviors: A Case Study on Pistachio Farms in Kerman, Iran. Health Scope 2014; 3(2): 1-4.

[9] Razzaghi F, Rezvanfar A, Shabanali Fami H, Hoseinpour A. Comparable application cultural, biological and chemical control of pests, diseases and weeds in rice. Biol control pest plant dis 2013; 2(2): 81-95. [Farsi]


 

Farmers' Attitude of Rafsanjan County toward Pest Control Methods in 2014: A Short Report

M. Dahajipour Heidarabadi[3], H.R. Mirzaei Khalilabadi[4]

Received: 22/12/2015      Sent for Revision: 09/01/2016      Received Revised Manuscript: 13/04/2016     Accepted: 12/04/2016

Background and Objectives: Environment and human health conservation is very important in the use of chemical pesticides for pest control. The aim of this study was investigation of farmers' attitude toward pest control methods in Rafsanjan county.

Materials and Methods: This cross-sectional research was performed by field survey. The questionnaire consisted of questions on quality and quantity of pesticides and different pest control methods based on saaty’s scale The statistical population included 130 farmers in Rafsanjan. The data were reported by descriptive statistics (mean and standard deviation) and analyzed by Analytical Hierarchy Process (AHP) model.

Results: The results showed that effectiveness and environmental criteria of pest control method had the highest and the lowest importance in farmers’ opinions, respectively. Therefore, chemical control had priority over other methods.

Conclusion: Chemical control method was the best method in pistachio farmers’ opinions, due to its more effectiveness in pest control. Therefore, farmers need to be educated and encouraged to use non-chemical and integrated methods to maintain their health and the environment.

Key words: Pests, Pistachio, Control method, Pesticides

Funding: This research was funded by personal costs.

Conflict of interest: None declared.

Ethical approval: The Ethics Committee of Rafsanjan Vali-e-Asr University approved the study.

How to cite this article: Dahajipour Heidarabadi M, Mirzaei Khalilabadi HR. Farmers' Attitude of Rafsanjan County Toward Pest Control Methods in 2014: A Short Report. J Rafsanjan Univ Med Sci 2016; 15(3): 281-86. [Farsi]

 

[1]- (نویسنده مسئول) استادیار گروه آموزشی بیوتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی­عصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران

    تلفن: 31312034-034، دورنگار: 31312034-034، پست الکترونیکی: dahaji_ma@yahoo.com

[2]- استادیار گروه آموزشی اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

[3]- Assistant Prof., Dept. of Biotechnology, Faculty of Agriculture, Vali-e-Asr University, Rafsanjan, Iran

   (Corresponding Author) Tel: (034) 31312034, Fax: (034) 31312034, Email: dahaji_ma@yahoo.com

[4]- Assistant Prof., Dept. of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, Shahid Bahonar University, Kerman, Iran

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: پزشکی اجتماعی
دریافت: ۱۳۹۴/۹/۶ | پذیرش: ۱۳۹۵/۱/۲۴ | انتشار: ۱۳۹۵/۴/۲۰

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
کد امنیتی را در کادر بنویسید

ارسال پیام به نویسنده مسئول


کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2015 All Rights Reserved | Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences

Designed & Developed by : Yektaweb