جلد 17، شماره 11 - ( 10-1397 )                   جلد 17 شماره 11 صفحات 1003-1016 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Moafi F, H. Hajnasiri H, Hosseini T, Alimoradi Z, Bajalan Z. Breastfeeding Self-Efficacy and Its Associated Factors in Women who Gave Birth in Kosar Hospital of Qazvin in 2016-2017: A Descriptive Study. JRUMS. 2019; 17 (11) :1003-1016
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-4264-fa.html
معافی فرنوش، حاج نصیری حمیده، حسینی طاهره، علی مرادی زینب، باجلان زهرا. بررسی خودکارآمدی شیردهی و عوامل مرتبط با آن در زنان زایمان کرده در بیمارستان کوثر شهر قزوین در سال 96-1395: یک مطالعه توصیفی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. 1397; 17 (11) :1003-1016

URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-4264-fa.html


دانشگاه علوم پزشکی قزوین
متن کامل [PDF 378 kb]   (307 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (971 مشاهده)
متن کامل:   (175 مشاهده)
مقاله پژوهشی
مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
دوره 17، بهمن 1397، 1016-1003
 
 
بررسی خودکارآمدی شیردهی و عوامل مرتبط با آن در زنان زایمان کرده در بیمارستان کوثر شهر قزوین در سال 96-1395: یک مطالعه توصیفی
 
 
فرنوش معافی[1]، حمیده حاج نصیری[2]، طاهره حسینی[3]، زینب علی مرادی[4]، زهرا باجلان[5]
 
 
دریافت مقاله: 11/2/97   ارسال مقاله به نویسنده جهت اصلاح: 13/3/97    دریافت اصلاحیه از نویسنده: 8/7/97           پذیرش مقاله: 22/7/97
 
 

چکیده
زمینه و هدف: خودکارآمدی شیردهی متغیری قابل تعدیل و مؤثر بر شروع و تداوم شیردهی است. لذا یکی از راهکارهای ارتقاء وضعیت شیردهی، تعدیل خودکارآمدی شیردهی به واسطه شناسایی عوامل مرتبط است. مطالعه حاضر با هدف تعیین میزان خودکارآمدی شیردهی و عوامل مرتبط با آن در زنان زایمان کرده در بیمارستان کوثر شهر قزوین در سال 96-1395 انجام شد.
مواد و روش‌ها: مطالعه توصیفی حاضر، شامل 350 زن بستری در بخش زنان بیمارستان آموزشی کوثر شهر قزوین بود که طی 24 ساعت گذشته زایمان کرده بودند. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه دموگرافیک - مامایی و فرم کوتاه پرسش‌نامه خودکارآمدی شیردهی جمع‌آوری شد و با استفاده از آزمون t مستقل، آنالیز واریانس یک طرفه و رگرسیون خطی چندگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته‌ها: میانگین و انحراف معیار نمره خودکارآمدی شیردهی در میان شرکت کنندگان، 65/7±28/57 بود. از بین عوامل مورد بررسی، تعداد بارداری (012/0=p)، تجربه قبلی شیردهی (001/0=p)، تصمیم نوع (008/0=p) و مدت زمان شیردهی (025/0=p) و رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان (001/0 >p) با خودکارآمدی شیردهی ارتباط معنیداری داشتند.
نتیجه‌گیری: بر پایه نتایج مطالعه حاضر، عواملی هستند که با خودکارآمدی شیردهی مرتبط بوده و می‌توانند آن را پیش‌بینی کنند. لذا به نظر می‌رسد بتوان با آموزش پرسنل بهداشتی و انجام مداخلاتی در بیمارستان و مراکز سلامت عوامل مرتبط با خودکارآمدی شیردهی را اصلاح نموده و متعاقباً وضعیت شیردهی را بهبود بخشید.
واژه‌های کلیدی: خودکارآمدی، شیردهی، عوامل مرتبط، قزوین
 
مقدمه
تغذیه با شیر مادر بهترین شروع در زندگی هر کودک است. شروع شیردهی بلافاصله پس از زایمان سبب کاهش خطر مرگ و میر دوره نوزادی می‌شود [1]. هم‌چنین عاملی محافظتی در برابر انواع عفونت‌ها به ویژه عفونت‌های گوارشی و تنفسی می­باشد [2]. شیر مادر نه تنها سبب ارتقاء سلامت در دوره نوزادی می­شود، بلکه حیات و سلامت انسان در دوره­های مختلف زندگی اعم از نوجوانی، جوانی، میانسالی و حتی سالمندی را نیز تضمین می‌کند [3].
بر اساس اهداف سیاست­های تغذیه ای جهانی، تا سال 2025، میزان شیردهی انحصاری در 6 ماهگی باید به میزان حداقل 50 درصد برسد [4]. سازمان بهداشت جهانی نیز توصیه به آغاز شیردهی در یک ساعت اول پس از تولد، شیردهی انحصاری تا 6 ماه و سپس ادامه شیردهی تا 2 سالگی کودک دارد [5]. یکی از راهکارهای رسیدن به این هدف، تمرکز بر عوامل مؤثر بر شیردهی مادران است. عوامل بسیاری با شیردهی انحصاری مرتبط هستند، از جمله سن، وضعیت ازدواج، سطح تحصیلات، درآمد، استعمال دخانیات، نوع زایمان، تجربه قبلی شیردهی، تصمیم نوع شیردهی، قصد برگشت به کار، زمینه‌های قومی و مذهبی، تمایل به بارداری، حمایت اجتماعی و خشونت خانگی [9-6]. خودکارآمدی شیردهی یکی از متغیرهای قابل تعدیل و مؤثر بر قطع زود هنگام شیردهی می‌باشد [10] و می‌تواند میزان و طول مدت شیردهی را پیش­بینی کند [12-11]. خودکارآمدی به معنی باور فرد در توانایی خود جهت انجام کار یا رفتاری خاص است [13] و مدل خود کارآمدی شیردهی، انتخاب مادر برای شیردهی و تلاشی که او صرف این انتخاب خواهد کرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد و چگونگی مقابله او با مشکلات مربوط به شیردهی را پیش­بینی می‌کند [14]. اعتماد به نفس پایین مادر سبب احساس مسئولیت بیش از حدی می­شود که توانایی مقابله با آن را ندارد و همین مطلب مانعی در برابر موفقیت وی در شیردهی خواهد شد [15].
پیرامون شناسایی عوامل مؤثر بر خودکارآمدی شیردهی مطالعاتی صورت گرفته است. خودکارآمدی شیردهی تحت تأثیر عوامل متعددی از قبیل تحصیلات، اشتغال و پاریته مادر، حمایت از زن توسط مادرش، حمایت اجتماعی، شیردهی در اولین ساعات تولد، نوع زایمان، رضایت از بی دردی حین زایمان، رضایت از مراقبت‌های پس از زایمان، درک مادر از روند شیردهی، روشی که مادر برای تغذیه نوزاد در نظر گرفته است و اضطراب مادر می­باشد [19-16]. اما این یافته­ها در تمام مطالعات مورد تأیید قرار نگرفته‌اند. در مطالعه Hasanpoor و همکاران ارتباطی میان سن و اشتغال مادر با خودکارآمدی شیردهی یافت نشد [20]. هم‌چنین در مطالعه Varaei و همکاران، خودکارآمدی شیردهی با سن و تحصیلات مادر ارتباط معنیداری داشت و با اشتغال ارتباطی یافت نشد [21]. لذا با توجه به این­که خودکارآمدی شیردهی از عوامل مؤثر بر تداوم شیردهی است، مطالعات اعم از توصیفی و مداخله ای در این زمینه ادامه دارد و هم‌چنان به دنبال راهکاری برای بهبود و افزایش این عامل هستند [17-19].
با توجه به مطالب ارائه شده چنین نتیجه‌گیری می­شود که خودکارآمدی شیردهی تأثیر به سزایی بر وضعیت شیردهی دارد. لذا از آن­جایی که مطالعه ای در این زمینه در شهر قزوین یافت نشد، مطالعه حاضر با هدف تعیین میزان خودکارآمدی شیردهی و عوامل مرتبط با آن در زنان زایمان کرده در بیمارستان کوثر شهر قزوین در سال 96-1395 انجام شد.
مواد و روش‌ها
مطالعه حاضر از نوع توصیفی بوده که بر روی زنان زایمان کرده و بستری در بخش مراقبت­های پس از زایمان بیمارستان آموزشی کوثر در سال­های 96-1395 انجام شد. حجم نمونه بر اساس مطالعه Hasanpoor و همکاران [20] و طبق فرمول  و با در نظر گرفتن 05/0=α، 15/11 = σ و 81/1 = d برابر 268 نفر به دست آمد که با احتساب 30 درصد ریزش نمونه، حجم نهایی 350 نفر برآورد شد. نمونه­ها به روش نمونه­گیری در دسترس انتخاب شدند. شرکت کنندگان در مطالعه دارای ملیت ایرانی، حداقل سواد خواندن و نوشتن، نوزاد تک قلو، ترم و سالم که همراه با مادر از بیمارستان ترخیص شدند، پستانهایی فاقد آنورمالی بودند که تصمیم به شیردهی از پستان داشتند و در صورتی که راضی به شرکت در مطالعه نبودند و یا در بازه زمانی مطالعه نوزادشان در بخش مراقبت­های ویژه بستری شده بود، از مطالعه خارج شدند.
ابزار گردآوری داده­ها شامل پرسش‌نامه دموگرافیک - مامایی و خودکارآمدی شیردهی بود. پرسش‌نامه دموگرافیک - مامایی شامل دو بخش بود. بخش دموگرافیک پرسش‌نامه شامل سؤالاتی از قبیل سن، سطح تحصیلات، شغل، وضعیت درآمد خانواده (درک مادر از وضعیت اقتصادی خانواده)، محل سکونت، مصرف سیگار، مواد مخدر و الکل، تعداد بارداری و خواسته بودن بارداری فعلی و بخش مامایی شامل سه قسمت بود: دوران بارداری شامل سؤالاتی پیرامون زمان شروع مراقبت­های بارداری، تعداد دفعات مراقبت­های بارداری، شرکت در کلاس­های آمادگی برای زایمان؛ دوران پس از زایمان شامل سؤالاتی پیرامون نوع زایمان، جنسیت نوزاد، تماس پوست به پوست، نوع تغذیه در بیمارستان و رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان (درک مادر و ارزیابی وی از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان) و شیردهی شامل سؤالاتی پیرامون تجربه قبلی شیردهی، زمان اولین شیردهی، زمان تصمیم‌گیری برای شیردهی، تصمیم گیری در مورد طول مدت شیردهی و تصمیم‌گیری در مورد نوع شیردهی بود. فرم کوتاه پرسش‌نامه خودکارآمدی شیردهی دارای 14 گویه با بار مثبت سؤالات با پیشوند "من می‌توانم همواره" شروع می­شود که در مقیاس 5 درجه ای لیکرت از همواره یا کاملاً مطمئنم (نمره 5) تا هرگز یا اصلاً مطمئن نیستم (نمره 1) نمره­دهی می­شود. کمینه و بیشینه نمرات به ترتیب 14 و 70 می­باشد. به طوری­که بالاترین نمره نشان دهنده بالاترین میزان خودکارآمدی در شیردهی تلقی می­شوند [23-22]. روایی این پرسش‌نامه در مطالعه Varaei و همکاران مورد بررسی و تأیید قرار گرفته است [21]. پایایی این پرسش‌نامه در مطالعه Bastani و همکاران بررسی شده و آلفای کرونباخ 87/0 به دست آمده است [24].
پژوهش­گر با بررسی زنان زایمان کرده و بستری در بخش پس از زایمان بیمارستان آموزشی کوثر شهر قزوین، نمونه­ها را بر اساس دارا بودن معیارهای ورود به پژوهش، برای شرکت در مطالعه انتخاب کرده و پس از معرفی خود و بیان اهداف پژوهش، روش کار و محرمانه ماندن اطلاعات، در صورت موافقت، جهت همکاری در مطالعه رضایت نامه کتبی اخذ کرد. سپس پرسش‌نامه دموگرافیک-مامایی و فرم کوتاه پرسش‌نامه خودکارآمدی شیردهی به روش خودگزارشی توسط شرکت کنندگان و در حضور پژوهش‌گر تکمیل شد.
جهت تجزیه و تحلیل داده­ها از نرم افزار آماری SPSS ویرایش 20 و روش­های آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار، جداول توزیع فراوانی و درصد) و جهت تعیین روابط بین متغیرها از آزمون­های t مستقل و آنالیز واریانس یک‌طرفه استفاده شد. به منظور بررسی اثر پیش­بین عوامل دموگرافیک و مامایی بر خودکارآمدی شیردهی، از رگرسیون خطی تک متغیره و چند متغیره به شیوه Enter استفاده شد. برای استفاده از رگرسیون خطی، پیش فرض‌ها در دو مرحله قبل و بعد از اجرای مدل مورد ارزیابی قرار گرفت. در مرحله قبل از انجام رگرسیون خطی، توزیع متغیر وابسته چک شد که دارای توزیع نرمال بود و داده پرتی وجود نداشت. بعد از اجرای مدل رگرسیونی، شاخص‌های variance inflation Factor (VIF) و Tolerance چک شد. در مدل نهایی شاخص VIF تمام متغیرها کم‌تر از 3/2 و شاخص Tolerance کم‌تر از 9/0 بوند. هم‌چنین شاخص دوربین - واتسون 5/1 بود. بنابراین تمام پیش فرض‌های استفاده از مدل رگرسیون خطی برقرار بود و نگرانی در این مورد وجود نداشت. جهت تعیین متغیرهایی که باید وارد مدل رگرسیون خطی چند متغیره می‌شد، ابتدا تحلیل رگرسیون تک متغیره با در نظر گرفتن نمره خودکارآمدی شیردهی به عنوان متغیر وابسته و متغیرهای دموگرافیک و مامایی به عنوان متغیر مستقل انجام شد. لازم به توضیح است که در این مرحله متغیرهای رتبه‌ای با بیش از دو طبقه ابتدا به صورت متغیر Dummy تعریف شدند و سپس وارد مدل شدند. متغیرهایی که در تحلیل تک متغیره p کمتر از 2/0 داشتند وارد مدل رگرسیون چند متغیره شدند. سطح معنی‌داری کلیه آزمون‌ها 05/0 در نظر گرفته شد.
نتایج
در پژوهش حاضر، 354 پرسش‌نامه تکمیل شد. 4 پرسش‌نامه به دلیل کامل نبودن کنار گذاشته شد و در نهایت اطلاعات 350 شرکت کننده مورد بررسی نهایی قرار گرفت. در نتیجه، نرخ پاسخ‌دهی در پژوهش حاضر 87/98 درصد برآورد شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که میانگین و انحراف معیار نمره خودکارآمدی شیردهی در میان شرکت کنندگان 65/7 ± 28/57 بود. محدوده سنی شرکت کنندگان در پژوهش 43-15 سال با میانگین و انحراف معیار 86/5 ± 44/27 سال بود. اکثر نمونه­ها تحصیلات دانشگاهی نداشتند (9/92 درصد)، خانه دار (3/98 درصد) و دارای وضعیت درآمد خانواده در حد کافی (9/58 درصد) بودند و در شهر (66 درصد) زندگی می‌کردند. بارداری در 1/73 درصد از شرکت کنندگان خواسته بود. نمره خودکارآمدی در میان هیچ یک از ویژگی­های دموگرافیک تفاوت معنی‌داری نداشت (جدول 1).
 
 
 
جدول 1- مقایسه میانگین نمره خودکارآمدی شیردهی بر اساس متغیرهای دموگرافیک در زنان زایمان کرده در بیمارستان کوثر شهر قزوین در سال 96-1395
خودکارآمدی شیردهی
متغیر
(درصد) تعداد انحراف معیار ± میانگین مقدار  P 
* سن کم‌تر از 20 سال (4/9) 33 14/9  ±  33/56 148/0
30-20 سال (4/63) 222 76/7 ± 87/56
بیشتر از 30 سال (1/27) 95 73/6 ± 95
 
سطح تحصیلات غیردانشگاهی (9/92) 325 69/7 ± 45/57 143/0
دانشگاهی (1/7) 25 94/6 ± 12/55
 
شغل خانه دار (3/98) 344 67/7 ± 34/57 315/0
شاغل (7/1) 6 21/6 ± 17/54
 
*وضعیت درآمد خانواده کم تر از حد کفایت (7/5) 20 29/8 ± 15/59 498/0
کافی (9/58) 206 76/7 ± 29/57
در حد پس از انداز (4/35) 124 39/7 ± 97/56
 
محل سکونت شهر (66) 231 59/7 ± 02/57 375/0
روستا (34) 119 78/7 ± 79/57
 
خواسته بودن بارداری فعلی بله (1/73) 266 41/7 ± 39/57 699/0
خیر (9/26) 94 34/8 ± 02/57
 
آزمون t مستقل، * آزمون آنالیز واریانس یک طرفه، سطح معنی‌دار 05/0>p
 
 
214 نفر (1/61 درصد) از شرکت کنندگان بارداری دوم تا چهارم خود را تجربه می­کردند و 211 نفر (3/60 درصد) از آن­ها قبلاً شیردهی انجام داده بودند. اکثر شرکت کنندگان مراقبت­های بارداری را در سه ماهه اول آغاز (4/89 درصد) و در طی بارداری بیش‌تر از 8 بار مراجعه (9/86 درصد) داشتند و در کلاس­های آمادگی برای زایمان (6/84 درصد) شرکت کرده بودند. آن­ها غالباً قبل از بارداری تصمیم گرفته بودند (64 درصد) که شیردهی انحصاری (6/96 درصد) را برای مدت 6 ماه و بیش‌تر (3/98 درصد) ادامه دهند. 191 نفر (6/54 درصد) زایمان سزارین داشتند که ماحصل در 175 مورد (50 درصد) دختر بود. تماس پوست به پوست در 254 نفر (6/72 درصد) برقرار و شیردهی در کم­تر از یک ساعت پس از زایمان برای 284 نفر (1/81 درصد) انجام شده بود. در 309 نفر (3/88 درصد) از موارد شیردهی در بیمارستان با شیر مادر انجام شده بود و 218 نفر (3/62 درصد) از مادران از وضعیت تغذیه در بیمارستان رضایت نسبی داشتند. از میان ویژگی­های مامایی، میانگین نمره خودکارآمدی شیردهی در زنانی که بارداری‌های بیشتر و تجربه قبلی شیردهی داشتند، بالاتر بود و این تفاوت معنی‌دار بود (به ترتیب، 012/0=p و 001/0=p). هم‌چنین میانگین نمره خودکارآمدی شیردهی در مادرانی که تصمیم به انجام شیردهی انحصاری برای مدت 6 ماه و بیش­تر داشتند، بالاتر بود و تفاوت معنی‌داری داشت (به ترتیب، 008/0=p و 025/0=p). ارتباط آماری معنی‌داری در رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان با خودکارآمدی شیردهی وجود داشت (001/0 >p) (جدول 2).
 
 
جدول 2- مقایسه میانگین نمره خودکارآمدی شیردهی بر اساس متغیر­های مامایی در زنان زایمان کرده در بیمارستان کوثر شهر قزوین در سال  96-1395
 
خودکارآمدی شیردهی
متغیر
(درصد) تعداد انحراف معیار ± میانگین مقدار P 
*تعداد بارداری بارداری اول  (9/34) 122 52/7 ± 75/55 012/0
4-2 بار (1/61) 214 68/7 ± 95/57
5 بار و بیش‌تر (4) 14 47/6 ± 36/60
تجربه قبلی شیردهی بله (3/60) 211 23/7 ± 36/58 *001/0
خیر (7/39) 139 8 ± 64/55
زمان شروع مراقبت­های دوران بارداری سه ماهه اول (4/89) 313 66/7 ± 92/55 253/0
سه ماهه دوم به بعد (6/10) 37 66/7 ± 44/57
تعداد مراقبت‌های دوران بارداری کم تر از 8 بار (1/13) 46 04/8 ± 98/56 773/0
8 بار و بیشتر (9/86) 304 61/7 ± 33/57
شرکت در کلاس­های آمادگی برای زایمان بله (6/84) 296 06/7 ± 31/56 313/0
خیر (4/15) 54 76/7 ± 46/57
تصمیم برای مدت زمان شیردهی انحصاری کم‌تر از 6 ماه (7/1) 6 78/7 ± 33/50 *025/0
6 ماه و بیشتر (3/98) 344 61/7 ± 40/57
*زمان تصمیم گیری برای شیردهی قبل بارداری (64) 224 63/7 ± 63/57 255/0
دوران بارداری (6/34) 121 55/7 ± 83/56
نامشخص (4/1) 5 73/10 ± 60/52
تصمیم نوع شیردهی انحصاری (6/96) 338 59/7 ± 49/57 008/0
غیر انحصاری (4/3) 12 44/7 ± 50/51
نوع زایمان طبیعی (4/45) 159 76/7 ± 11/57 706/0
سزارین (6/54) 191 58/7 ± 42/57
جنسیت نوزاد پسر (50) 175 73/7 ± 71/57 293/0
دختر (50) 175 58/7 ± 85/56
تماس پوست به پوست بله (6/72) 254 98/7 ± 22/57 803/0
خیر (4/27) 96 59/6 ± 60/57
زمان اولین شیردهی کم‌تر از یک‌ساعت پس از زایمان  (1/81) 284 78/7 ± 92/56 068/0
بیش‌تر از یک‌ساعت پس از زایمان  (9/18) 66 92/6 ± 83/58
نوع تغذیه در بیمارستان شیرمادر (3/88) 309 47/7 ± 49/57 168/0
غیر شیرمادر (7/11) 41 88/8 ± 73/55
*رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان عدم رضایت (6/6) 23 56/9 ± 74/49 001/0>
رضایت نسبی (3/62) 218 28/7 ± 61/56
رضایت کامل (3/31) 109 57/6 ± 18/60
 
آزمون t مستقل، *آزمون آنالیز واریانس یک طرفه، سطح معنی‌دار 05/0>p
جدول 3- نتایج تحلیل  رگرسیون چندگانه برای پیش بینی خودکارآمدی شیردهی از طریق عوامل دموگرافیک و مامایی در زنان زایمان کرده در بیمارستان کوثر شهر قزوین در سال 96-1395   
متغیرهای پیش بین بتای استاندارد نشده بتای استاندارد شده خطای معیار بتای استاندارد نشده مقدار  t مقدار P
سن *بیش‌تر از 30 سال  
30-20 سال 82/0 - 05/0 - 93/0 89/0 - 376/0
کم‌تر از 20 سال 04/0 001/0 62/1 02/0 983/0
تحصیلات *دانشگاهی  
غیردانشگاهی 48/1 05/0 53/1 97/0 333/0
تعداد بارداری *بارداری اول  
4-2 بار 36/0 20/0 17/1 31/0 760/0
5 بار و بیش‌تر 77/1 05/0 22/2 80/0 425/0
تجربه قبلی شیردهی *بلی  
خیر 94/1 - 12/0 - 18/1 64/1 - 102/0
تصمیم برای نوع شیردهی *انحصاری  
غیر انحصاری 60/3- 09/0 19/2 64/1 102/0
تصمیم برای مدت زمان شیردهی انحصاری *6 ماه و بیشتر  
کم‌تر از 6 ماه 33/5 - 09/0 - 04/3 75/1 - 080/0
زمان اولین شیردهی *کم‌تر از یک ساعت پس از زایمان  
بیش‌تر از یک ساعت پس از زایمان 21/1 06/0 98/0 23/1 219/0
نوع تغذیه در بیمارستان *انحصاری  
غیر انحصاری  57/0 - 02/0- 12/1 47/0 - 637/0
رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان *رضایت نسبی  
رضایت کامل 31/3 20/0 84/0 94/3 001/0>
عدم رضایت 21/6 - 20/0- 57/1 95/3 - 001/0>
ویژگی­های مدل 41/0  R:                         17/0   R2:                          14/0     ADJ.R2:
 
*گروه مرجع، سطح معنی‌دار 05/0>p
 
 
نتایج تحلیل رگرسیون تک متغیره برای انتخاب متغیرهای پیش­بین جهت تحلیل در مدل رگرسیون چند متغیره، نشان داد که متغیرهای سن، سطح تحصیلات، تعداد بارداری، رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان، زمان اولین شیردهی، نوع تغذیه در بیمارستان، تجربه شیردهی، مدت شیردهی و تصمیم برای نوع شیردهی دارای 2/0 > p هستند. نتایج مدل رگرسیون چند متغیره نشان داد که رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان تنها متغیر پیش­بین معنی‌دار از نظر آماری است. نمره خودکارآمدی شیردهی در افرادی که رضایت کامل داشتند، 31/3 نمره بیش از افراد با رضایت نسبی بود و نمره خودکارآمدی افراد ناراضی، 21/6 نمره کم­تر از افراد با رضایت نسبی بود. البته نکته قابل توجه این است که علی رغم معنی‌دار نبودن از نظر آماری، نمره خودکارآمدی در افرادی که تصمیم به شیردهی انحصاری نداشتند، 6/3 نمره کم­تر از افراد مصمم برای شیردهی انحصاری بود. هم‌چنین افرادی که تصمیم داشتند، کم­تر از 6 ماه شیردهی انحصاری داشته باشند، 33/5 نمره کم­تر از گروه مصمم برای شیردهی بیش از 6 ماه کسب کرده بودند. در مجموع بررسی ویژگی‌های مدل رگرسیونی نشان داد که متغییرهایی که وارد مدل شده بودند، توانایی تبیین 14 درصد از واریانس مفهوم خودکارآمدی شیردهی را داشتند. نتایج مدل رگرسیون چند متغیره به صورت کامل در جدول 3 ارائه شده است.
بحث
هدف مطالعه حاضر شناسایی برخی عوامل مرتبط با خودکارآمدی شیردهی بود. با توجه به نتایج مطالعه حاضر، میانگین و انحراف معیار خودکارآمدی شیردهی 65/7 ± 28/57 می­باشد. مطالعاتی در این زمینه انجام شده است که از نسخه­های متفاوت مقیاس خودکارآمدی شیردهی استفاده کرده اند. در بین مطالعاتی که فرم کوتاه این پرسش‌نامه را به کار برده بودند، Hosseini و همکاران میانگین خودکارآمدی شیردهی در مشهد را 01/47 گزارش کردند [25]. در مطالعه دیگری در مشهد این میزان 1/48 بود [26]. در تهران نیز 51 گزارش شده بود [24]. Rahmatnejad  و Bastani میانگین خودکارآمدی شیردهی را در زنان دارای شیردهی انحصاری 64/53 و شیردهی غیرانحصاری 11/46 گزارش کرده بودند [27]. یافته‌های این مطالعه حاکی از وضعیت نسبتاً بهتر خودکارآمدی شیردهی می­باشد. از آنجایی که مطالعات انجام شده مربوط به سال‌های گذشته است، بهبود وضعیت خودکارآمدی شیردهی می­تواند حاصل تمرکز بیشتر سیستم بهداشتی بر مراقبت­های بعد از زایمان که شامل شیردهی انحصاری نیز می­شود، باشد. هم‌چنین فرهنگ حاکم بر جامعه مورد پژوهش نیز می‌تواند از علل این تفاوت باشد.
در مطالعه حاضر، بر اساس مدل رگرسیونی، رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان، تنها متغیر پیش­بین نمره خودکارآمدی شیردهی بود که از نظر آماری معنی‌دار بود. نمره خودکارآمدی در مواردی که مادر رضایت کامل داشت، نسبت به رضایت نسبی 31/3 نمره بالاتر بود؛ و در موارد نارضایتی 21/6 نمره پایین­تر بود. هماهنگ با نتایج پژوهش حاضر، مطالعات پیشین هم نشان داده اند که یکی از دلایل شایع قطع زودهنگام شیردهی، ناکافی بودن شیر از دیدگاه خود مادر است [29-28]. در مطالعه McQueen و همکاران یافته­ها نشان داده بود مادرانی که از شیر خود راضی نبودند و احساس می­کردند که شیر آن‌ها ناکافی است در معرض قطع زودهنگام­تر شیردهی بوده­اند [11]. از آنجایی که خودکارآمدی شیردهی به صورت اعتماد مادر نسبت به توانایی خویش در شیردادن به نوزادش تعریف می‌شود [14] لذا عملکرد موفقیت آمیزی که سریعاَ حاصل شده باشد، می‌تواند تأثیر قوی و بسیاری بر درک مادر نسبت به توانمندی خویش در شیردهی و تداوم آن داشته باشد [22]. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان می­تواند به عنوان عامل اطمینان بخش از کفایت و توانایی مادر در شیردهی عمل کند. بنابراین با استفاده از بهبود کیفیت مشاوره شیردهی می­توان نمره خودکارآمدی شیردهی مادران را ارتقاء داد؛ زیرا مشاوره در بیمارستان، اولین زمانی است که مادر علاوه بر دریافت اطلاعات (مشاوره­های دوران بارداری) می­تواند به صورت عملی مهارت شیردهی خود را نیز تقویت کند. در این زمینه نقش مشاوران شیردهی حائز اهمیت است، زیرا آن­ها می‌توانند به مادر در شناسایی موانع شیردهی کمک کنند و استراتژی­هایی را برای رفع این موانع ارائه دهند. هم‌چنین می­توانند مادر را در شناسایی نقاط قوت و منابع حمایتی تشویق کنند [30].
میانگین نمره خودکارآمدی شیردهی در زنان چندزا و زنانی که تجربه قبلی شیردهی داشتند، بیش­تر بود. هر دو متغیر در مدل رگرسیونی نیز قابلیت پیش­بینی خودکارآمدی شیردهی را داشتند، اما با وجود تفاوت قابل توجه نمره خودکارآمدی مرتبط با این متغیرها، نتایج از نظر آماری معنی‌دار نبود که می­تواند به دلیل حجم نمونه کم در این مطالعه باشد. داشتن تجربه شیردهی در حاملگی­های چندزا، می­تواند عامل مؤثری بر خودکارآمدی شیردهی مادران باشد. یافته­های مطالعات انجام شده در این زمینه نیز نشان داده‌اند که میزان خودکارآمدی شیردهی در زنانی که تجربه قبلی شیردهی دارند، بالاتر می­باشد [35-31]. اگر مادر از موفقیت خویش در شیردهی اطمینان داشته باشد و در واقع موفق هم باشد، خودکارآمدی وی در شیردهی افزایش خواهد یافت [15]. زنی که در گذشته تجربه موفقی در شیردهی داشته است، از اعتماد به نفس بالایی برخوردار خواهد بود. اگر مادر در جلسات مراقبت­های دوران بارداری یک سابقه کامل از شیردهی به مشاوران شیردهی بدهد، این امکان را به آن­ها می­دهد تا موفقیت­های قبلی را تقویت و تجربیات منفی وی را بررسی کنند و احساسات منفی را خنثی و اطلاعات اشتباه را اصلاح کنند و نقاط مثبت این تجربیات را به استراتژی­های آموزشی اضافه کنند [30].
در این مطالعه، بین تصمیم به نوع و مدت زمان شیردهی با خودکارآمدی شیردهی ارتباط معنی‌داری مشاهده شد. این یافته در مدل رگرسیون خطی هم با توجه به تفاوت قابل ملاحظه­ای که در نمره خودکارآمدی افراد مصمم به شیردهی انحصاری نسبت به گروه مقابل و هم‌چنین در افراد مصمم به شیردهی بیش از 6 ماه نسبت به افراد با تصمیم به شیردهی کم‌تر از 6 ماه، تأیید شد. با این­که این تفاوت در نمره خودکارآمدی، قابل ملاحظه بود اما از نظر آماری معنی‌دار نبود که می‌تواند به دلیل حجم نمونه کم در این مطالعه باشد.  McCarter‐Spaulding و Gore رابطه‌ای بین این دو عامل نیافتند، اما تصمیم به نوع شیردهی توانسته بود نوع شیردهی را در ماه اول پس از زایمان پیش­بینی کند [31]. این عامل می‌تواند تحت تأثیر فرهنگ و سنت‌ها باشد [36]. اگر مادر در محیطی پرورش یافته که شیردهی جزئی از رفتارهایی باشد که او فرا گرفته است، در نتیجه در توانایی خویش به شیردهی موفق از اعتماد به نفس بالایی برخوردار خواهد بود [15]. نتایج این مطالعه حاکی از ارتباط معنی‌دار عامل تصمیم برای مدت زمان شیردهی با خودکارآمدی شیردهی بود که مطالعات در این زمینه بسیار محدود بود. یافته­های مطالعه McCarter‐Spaulding و Gore نیز با مطالعه حاضر هم راستا بود [31]. هم‌چنین این عامل می‌تواند بر طول مدت شیردهی انحصاری نیز مؤثر باشد [37]. در واقع می­توان این گونه نتیجه­گیری کرد، زمانی که مادری از قبل تصمیم می­گیرد که شیردهی را تا 6 ماه و بیش­تر ادامه دهد، تلاش بیش­تری جهت رسیدن به هدف خود می­کند و از اعتماد به نفس بالاتری نسبت به توانایی خویش در شیردهی موفق برخوردار است.
یکی از محدودیت‌های این پژوهش این بود که متغیرهای بسیاری بررسی شده بودند که ارتباط معنی‌داری با خودکارآمدی شیردهی نداشته و در مدل رگرسیونی نیز با وجود تفاوت قابل توجه در نمرات خودکارآمدی شیردهی مادران در برخی از متغیرها، اما نتایج از نظر آماری معنی‌دار نبودند. این موضوع می‌تواند به علت تعدد عوامل مورد بررسی و عدم کفایت حجم نمونه برای هدف تعیین پیش‌بینی کننده­های خودکارآمدی شیردهی باشد. بنابراین پیشنهاد می­شود که مطالعات آتی با هدف بررسی متغیرهای پیش­بین خودکارآمدی شیردهی با حجم نمونه بیش­تر انجام شود. از محدودیت­های دیگر این پژوهش، محدود بودن محیط پژوهش به یک بیمارستان آموزشی - درمانی است. از آن­جایی که اکثر مراجعه کنندگان به بیمارستان­های آموزشی درمانی از لحاظ اقتصادی و اجتماعی در سطح متوسط و پایین جامعه قرار دارند، بنابراین تنوع فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در مشارکت کنندگان کم­تر بود. این گروه ممکن است از لحاظ فرهنگی و باورها با سطوح بالای جامعه متفاوت باشند. بنابراین با توجه به تأثیر‌پذیری خودکارآمدی شیردهی از فرهنگ و سنت­ها [36]، پیشنهاد می­شود که نمونه­گیری از محیط­های پژوهشی متنوع مانند بیمارستان­های خصوصی یا مراکز جامع سلامت در مناطق مختلف سطح شهر نیز انجام شود.
نتیجه گیری
با توجه به نتایج مطالعه حاضر، رضایت مادر از کیفیت تغذیه نوزاد در بیمارستان می­تواند خودکارآمدی شیردهی را تحت تأثیر قرار داده و پیش­بینی کند، لذا می­توان با تمرکز بر آموزش پرسنل بهداشتی در جهت شناسایی موانع شیردهی در بیمارستان و ارتقاء رضایت آنان از شیردهی، وضعیت خودکارآمدی شیردهی را بهبود بخشید. تصمیم مادر به نوع و مدت زمان شیردهی و تجربیات قبلی وی نیز از عوامل مؤثر بر خودکارآمدی شیردهی بود که با آموزش و مشاوره مادارن در مراکز بهداشتی و درمانی در جهت افزایش آگاهی آنان از فواید و مشکلات قابل رفع شیردهی و بررسی تجربیات منفی و مثبت مادران در این زمینه، می­توان اعتماد به نفس مادران را افزایش داده و در امر تصمیم­گیری آنان را یاری نمود.
تشکر و قدردانی
مطالعه حاضر برگرفته از طرح تحقیقاتی مصوب دانشگاه علوم پزشکی قزوین با کد شناسایی IR.QUMS.REC.1394.827 می‌باشد. به‌این وسیله از معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی قزوین که هزینه‌های این طرح را متقبل شدند، از پرسنل مرکز بهداشتی و درمانی کوثر که با انجام این طرح در این مرکز موافقت نمودند و مادرانی که وقت خود را در اختیار ما قرار دادند و ما را در جهت جمع‌آوری اطلاعات یاری نمودند، کمال تشکر و قدردانی را داریم.
 
 
 
 

References
 
 
[1[  Debes AK, Kohli A, Walker N, Edmond K, Mullany LC. Time to initiation of breastfeeding and neonatal mortality and morbidity: a systematic review. BMC Public Health 2013; 13(3): S19.
[2] Chung M, Raman G, Chew P, Magula N, Trikalinos T, Lau J. Breastfeeding and maternal and infant health outcomes in developed countries. Evid Technol Asses 2007; 153(153): 1-186.
[3] Marandi A. The summary of articles at breast milk nutrition prometiom. Breast milk psychosocial advantages. (Report) Tehran, Breast milk nutrition promotion assembly. 2012.
[4] World Health Organization. Global nutrition targets 2025: Policy brief series. 2014. Available at: http://www.who.int/nutrition/publications/ globaltargets2025_policybrief_overview/en/. September 29, 2018.
[5] World Health Organization. Global strategy for infant and young child feeding. 1st ed, Switzerland, World Health Organization, 2003:7-8.
[6] Barona-Vilar C, Escribá-Agüir V, Ferrero-Gandía R. A qualitative approach to social support and breast-feeding decisions. Midwifery 2009; 25(2): 187-94.
[7] Cernadas JMC, Noceda G, Barrera L, Martinez AM, Garsd A. Maternal and perinatal factors influencing the duration of exclusive breastfeeding during the first 6 months of life. J Hum Lact 2003; 19(2): 136-44.
]8[ Fallon T, Crepinsek M, Hegney D, O'Brien M. The Baby-Friendly Hospital Initiative and breastfeeding duration: Relating the evidence to the Australian context. Birth Issues 2005; 14(3): 90-5.
]9[ Yılmaz E, Öcal FD, Yılmaz ZV, Ceyhan M, Kara OF, Küçüközkan T. Early initiation and exclusive breastfeeding: Factors influencing the attitudes of mothers who gave birth in a baby-friendly hospital. Turk J Obstet Gynecol 2017; 14(1): 1-9.
]10[         Khorsandi M, Ghofranipour F, Faghihzadeh S, Hidarnia A, Akbarzadeh Bagheban A, Aguilar‐Vafaie ME. Iranian version of childbirth self‐efficacy inventory. J Clin Nurs 2008; 17(21): 2846-55.
]11[         McQueen K, Sieswerda LE, Montelpare W, Dennis CL. Prevalence and factors affecting breastfeeding among Aboriginal women in Northwestern Ontario. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs 2015; 44(1): 51-68.
]12[         Sinsuksai N, Nuampa S, Chanprapaph P. Factors Predicting 6-Month-Exclusive Breastfeeding in Mothers with Cesarean Section. J Nurs Sci 2017; 35(1): 14-22.
]13[             Kingston D, Dennis C-L, Sword W. Exploring breast‐feeding self‐efficacy. J Perinat Neonatal Nurs 2007; 21(3): 207-15.
]14[         Dennis C-L. Theoretical underpinnings of breastfeeding confidence: a self-efficacy framework. J Hum Lact 1999; 15(3): 195-201.
]15[         Entwistle F, Kendall S, Mead M. Breastfeeding support–the importance of self‐efficacy for low‐income women. Matern Child Nutr 2010; 6(3): 228-42.
]16[         Dennis CLE. Identifying predictors of breastfeeding self‐efficacy in the immediate postpartum period. Res Nurs Health 2006; 29(4): 256-68.
]17[         Guimarães CMdS, Conde RG, Gomes-Sponholz FA, Oriá MOB, Monteiro JCdS. Factors related with breastfeeding self-efficacy immediate after birth in puerperal adolescents. Acta Paul Enferm 2017; 30(1): 109-15.
]18[         Pakseresht S, Pourshaban F. Comparing maternal breastfeeding self-efficacy during first week and sixth week postpartum. Electron Physician 2017; 9(2): 3751.
]19[         Sukmawati DP, Rachmawati IN. Maternal Psychosocial Condition Affect on Breastfeeding Self-Efficacy in Pregnant Teenager. UI Proceedings on Health and Medicin 2017; 2.
]20[         Hasanpoor S, Bani S, Ansari S, Ebrahimi H. Measuring Breastfeeding Self – Efficacy among Pregnant Women Referred to Health Centers of Ahvaz. Tabriz Nursing and Midwifery Journal 2010; 5(19): 47-53. [Farsi]
]21[         Varaei S, Mehrdad N, Bahrani N. The Relationship between Self-efficacy and Breastfeeding, Tehran, Iran.. Hayat 2009; 15(3): 31-8.
]22[         Dennis C-L, Hodnett E, Gallop R, Chalmers B. The effect of peer support on breast-feeding duration among primiparous women: a randomized controlled trial. CMAJ 2002; 166(1): 21-8.
]23[         Dennis C-L. The Breastfeeding Self-Efficacy Scale: Psychometric Assessment of the Short Form. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs 2003; 32(6): 734-44.
]24[         Bastani F, RahmatnejadL e, Jahdi F, Haghani H. Breastfeeding Self Efficacy and Perceived Stress in Primiparous Mothers. IJN 2008; 21(54): 9-24.
]25[         Hosseini SM, Masoudi R, Mamori GA. The effect of relaxation training on breastfeeding self-efficacy of mothers with preterm infants: A randomized clinical trial. JCNM 2014; 3(2): 37-45. [Farsi]
]26[         Akhlaghi F, Ebrahimzadeh S, Baghani R, Azhari S, Salehi Federdi J. Comparing the effects of hands-on and hands-off breastfeeding methods on self-efficacy in primiparous mothers. JSUMS 2011; 17(4): 248-55. [Farsi]
]27[         Rahmatnejad L, Bastani F. An investigation of Breast Feeding Self Efficacy and its Relationship with exclusive breast feeding. AUMS 2012; 1(1): 31-6. [Farsi]
]28[         Gatti L. Maternal perceptions of insufficient milk supply in breastfeeding. J Nurs Scholarsh 2008; 40(4): 355-63.
]29[         Glassman ME, McKearney K, Saslaw M, Sirota DR. Impact of breastfeeding self-efficacy and sociocultural factors on early breastfeeding in an Urban, Predominantly Dominican Community. Breastfeed Med 2014; 9(6): 301-7.
]30[         Bowles BC. Promoting breastfeeding self-efficacy: Fear appeals in breastfeeding management. Clinical Lactation 2011; 2(1): 11-4.
]31[         McCarter‐Spaulding D, Gore R. Breastfeeding self‐efficacy in women of African descent. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs 2009; 38(2): 230-43.
]32[         Nursan C, Dilek K, Sevin A. Breastfeeding self-efficacy of mothers and the affecting factors. Aquichan 2014; 14(3): 327-35.
]33[         Gregory A, Penrose K, Morrison C, Dennis CL, MacArthur C. Psychometric properties of the Breastfeeding Self‐Efficacy Scale‐Short Form in an ethnically diverse UK sample. Public Health Nurs 2008; 25(3): 278-84.
]34[         Otsuka K, Dennis CL, Tatsuoka H, Jimba M. The relationship between breastfeeding self‐efficacy and perceived insufficient milk among Japanese mothers. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs 2008; 37(5): 546-55.
]35[         Tokat MA, Okumuş H, Dennis C-L. Translation and psychometric assessment of the Breast-feeding Self-Efficacy Scale—Short Form among pregnant and postnatal women in Turkey. Midwifery 2010; 26(1): 101-8.
]36[         Bonuck KA, Freeman K, Trombley M. Country of origin and race/ethnicity: impact on breastfeeding intentions. J Hum Lact 2005; 21(3): 320-6.
]37[         McQueen KA, Dennis CL, Stremler R, Norman CD. A pilot randomized controlled trial of a breastfeeding self‐efficacy intervention with primiparous mothers. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs 2011; 40(1): 35-46.
 
 
 
 

Breastfeeding Self-Efficacy and Its Associated Factors in Women who Gave Birth in Kosar Hospital of Qazvin in 2016-2017: A Descriptive Study
 
F. Moafi[6], H. Hajnasiri [7], T. Hosseini[8], Z. Alimoradi[9], Z. Bajalan[10]
 
Received: 01/05/2018  Sent for Revision: 03/09/2018    Received Revised Manuscript: 30/09/2018              Accepted: 14/10/2018
 
Background and Objectives:  Breastfeeding self-efficacy is a modifiable and effective factor in initiation and continuation of breastfeeding. So, modifying breastfeeding self-efficacy by identifying the affecting factors is one of the strategies to improve breastfeeding status. This study was conducted to determine the breastfeeding self-efficacy status and its affecting factors in Kosar Hospital of Qazvin in 2016-2017.
Materials and Methods: This descriptive study consisted of 350 mothers who were admitted to the postpartum unit of the Kosar Hospital of Qazvin during the last 24 hours. The data were collected using demographic-obstetric questionnaire and short form of breastfeeding self-efficacy scale and evaluated using the independent t-test, one-way ANOVA and multiple liner regression.
Results: Mean and standard deviation of breastfeeding self-efficacy was 57.28±7.65. Among the factors studied, pariety (p=0.012), previous breastfeeding experience (p=0.001), planned breastfeeding type (p=0.008) and duration (p=0.025) and mother's satisfaction from infant feeding in the hospital (p<0.001) were significantly correlated with breastfeeding self-efficacy.
Conclusion: Based on the results of this study, there are some factors that associate with breastfeeding self-efficacy and can predict it. We can modify the factors that affect breastfeeding self-efficacy by educating health personnel and conducting interventions in hospitals and health centers, and subsequently improve the breastfeeding status.
Key words: Breastfeeding, Self-efficacy, Affecting factors, Qazvin
 
Funding: The study was funded by Qazvin University of Medical Sciences.
Conflict of interest: None declared.
Ethical approval: The Ethics Committee of Qazvin University of Medical Sciences approved the study (IR.QUMS.REC.1394.827).
 
How to cite this article: Moafi F, Hajnasiri H, Hosseini T, Alimoradi Z, Bajalan Z. Breastfeeding Self-Efficacy and Its Associated Factors in Women who Gave Birth in Kosar Hospital of Qazvin in 2016-2017: A Descriptive Study. J Rafsanjan Univ Med Sci 2019; 17 (11): 1003-16 [Farsi]
 
 
 
  1. - مربی گروه آموزشی مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران
تلفن: 33336001-028، دورنگار: 33237268-028، پست الکترونیکی:     f.moafi@qums.ac.ir
  1. - مربی گروه آموزشی مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران
  1. - کارشناس مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران
  1. - استادیار مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران
  1. - مربی گروه آموزشی مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران
 
[6]- Instructor, Dept. of Midwifery, Nursing and Midwifery School, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran
ORCID: 0000-0002-3650-9293
(Corresponding Author) Tel: (028) 33336001, Fax: (028) 33237268, E-mail: f.moafi.sbmu@gmail.com
  1. - Instructor, Dept. of Midwifery, Nursing and Midwifery School, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran
ORCID: 0000-0003-2527-1504
[8]- BSc of Midwifery, Nursing and Midwifery School, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran
ORCID: 0000-0001-6991-4490
[9]- Assisitant Prof., Social Determinants of Health Research Center, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran
ORCID: 0000-0001-5327-2411
[10]- Instructor, Dept. of Midwifery, Nursing and Midwifery School, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran
ORCID: 0000-0002-3419-1509
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: زنان
دریافت: ۱۳۹۷/۲/۷

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2019 All Rights Reserved | Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences

Designed & Developed by : Yektaweb