جلد 20، شماره 9 - ( 9-1400 )                   جلد 20 شماره 9 صفحات 1048-1027 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Soluki M, Mahmoudi F, Abdolmaleki A, Asadi A. The Protective Effects of Nanoparticles in the Treatment of Nervous System Injuries: A Narrative Review. JRUMS 2021; 20 (9) :1027-1048
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-6049-fa.html
سلوکی میلاد، محمودی فریبا، عبدالملکی آرش، اسدی اسداله. اثرات محافظتی نانوذرات در درمان ضایعات سیستم عصبی: یک مرور روایی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. 1400; 20 (9) :1027-1048

URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-6049-fa.html


محقق اردبیلی
متن کامل [PDF 418 kb]   (907 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (1381 مشاهده)
متن کامل:   (2663 مشاهده)
مقاله مروری
مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
دوره 20، آذر 1400، 1048-1027
 
 
 
 
اثرات محافظتی نانوذرات در درمان ضایعات سیستم عصبی: یک مرور روایی
 
 
میلاد سلوکی[1]، فریبا محمودی [2]، آرش عبدالملکی[3][4]، اسداله اسدی[5]
 
 
 
 
 
 
 
دریافت مقاله: 24/03/1400 ارسال مقاله به نویسنده جهت اصلاح: 28/04/1400 دریافت اصلاحیه از نویسنده: 17/07/1400       پذیرش مقاله: 20/07/1400
 

چکیده
آسیب دستگاه عصبی، سالانه هزینه­های اقتصادی فراوانی را به بار می­آورد. اگرچه تلاش­های بسیار زیادی برای درمان این آسیب­ها انجام شده است، اما همچنان ترمیم اعصاب به طور کامل انجام نمی­شود. به­دنبال آسیب­های اولیه سیستم عصبی مجموعه­ای از وقایع مانند التهاب، افزایش استرس اکسیداتیو و گسترش آسیب ایجاد می­شود. استرس اکسیداتیو که ناشی از عدم تعادل بین تولید رادیکال­های آزاد و واکنش­های متابولیسمی است می­تواند باعث آسیب به میتوکندری، پروتئین­ها، ساختارهای غشاء سلولی، آسیب رساندن به بافت چربی و در طول زمان سبب ضایعات و بیماری­های سیستم عصبی شود. سلول­های عصبی نیاز به اکسیژن زیاد و آنتی‌‌اکسیدان دارند، در نتیجه پایین بودن سطح آنتی‌‌اکسیدان­ها و یا افزایش بیش از اندازه­ تولید رادیکال­های آزاد، می­تواند سبب تشدید آسیب شود.
استفاده از آنتی‌‌اکسیدان­های سنتزی و یا طبیعی جهت جلوگیری از استرس اکسیداتیو و اثرات مخرب آن ضروری است. در این راستا نانوذرات با نیمه عمر طولانی می­توانند نویدبخش در درمان بیماری­های دستگاه عصبی باشند. از این­رو بر استفاده زیستی از نانوذرات به عنوان رویکرد درمانی جدیدی که هنوز در مراحل ابتدایی است، در درمان بیماری­ها و ضایعات دستگاه عصبی تأکید شده است. بنابراین هدف از این مطالعه مروری، تعیین اثرات محافظتی نانوذرات در درمان ضایعات سیستم عصبی است.
واژه­های کلیدی: نانوذرات، ترمیم اعصاب، دستگاه عصبی، پزشکی ترمیمی
 
 
مقدمه
پزشکی ترمیمی شاخه‌ای از علم نوین پزشکی است که هدف آن ترمیم و احیای بافت یا اندام آسیب­دیده یا از دست رفته می‌باشد که با توجه به نوع رویکرد و روش درمانی شامل سلول درمانی، درمان با استفاده از سلول‌های خود بیمار، درمان با استفاده از سلول‌های دهنده­ غیرخودی، درمان با عوامل رشد، استفاده از پروتئین‏ها‏ی نوترکیب، استفاده از مولکول‌های کوچک، مهندسی بافت و ژن درمانی می­باشد [1-2].
یکی از شاخه‏های نوین و بسیار کاربردی که امروزه مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته و فرصت‏های زیادی را برای پیشرفت در علوم پزشکی ایجاد کرده، فناوری نانو می‏باشد. این فناوری علاوه بر علوم پزشکی در صنایع نظامی، کشاورزی، روش‏های تشخیصی، تصویربرداری‏های مغناطیسی، حسگرها و تشخیص‏های سریع مواد نیز کاربرد دارد [3]. امروزه پژوهشگران از این فناوری برای تشخیص و درمان بسیاری از بیماری‏ها از جمله سرطان استفاده می‏کنند. به طوری که این علم در سال‏های اخیر به عنوان شاخه­ای مهم که با تمرکز بر روش‏های مولکولی پیشرفت‏های شگرفی کرده، پذیرفته شده است [4]. در فناوری نانو که بر پایه‏ استفاده از اتم‏ها و مولکول‏ها بنا شده می‏توان موادی را ساخت که در جراحی، دندان پزشکی، انواع تحقیقات علوم تجربی، سیستم‏های زیستی بیومکانیکی، مبارزه با میکروارگانیسم‏ها و غیره کاربرد دارد. اگرچه مطالعات بسیاری بر روی اثرگذاری نانوذرات رخ داده است، ولی همچنان دانشمندان بر روی گستره‏ی اثرات آن، تسلط کاملی ندارند [5]. در بحث روش­های تصویربرداری روش­های کمتر تهاجمی بسیار مناسب­ترند بنابراین نانوذرات کاندیداهای ایده آلی برای توسعه چنین روش­های تصویربرداری هستند [6]. در نانوتکنولوژی از مواد مهندسی شده استفاده می‌کنند که با سیستم­های بیولوژیکی در سطح مولکولی ارتباط برقرار کرده و بتواند پاسخ‌های فیزیولوژیکی و تحریکات عصبی ایجاد کند و در عین حال عوارض جانبی را به حداقل برساند. نانوذرات برخلاف سامانه­های معمول همانند قرص­ها و محلول­ها توزیع دارویی در قسمت­های مختلف را به صورت هوشمندانه­ای کنترل کرده و تداوم می‌بخشند و باعث اثرگذاری هرچه بیشتر و بهتر می­شوند [7]. از نانوذرات برای تصویربرداری در علوم اعصاب و همچنین بررسی سرنوشت سلول­های بنیادی بزرگسالان در سیستم­های عصبی و همچنین در درمان بسیاری از اختلالات سیستم عصبی استفاده می­شود [10-8] (شکل 1).
 
 
 

شکل 1- تصویر نانوذره و کاربردهای آن را در پزشکی ترمیمی
 
 
 
امروزه پژوهش­های زیادی بر روی مواد هوشمندی که میتوانند از طریق روش­های مختلفی نظیر اثرات آنتیاکسیدانی، تحریک تکثیر سلول­های عصبی، تعدیل عوامل التهابی و غیره به بازسازی و درمان اعصاب کمک کنند، انجام می­شود. از این­رو برخی نانوذرات به علت ویژگی­های شیمیایی و ریخت شناسی، روش­های درمانی امیدوار کننده­ای هستند که بسته به دوز و اندازه می­توانند خاصیت نوروپروتکتیوی و آنتی‌‌اکسیدانی داشته باشند [11]. بنابراین هدف از این مطالعه، بررسی اثرات محافظتی نانوذرات در درمان ضایعات سیستم عصبی است.
نانوذرات به عنوان سیستم­های دارورسانی نوین در سیستم عصبی
انتقال دارو به دستگاه عصبی مرکزی به دلیل موانع محافظتی چالشی است که زیست شناسان با آن مواجه هستند. اثر بخشی دارو در سیستم عصبی مرکزی بستگی به توانایی دارو در عبور از سد خونی مغزی و رسیدن به غلظتهای درمانی در مغز پس از تجویز می‌باشد [12]. بنابراین نارسایی در درمان اختلالات سیستم عصبی مرکزی اغلب به دلیل کمبود قدرت دارو نیست بلکه به دلیل مشکل در روش تحویل دارو است. فناوری نانو به ویژه کاربرد نانوذرات در تحویل دارو در سال­های اخیر پاسخ­های امیدوارکننده­ای را به ثبت رسانده است [13].
به طور کلی تیمارهای دارویی برای اثرگذاری باید ماندگاری مناسبی در خون داشته باشند. نانوذرات به طور معمول به علت اندازه­ی کوچک اثربخشی بیشتری دارند. عوامل متعددی همانند وزن، بار سطحی، ویژگی­های سطحی، اندازه و شکل در ماندگاری نانوذرات در خون مؤثرند. البته پس از ورود نانوذرات به بدن ممکن است این ساختارها به وسیله­ فاگوسیت­ها نظیر نوتروفیل­ها و ماکروفاژها شناسایی و برداشته شوند [15-14]. نسبت سطح به حجم بالای نانوذرات این ویژگی را به آن­ها می­دهد که لیگاندهای چندگانه به سطح آ­ن­ها متصل شود. به طور مثال نانوذرات لیپیدی جامد که با فرولیک اسید عامل­دار شده بودند، برای اهداف آنتی‌‌اکسیدانی در مدل­های حیوانی سکته­ مغزی مورد بررسی قرار گرفتند [16]. در مطالعه دیگری پپتیدهای محافظت کننده­ نورونی را برای درمان ترکیبی آلزایمر در نانوساختارهایی از جنس مونوسیالوتتراهگزوسیلگان گلیوزید قرار دادند [17]. همچنین نانوذرات پوشیده شده با پلی سوربانات یا پلی اتیلن و با اندازه کوچکتر از 80 نانومتر می­توانند از سیستم رتیکولوآندوتلیال در امان باشند و مدت زمان زیادی در خون گردش کنند. امروزه با توجه به وجود بارهای منفی در سطح سلول­های آندوتلیال می­توان با عامل­دار کردن سطح نانوذرات با مولکولهای زیستی دارای بار مثبت، سبب ایجاد برهمکنش الکترواستاتیک شد و در نتیجه عبور نانوذرات از سد خونی مغزی تسهیل می­شود. نانوذرات از طریق گیرنده­های ترانسفرین و لیپوپروتئینی نیز از داخل سلول با واسطه­ جذب از سد خونی مغزی عبور می­کنند [18]. به طور مثال برداشت سلولی با پیوند ترانسفرین با گیرنده­ خود شروع و با آندوسیتوز ادامه پیدا می­کند که این امر می­تواند مخلوط نانوذرات و دارو را از سد خونی مغزی عبور دهد [19]. همچنین گردش طولانی مدت نانوذرات اصلاح شده در خون باعث تعامل و نفوذ راحتتر به سلول­های آندوتلیال و امکان کنترل بیشتر در اعمال سلول می­شود. با این حال علی­رغم پیشرفت حاضر در علم نانو برنامه­های دارویی استفاده از نانوذرات همچنان با مشکلاتی مواجه است، به طور مثال به فعل و انفعالات بافتی ناشناخته و پیامدهای غیر قابل پیش بینی می­توان اشاره کرد [14]. در این راستا، نانوذرات سریم اکسید با قدرت نفوذ بالا می­توانند از تشکیل بافت اسکار که مانع بهبود در ضایعات نخاع می­شود، جلوگیری کنند [20]. نانوذرات کاتیونی بدون ایجاد اثرات سمی می­توانند مدت زمان زیادی در جریان خون حضور داشته باشد [21] و نسبت به نانوذرات آنیونی نفوذپذیری بهتری به دستگاه عصبی مرکزی دارند به عنوان مثال نانوذرات کاتیونی طلا بدون مصرف انرژی و با دور زدن روش­هایی نظیر آندوسیتوز وارد سلول می­شوند و عملکرد سلول را تحت تأثیر قرار می­دهد [22].
از نانومواد می­توان به عنوان ناقل آنزیم­های آنتی‌‌اکسیدان استفاده کرد. آنزیم­های آنتی‌‌اکسیدان قادر به کاهش گونه­های فعال اکسیژن  (Reactive oxygen species; ROS) می­باشند اما مدت زمان اندکی در خون باقی می­مانند و سپس تجزیه می­شوند، بنابراین عبور از سد خونی مغزی با توجه به مدت حضور اندک آن­ها دشوار است [23]. اکثر سیستم­های دارو رسانی به صورت نانوذرات پلیمری هستند، این نانوذرات توانایی عبور از اتصالات محکم سلولی را دارند. همچنین دارای ظرفیت بالای بارگذاری دارویی هستند و سبب افزایش اثربخشی داروهای ترکیبی می­شوند [24]. در این راستا، نانوکپسول­ها و نانوکره­ها در دارورسانی نوین اهمیت بالایی دارند، زیرا دارای ظرفیت بارگیری بالایی از دارو بوده و قادر به محافظت از دارو هستند، بنابراین احتمال رسیدن دارو به مغز را افزایش می­دهند. همچنین از این نانو مواد برای جلوگیری از شناسایی دارو توسط ماکروفاژهای سیستم رتیکوآندوتلیال استفاده می­شود [25].
مقایسه ضایعات دستگاه عصبی مرکزی و محیطی
به دلیل وجود سد خونی-مغزی عبور ­و ­مرور ماکروفاژها به بافت‌های آسیب دیده و پاکسازی بقایای سلولی در دستگاه عصبی مرکزی به کندی رخ می‌دهد. علاوه بر این مواد ترشح شده در سلول‌های نوروگلیا در دستگاه عصبی مرکزی و محیطی متفاوت است که سبب تفاوت‏هایی در روند ترمیم این دو دستگاه می‌شود [19]. یکی از بزرگترین تفاوت‏های این دو دستگاه این است که، در دستگاه عصبی مرکزی آکسون‏ها توانایی بازسازی و ترمیم ندارند. علاوه بر این در دستگاه عصبی مرکزی عواملی وجود دارند که می‌توانند مانع ترمیم آکسون شوند، مانند گلیکوزآمینوگلیکان­ها که در محیط ماتریکس خارج سلولی دستگاه عصبی مرکزی حضور دارند [26].
 نانوذرات در درمان بیماری­های دستگاه عصبی مرکزی
 ایسکمی
سکته­ی مغزی که در اثر عدم خون­رسانی به قسمتی از مغز ایجاد می­شود نوعی اختلال نورولوژیک است. تولید رادیکال‏های آزاد یکی از علائم رایج در سکته مغزی می­باشد [27]. برخی از نانوذرات پتانسیل مهار گونه­های فعال اکسیژن در سکته­ مغزی را دارند. نانوذرات پلاتین و سریم اکسید CeONP) (Cerium oxide nanoparticle;  به علت خاصیت آنتی‌‌اکسیدانی نوید بخش پاسخ­های امیدوارکننده­ای برای بهبود و درمان سکته­ی مغزی بوده­اند [28]. این نانوذرات فعالیت آنزیم­های آنتی‌‌اکسیدانی را تقلید می­کنند و رادیکالهای آزاد را از بین می­برند [30]. استفاده از این نانوذرات حجم ناحیه آسیب دیده را به طور قابل ملاحظه­ای کاهش می­دهند. کاربرد نانوذرات طلا در درمان سکته­ مغزی بستگی به اندازه­ نانوذرات دارد. یک پژوهش نشان داد که نانوذرات طلا با اندازه­ی 20 نانومتر حجم ناحیه آسیب دیده را کاهش داد، درحالی که همین نانوذرات با اندازه­ 5 نانومتر، با تجمع در هسته می­توانند سبب آسیب به نوکلئیک اسیدها شوند، بنابراین خاصیت آنتی‌‌اکسیدانی به اندازه­ نانوذرات بستگی دارد [31]. همچنین در تحقیقی دیگر نشان داده شد که نانوذرات سریم اکسید با کاهش القاء سنتز نیتریک اکسید در هیپوکامپ موش­ها، مرگ موش­ها را کاهش داد [32].
در پژوهشی که توسط Estevez و همکارانش انجام شد، تأثیر نانوذرات سریم اکسید بر مدل‏های حیوانی سکته­ی مغزی مورد بررسی قرار گرفت. در موش‏های تیمار شده، نانوذرات با مهار پروکسی نیتریت نقش بسیار مهمی در کاهش آسیب ناشی از سکته­ مغزی داشت. همچنین در این تحقیق مرگ و میر سلول­های عصبی با انتشار لاکتات دهیدروژناز ارزیابی شد و مشاهده شد که مرگ سلول­های عصبی ناشی از گلوتامات اضافی در اثر تیمار با این نانوذره کاهش یافت [29]. از نانومواد می­توان به عنوان حامل­های انتقال دهنده­ ژن برای مداخله در بیماری­های دستگاه عصبی نیز استفاده کرد [33]. زیرا گرچه انتقال ژن به واسطه ویروس در ارتقاء و بقای سلول­های مغزی موفقیت آمیز بوده است، اما با توجه به موارد ایمنی، زیست سازگاری بالا، نفوذ مؤثر در سلول و هسته­ آن و هدف­گیری دقیق، استفاده از  برخی نانوذرات برای انتقال ژن پیشنهاد می­شود [34]. تحقیقات نشان دادند که استفاده از نانوذرات سبب می­شود که نوتروفیل­هایی که سبب پاسخ ایمنی میشوند مهار شده و از آسیب شدید مغزی بر مدل­های مغزی جلوگیری شود [35]. نشان داده شده است که افزایش پروتئین Nestin در مکانیسم­های ترمیمی پس از آسیب مؤثر است. همچنین این پروتئین در طی مراحل اولیه رشد دستگاه عصبی محیطی و مرکزی به ­مقدار زیاد بیان می­شود [36]. محققان افزایش تعداد سلول­های بیان کننده­‌Nestin  را در اثر تیمار با نانوذرات نقره در مدل­های موشی سکته مغزی نشان دادند که حاکی از اثربخشی این نانوذرات در نورون زایی بود [38-37]
آلزایمر
آلزایمر(Alzheimers disease; AD)   یا بیماری فراموشی، نوعی اختلال مغزی با تضعیف تدریجی است که عملکردها و توانایی­های ذهنی فرد بیمار تحلیل میرود [39]. در آلزایمر به طور معمول ابتدا اختلال حافطه به وقایع اخیر رخ می­دهد و متأسفانه یک علت یا درمان مناسب در دسترس نیست. شواهد جمع­آوری شده این فرضیه را تأیید می­کند که استرس اکسیداتیو تولید شده توسط مکانیسم­های مختلف ممکن است از جمله عوامل اصلی تقویت کننده­ تخریب عصبی باشند [40].
تجمع پلاک‏های آمیلوئیدی یکی از عوامل شناخته شده‏ ایجاد آلزایمر است که در تمام قسمت‏های مغزی این بیماران یافت می‌شود و در محیط‏های آزمایشگاهی نیز از آمیلوئید بتا برای القاء آلزایمر در موش‏ها استفاده می‌شود [41] . D'Angelo و همکاران در پژوهش‏های خود دریافتند که تیمار با نانوذرات سریم اکسید از نورون‌های مغزی در مقابل استرس اکسیداتیو القا شده با آمیلوئید بتا محافظت می‌کند. در این پژوهش اثرات نانوذره­ی سریم اکسید بر مسیرهای سیگنالینگ شناخته شده در بقای نورون­ها مانند مسیر سیگنالی (Brain derived neurotrophic factor;  BDNF) و(Extracellular signal regulated kinase 5; ERK5)  مورد بررسی قرار گرفت و نتایج به­دست آمده بر نقش نوروتروفیک این نانوذرات به عنوان عاملی که می­تواند مسیرهای مهم بقای سلول­های عصبی را تعدیل کند، تأکید کرد [42]. همچنین Das و همکاران خواص آنتی‌‌اکسیدانی و نوروپروتکتیو نانوذرات سریم اکسید در آسیب­های نخاعی مورد بررسی قرار دادند. در این تحقیق مشاهده شد که تیمار با این نانوذره سبب رشد و بقای سلول­های عصبی نخاع می­شود. احتمال داده می­شود که وجود ظرفیت­های مختلف سریم مانند Ce3+  و Ce4+ می­تواند به عنوان یک آنتی‌‌اکسیدان عمل کرده و رادیکال­های آزاد را از بافت دور کند [20].
از عوامل تجمع پروتئین­های آمیلوئید بتا می­توان به یونهای فلزی همچون مس و آهن اشاره کرد که با افزایش سن در مغز زیاد می­شوند [43]. نانوذرات می­توانند از طریق پیوندهای اختصاصی خود، فلزات را از بدن حذف و یا  از عملکرد نامطلوب آن­ها جلوگیری کنند [44]. نانوژل­ها به علت پایداری زیاد، قابلیت پاسخ­دهی به محرک­های بیرونی، قابلیت بارگذاری بالا و دقیق مواد فعال مانند داروها مورد توجه قرارگرفته­اند. در بیماری آلزایمر نیز از نانوژل­ها برای جلوگیری از تجمع پلاک­های آمیلوئید بتا استفاده می­شود [45]. در پژوهشی که اثرات نانوذرات نقره بر بیماری آلزایمر مورد بررسی قرار گرفت، نتایج نشان داد که سطوح نانوذرات نقره می­تواند همانند یک نانوچپرون عمل کرده و سبب مهار تشکیل فیبرهای آمیلوئیدی شود. در نتیجه استفاده دارویی از این نانوذرات برای درمان بیماری آلزایمر می­تواند مفید واقع شود [46]. Dowding J و همکارانش نشان دادند که نانوذرات سریم اکسید می­توانند بین حالت Ce3+  وCe4+ خود جابجا شوند و به این ترتیب قادر به از بین بردن آنیون­های سوپر اکسید و پراکسید هیدروژن هستند. همچنین این نانوذرات در غشای بیرونی میتوکندری تجمع می­یابند و مانع از فروپاشی ساختار میتوکندری در اثر سمیت ناشی از آمیلوئید بتا میشود. بنابراین نانوذرات سریم اکسید خاصیت آنتی‌‌اکسیدانی دارند و تیمار دارویی توسط این نانوذره­ می‌تواند از تخریب و مرگ سلول‏های عصبی در آلزایمر جلوگیری کند [47].
پارکینسون
پارکینسون (Parkinson's disease; PD) عمدتاً بر سلولهای دوپامینرژیک مغزی تأثیر می­گذارد [48]. پارکینسون آبشار چند عاملی از عوامل مخرب است که به طور معمول افراد بالای 65 سال را تحت تأثیر قرار می­دهد. از دست دادن نورون­های دوپامینرژیک منجر به لرزش، اختلال در تکلم و حافظه میشود [49]. به نظر می­رسد زیر مجموعه­ای از بیماران الگوی ارثی اتوزوم غالب را دنبال می­کنند، اگرچه در اکثر موارد الگوی ارثی قابل تشخیص نیست [51-50].  پژوهشگران روشی مبتنی بر نانوذرات را به منظور جلوگیری از تخریب عصبی در مدل­های حیوانی بیماری پارکینسون برای انتقال پلازمید حاوی ژن­های مورد نظر به مغز مورد استفاده قرار دادند. این رویکرد روشی مبتنی بر ژن درمانی، برای درمان بیماری پارکینسون را کشف کرد که توانایی بالقوه­ای در ترمیم ژن­های معیوب داشت [52، 2].
نانوذرات اکسید آهن با اثر بر روی برهمکنش نورون­ها و سلول­های اطراف نقش به سزایی در افزایش ظرفیت احیاء پذیری نورون­ها پس از آسیب مغزی نخاعی دارند. توانایی نانوذرات مغناظیسی اکسید آهن برای ردیابی مهاجرت لوکوسیت­ها و ردیابی سلول­ها در داخل بدن می­تواند در مطالعه­ی ضایعات دستگاه عصبی مرکزی مانند پارکینسون، سکته­ی مغزی، تومورهای مغزی، صرع و آلزایمر مفید باشد [13، 2]. نورونهای تحت فشار یا از کار افتاده برای بقاء و ترمیم و بهبود عملکرد خود به انرژی بیشتری نیاز دارند. بهبود مسیرهای متابولیکی و بهبود سطح آدنوزین تری فسفات ATP)  (Adenosine triphosphate; و نیکوتین آمید آدنین دی نوکلئوتید Nicotinamide adenine dinucleotide; NADH)) از ویژگی­های نانوذرات بر مغز می­باشد [53]. به عنوان مثال وارد شدن سوسپانسیون حاوی نانوذرات طلا به بدن موش­های صحرایی در بهبود علایم بیماری آلزایمر و پارکینسون مؤثر بوده است [54].
مالتیپل اسکلروزیس
اگرچه علت مالتیپل اسکلروزیس MS)  (Multiple sclerosis; ناشناخته است، اما به­نظر می­رسد ناشی از فعل و انفعالات ژن و محیط باشد و رژیم غذایی، نورخورشید، عفونتها و ژنتیک از عوامل مهم در بیماران MS است. علی رغم پیشرفت­های امیدوارکننده در درک بیماری­های نوین جزئیات دقیق در مورد فرآیندهای التهابی همچنان در دسترس نیست [55]. MS یک بیماری التهابی از بین برنده­ سیستم­های عصبی مرکزی به خصوص در بزرگسالان است که سبب بی­حسی و از دست دادن بینایی می­شود. در تعاریف اولیه بیماری MS به عنوان بیماری که در آن التهاب اطراف رگ­های خونی و آسیب به میلین دیده می­شود، توصیف میشد [56]. این بیماری در بیش از 2 میلیون نفر در سراسر جهان شناسایی شده است، عمدتاً شناسایی این بیماری بر اساس سابقه­ پزشکی و معاینه بالینی بیمار انجام می­شود [57]. این بیماری به الگویی برای مطالعه ایمونولوژی و تحقیق در مورد دستگاه عصبی تبدیل شده است و با استفاده از MRI)  (Magnetic resonance imaging; تشخیص و ارزیابی پاسخ به عوامل درمانی سنجیده می­شود [58]. نانوذرات مواد بیولوژیکی قابل برنامهریزی هستند که توانایی بسیار بالایی در انتقال وتحویل هدفمند دارو و کمک به اتصال پروتئین­های درمانی و بازسازی مدارهای آسیب دیده دارند. به عنوان مثال محققان توانستند با استفاده از نانوذرات آهن بیماری MS را کنترل و عوارض آن را کاهش دهند [59]. با ارائه تکنیکهای اصلاح سطح که در حال حاضر وجود دارد، نانوذرات این توانایی را دارند که نه تنها داروهای سنتی و مولکول­ها یا عوامل تشخیصی بلکه اسیدهای نوکلئیک را تحویل دهند. همچنین نانوذرات کنترل بیشتری نسبت به انتشار مواد دارند. این روش خصوصاً در بیماری­های دستگاه عصبی مرکزی بسیار مؤثر و کاربردی است [60].
انسداد جریان خون در رگ­های باریک و افزایش تولید و تجمع گونه­های اکسیژن فعال درMS  منجر به فعال شدن ماکروفاژها و ایجاد آپوپتوز در الیگودندروسیت­ها می­شود [61]. استفاده از نانولیپوزوم­ها در سامانه­های نوین دارورسانی ضمن شباهت ساختاری فراوانی که به غشاهای زیستی دارد می­تواند در بافت هدف با رهایش کنترل شده و هدف گذاری دقیق، عوارض کمتر و روند درمانی بهتری را نشان دهد. در تحقیقی استفاده از نانوحامل­هایی همچون نانولیپوزوم­ها، پاسخ­های امیدوارکننده­ای در بهبود علایم MS نشان داده­اند [62].
Eitan و همکارانش تـأثیر نانوذره­ سریم اکسید را در بیماری خود ایمنی در مدل‏های موشی برای توصیف در انسان برای درک MS نشان دادند. تیمار دارویی با نانوذرات علائم بالینی و آسیب به ماده‏ سفید دستگاه عصبی مرکزی و التهاب دستگاه عصبی مرکزی را کاهش داد [63].
نانوذرات در درمان بیماری­های دستگاه عصبی محیطی
نظر به اینکه مکانیسم‏های مختلفی در ترمیم اعصاب محیطی نقش دارند، در نتیجه سیگنال‏های مولکولی متنوعی می‌توانند در این فرآیندها مؤثر باشند. این سیگنال‏ها به طور مجزا یا با همکاری یکدیگر با استفاده از روش‌های اختصاصی مانند بیان یا حذف اختصاصی ژن‌ها در سلول‌های بافت عصبی و یا استفاده از آنتی‌‌بادی‏های اختصاصی می‌توانند در این فرآیندهای پیچیده نقش ایفاء کنند. عوامل متعددی می‌تواند سبب آسیب اعصاب محیطی شود، آسیب به اعصاب محیطی علاوه بر این‏که سبب تغییراتی در آکسون نورون‌های آسیب دیده می‌شود، می‌تواند سبب اختلال در عملکرد اندام‏های مرتبط با آن‌ها نیز شود [64].
امروزه نشان داده شده است که اندام هدف با استفاده از ترشح فاکتورهای تروفیک، اثر حمایتی بر روی نورون‌های حرکتی دارد که بدون این عوامل حفظ و بقای این نورون‌ها ناممکن است. با آسیب اعصاب نورون‌ها از این عوامل تروفیک محروم می‌شوند که در بیشتر موارد علاوه بر مرگ نورون‌ها، اندام مرتبط با این اعصاب نیز تحلیل می­رود [29]. آزاد شدن رادیکال‏های آزاد و سایتوکین‏های التهابی از جمله اتفاقاتی است که در زمان تخریب نورونی و بیماری‌های عصبی روی می‌دهد. گونه‏های نیتروژن فعال (Reactive Nitrogen Species; RNS) همانند نیتریک اکسیدNO)  (Nitric oxide; همچنین تولید گونه‏های فعال اکسیژن از جمله مواردی است که می‌تواند منجر به آپوپتوز و مرگ سلول شود [3].
به‌دنبال ترومای سیستم اعصاب محیطی، تجویز عوامل ضدالتهابی یکی از استراتژی‏های مناسب برای کنترل آسیب وارده و پیش‌برد فرآیند ترمیم است. تولید رادیکال‏های آزاد فراوان که در اثر عوامل مختلفی همانند آسیب به سیستم عصبی تولید می‌شود، می‌تواند سبب آسیب‏های سلولی مثل آسیب به پروتئین‏ها‏ی سلولی، آسیب به (Deoxy ribonucleic acid) DNA، اکسیداسیون غشاء و تغییر در لیپوپروتئین‏ها‏‏ شده و سبب ایجاد بیماری‌های مختلف شود [65]. اندازه‏ کوچک نانوذرات سبب افزایش نسبت سطح به حجم آن شده و در نتیجه می‌تواند رادیکال‏های آزاد بیشتری را جذب کند و از این طریق می­تواند به عنوان راهکار مناسبی برای مقابله با رادیکال­های آزاد ترشح شده پس از آسیب عصب باشد [66]. لازم به ذکر است که محققان اعصاب محیطی به طور معمول از عصب سیاتیک به عنوان یک روش مطالعاتی برای ترمیم عصب با استفاده از دوزهای مختلف استفاده میکنند، زیرا این­گونه مدل­سازی در موش­ها نسبتاً ارزان قیمت است [67].
 Solukiو همکاران اثرات نانوذره­ سریم اکسید را بر بهبود عملکرد حرکتی و تغییرات بافتی به‌دنبال آسیب عصب سیاتیک در موش صحرایی بررسی کردند. سرعت روند ترمیم و بهبود عملکرد حرکتی در گروه‏های تیمار شده با سریم اکسید در مقایسه با گروه کنترل به‌ طور معنی‌ داری افزایش یافت [10]. همچنین در مطالعه­ دیگری که بر روی استرس اکسیداتیو القاء شده بر روی سلول­های آندوتلیال و سلول­های عصبی بررسی شد، مشخص شد که نانوذره­ سریم اکسید آپوپتوز سلول­ها را کاهش داده و در ترمیم اعصاب محیطی مؤثر است [6]. افزایش بقاء سلول­های نورون نیز با کاهش آسیب اکسیداتیو و بر اثر خاصیت آنتی‌‌اکسیدانی سریم اکسید رخ می­دهد که در این فرآیند نانوذرات سریم اکسید می­توانند سریعا وارد عمل شده و گونه­های فعال اکسیژن را جذب کنند [10]. همچنین تأثیر این ماده در آنژیوژنز، تعدیل سیستم عصبی، کاربردهای ضد سرطان، مهار فشار خون بالا، اثرات ضد باکتری، کاهش سطح کلسترول، کاهش آسیب دیدگی به بافت آسیب دیده تأیید شده است [1].
به دلیل خواص نانوذرات امید زیادی برای ایجاد امکانات تشخیصی و درمان در پزشکی وجود دارد. یکی از مولکول­های برجسته برای کاربردهای تشخیصی و درمانی نانوذرات مغناطیسی است که می­تواند داروها را به مکان­های ترجیحی با استفاده از میدان مغناطیسی سوق دهد (شکل 2) [68].
 
 

شکل 2- کاربردهای زیستی نانو ذرات مغناطیسی
 
 
نانوذرات مغناظیسی از تجمع و التهاب بافت آسیب دیده جلوگیری می­کنند، همچنین به عنوان نشانگرهای زیستی برای ارزیابی اثربخشی دارو استفاده می­شوند. با تحویل مؤثر عوامل رشد و تحریک بازسازی، نقش نانوذرات مغناطیسی در ترمیم اعصاب محیطی به تأیید رسیده است (شکل 3) [53]. همچنین پژوهشگران نشان دادند که ترکیب کوالانسی فاکتورهای نوروتروفیک به نانوذرات اکسید آهن باعث افزایش پایداری و بهبود اعصاب محیطی شده­اند [69].
 
 

شکل 3- تحریک ترمیم عصب به­وسیله نانوذرات مغناطیسی. همان­طور که در تصویر دیده می­شود، نانوذرات مغناطیسی با احاطه نمودن عصب آسیب دیده و ایجاد میدان مغناطیسی و کشش مکانیکی پس از قطع عصب سبب افزایش سرعت و روند ترمیم عصب می­شوند.
 
پژوهشگران دریافتند پیوند عصب سیاتیک با کانال­های طراحی شده با نانوکامپوزیت­ها موفق بود و حیواناتی که عصب سیاتیک آن­ها با این روش پیوند زده شده بود، سرعت هدایت پیام عصبی بیشتری نسبت به گروه­های دیگر از خود نشان داده­اند [70]. همچنین در پژوهشی مشاهده شد که وجود نانوذرات روی در ماتریکس به علت رسانا بودن و زیست تخریب پذیری به طور هوشمندانه­ای تکثیر سلول­های عصبی را افزایش می­دهند [71].
دانشمندان در تلاش­ هستند با بهینه­سازی ویژگی­های نانوذرات و پارامترهای تحریکی ترمیم اعصاب را انجام دهند. نانوذرات طلا به عنوان یک بستر و ماتریکسی که رسانای الکتریکی است، ماده­ امیدوارکننده­ای برای بازسازی اعصاب محیطی می­باشند [54]. در بیماری­های دستگاه عصبی نیز می­توان با استفاده از نانوسوسپانسیون­ها، ذرات دارویی را در اندازه­ بسیار ریز در یک فاز مایع خارجی پراکنده کرد. سهولت فرآیند ساخت، سمیت بسیار کمتر و افزایش کارآیی از مزایای نانوسوسپانسیون­ها است [7]. فرمولاسیون نانوکربنی نیز میتواند برای کابردهای مختلفی مانند تشخیص سرطان، تصویربرداری و تحویل دارو و مهندسی بافت مورد استفاده قرار گیرد [2].
نتیجه­گیری
به دنبال آسیب سیستم عصبی، استفاده از عوامل‏ نوروپروتکتیو یک استراتژی مناسب برای کنترل آسیب و ترمیم سیستم می‌باشد. امروزه استفاده از نانوذرات به عنوان یک فاکتور جدید به طور گسترده مورد توجه قرار گرفته است. برخی نانوذرات به علت خاصیت آنتی‌‌اکسیدانی و سایر ویژگی‏های شیمیایی و ریخت شناختی دارای خواص نوروپروتکتیوی هستند. به طور کلی نانوذرات روش­های درمانی امیدوارکننده­ای هستند که هنوز در مراحل ابتدایی هستند، اما با در نظر گرفتن مطالعات گسترده در این حیطه انتظار می­رود این رویکرد درمانی در آینده به عنوان یکی از عوامل درمانی مفید در درمان ضایعات عصبی باشد.
 
 
 
References
 
 

]1] Heckman KL, DeCoteau W, Estevez A, Reed KJ, Costanzo W, Sanford D, et al. Custom cerium oxide nanoparticles protect against a free radical mediated autoimmune degenerative disease in the brain. ACS Nano 2013; 12(7): 10582-96.
]2] Kanwar JR, Sun X, Punj V, Sriramoju B, Mohan RR, Zhou S-F, et al. Nanoparticles in the treatment and diagnosis of neurological disorders: untamed dragon with fire power to heal. Nanomedicine: Nano, Bio and Med 2012; 32(8): 399-414.
]3] Amin KA, Hassan MS, Awad E-ST, Hashem KS. The protective effects of cerium oxide nanoparticles against hepatic oxidative damage induced by monocrotaline. Inter j of Nano 2011; 11(6): 143.
]4] Zhang CY, Lu J, Tsourkas A. Iron chelator-based amplification strategy for improved targeting of transferrin receptor with SPIO. C Biology & Therapy 2008; 19(7): 889-95.
]5] Hoshyar N, Gray S, Han H, Bao G. The effect of nanoparticle size on in vivo pharmacokinetics and cellular interaction. Nanomedicine 2016; 1(1): 673-92.
]6]  Liying H, Yumin S, Lanhong J, Shikao S. Recent advances of cerium oxide nanoparticles in synthesis, luminescence and biomedical studies: a review. J of Rare Earths 2015; 3(3): 791-9.
]7] Modi G, Pillay V, Choonara YE, Ndesendo VM, du Toit LC, Naidoo D. Nanotechnological applications for the treatment of neurodegenerative disorders. P in Neurobiology 2009; 8(8): 272-85.
]8] Gener P, Gonzalez Callejo P, Seras-Franzoso J, Andrade F, Rafael D, Abasolo I, et al. The potential of nanomedicine to alter cancer stem cell dynamics: the impact of extracellular vesicles. Nano 2020; 21(15): 2785-800.
]9] Asadi A, Zahri S, Abdolmaleki A. Biosynthesis, characterization and evaluation of the supportive properties and biocompatibility of DBM nanoparticles on a tissue-engineered nerve conduit from decellularized sciatic nerve. Reg Therapy 2020; 32(14): 315-21.
]10] Soluki M, Mahmoudi F, Abdolmaleki A, Asadi A, Sabahi Namini A. Cerium oxide nanoparticles as a new neuroprotective agent to promote functional recovery in a rat model of sciatic nerve crush injury. B J of Neurosurgery 2020; 14(5): 1-6.
]11] Sedaghati T, Seifalian AM. Nanotechnology and bio-functionalisation for peripheral nerve regeneration. N Re Research 2015; 21(10): 1191.
]12] Liu G, Garrett MR, Men P, Zhu X, Perry G, Smith MA. Nanoparticle and other metal chelation therapeutics in Alzheimer disease. (BBA)-Molecular B of Disease 2005; 174(1): 246-52.
]13] Hider RC, Roy S, Ma YM, Le Kong X, Preston J. The potential application of iron chelators for the treatment of neurodegenerative diseases. Metallomics 2011; 12(3): 239-49.
]14] Zhang C, Zheng X, Wan X, Shao X, Liu Q, Zhang Z, et al. The potential use of H102 peptide-loaded dual-functional nanoparticles in the treatment of Alzheimer's disease. J of Co Release 2014; 19(2): 317-24.
]15] Abdolmaleki A, Asadi A, Ardabili M, Namin I. Importance of Nano Medicine and New Drug Therapies for Cancer. Ad Ph Bul 2020; 12(3): 112-18.
]16] Trombino S, Cassano R, Ferrarelli T, Barone E, Picci N, Mancuso C. Trans-ferulic acid-based solid lipid nanoparticles and their antioxidant effect in rat brain microsomes. Colloids and Surfaces B: Biointerfaces 2013; 10(9): 273-9.
]17] Huang M, Hu M, Song Q, Song H, Huang J, Gu X, et al. GM1-modified lipoprotein-like nanoparticle: Multifunctional nanoplatform for the combination therapy of Alzheimer’s disease. ACS Nano 2015; 36(9): 10801-16.
]18] De Boer A, Gaillard P. Drug targeting to the brain. An Rev Ph Toxicol 2007; 4(7): 323-55.
]19] Jeon M-T, Kim K-S, Kim ES, Lee S, Kim J, Hoe H-S, et al. Emerging pathogenic role of peripheral blood factors following BBB disruption in neurodegenerative disease. Ag Re Reviews 2021; 41(10) 101-13.
]20] Das M, Patil S, Bhargava N, Kang J-F, Riedel LM, Seal S, et al. Auto-catalytic ceria nanoparticles offer neuroprotection to adult rat spinal cord neurons. Biomaterials 2007; 2(8): 1918-25.
]21] Germain M, Caputo F, Metcalfe S, Tosi G, Spring K, Åslund AK, et al. Delivering the power of nanomedicine to patients today. J of C Release 2020; 32(6): 164-71.
]22] Gallud A, Klöditz K, Ytterberg J, Östberg N, Katayama S, Skoog T, et al. Cationic gold nanoparticles elicit mitochondrial dysfunction: A multi-omics study. Sc Reports 2019; 11(9):1-19.
]23] Lee CS, Leong KW. Advances in microphysiological blood-brain barrier (BBB) models towards drug delivery. Cu Op in Biotechnology 2020; 6(6): 78-87.
]24] Sarkar S, Levi-Polyachenko N. Conjugated polymer nano-systems for hyperthermia, imaging and drug delivery. Ad Dr De Reviews 2020; 16(3): 40-64.
]25] Wu Q, Yang L, Wang X, Hu Z. Mesostructured carbon-based nanocages: an advanced platform for energy chemistry. Sc Ch Chemistry 2020; 6(3): 665-81.
]26] Tamtaji OR, Mirhosseini N, Reiter RJ, Azami A, Asemi Z. Melatonin, a calpain inhibitor in the central nervous system: Current status and future perspectives. J of Cel Physiology 2019; 23(4): 1001-7.
]27] Tapeinos C, Battaglini M, Marino A, Ciofani G. Smart diagnostic nano-agents for cerebral ischemia. J of Materials Chemistry B 2020; 22(8): 6233-51.
]28] Dong X, Gao J, Su Y, Wang Z. Nanomedicine for ischemic stroke. Int J of Molecular Sciences 2020; 2(1): 76-80.
]29] Estevez A, Pritchard S, Harper K, Aston J, Lynch A, Lucky J, et al. Neuroprotective mechanisms of cerium oxide nanoparticles in a mouse hippocampal brain slice model of ischemia. F Ra Biology and Medicine 2011; 5(1): 1155-63.
]30] Guan Y, Yao W, Yi K, Zheng C, Lv S, Tao Y, et al. Nanotheranostics for the Management of Hepatic IschemiaReperfusion Injury. Small 2021; 22(11): 210-17.
]31] Fan C, Joshi J, Li F, Xu B, Khan M, Yang J, et al. Nanoparticle-Mediated Drug Delivery for Treatment of Ischemic Heart Disease. Fr in Bio and Biotech 2020; 11(6): 234-39.
]32] Zavvari F, Nahavandi A, Shahbazi A. Neuroprotective effects of cerium oxide nanoparticles on experimental stress-induced depression in male rats. J of che Neuroanatomy 2020; 10(6): 117-129.
]33] Estevez AY, Erlichman JS. Cerium oxide nanoparticles for the treatment of neurological oxidative stress diseases.  Oxidative Stress: Diagnostics, Prevention, and Therapy: ACS Publications 2011; p. 255-88.
]34] Yan C, Quan X-J, Feng Y-M. Nanomedicine for gene delivery for the treatment of cardiovascular diseases. Cur Ge Therapy 2019; 19(9): 20-32.
]35] Zhao M-Z, Li Y, Han H-Y, Mo L-H, Yang G, Liu Z-Q, et al. Specific Ag-guiding nano-vaccines attenuate neutrophil-dominant allergic asthma. Molecular Immunology 2021; 12(9): 103-11.
]36] Kutlu O, Ross AE, Schaeffer EM, Gratzke C, Stief CG, Strong TD, et al. Increased expression of nestin in the major pelvic ganglion following cavernous nerve injury. Inter J of Impotence Research 2012; 2(4): 84-90.
]37] Zhu D-J, Liao X-H, Huang W-Q, Sun H, Zhang L, Liu Q. Augmenter of liver regeneration protects renal tubular epithelial cells from ischemia-reperfusion injury by promoting PINK1/Parkin-mediated mitophagy. Fr in Physiology 2020; 1(1): 178.
]38] Liu F, Mahmood M, Xu Y, Watanabe F, Biris AS, Hansen DK, et al. Effects of silver nanoparticles on human and rat embryonic neural stem cells. F in Neuroscience 2015; 11(9): 115.
]39] Nicholas LH, Langa KM, Bynum JP, Hsu JW. Financial presentation of Alzheimer disease and related dementias. J I Medicine 2021; 18(1): 220-7.
]40] Tian D-Y, Cheng Y, Zhuang Z-Q, He C-Y, Pan Q-G, Tang M-Z, et al. Physiological clearance of amyloid-beta by the kidney and its therapeutic potential for Alzheimer’s disease. Molecular Psychiatry 2021; 22(11): 1-9.
]41] Vaillant-Beuchot L, Mary A, Pardossi-Piquard R, Bourgeois A, Lauritzen I, Eysert F, et al. Accumulation of amyloid precursor protein C-terminal fragments triggers mitochondrial structure, function, and mitophagy defects in Alzheimer’s disease models and human brains. Acta Neuropathologica 2021; 14(1): 39-65.
]42] D'Angelo B, Santucci S, Benedetti E, Di Loreto S, Phani R, Falone S, et al. Cerium oxide nanoparticles trigger neuronal survival in a human Alzheimer disease model by modulating BDNF pathway. Current Nanoscience 2009
]43] Yiannopoulou KG, Papageorgiou SG. Current and future treatments in alzheimer disease: an update. J of C N system Disease 2020; 11(2): 117-27.
]44] Lang J, Zhao X, Wang X, Zhao Y, Li Y, Zhao R, et al. Erratum: Targeted co-delivery of the iron chelator deferoxamine and a HIF1α inhibitor impairs pancreatic tumor growth. ACS Nano 2019; 13(2): 2176-89.
]45] Yin Y, Hu B, Yuan X, Cai L, Gao H, Yang Q. Nanogel: A versatile nano-delivery system for biomedical applications. Pharmaceutics 2020; 1(2): 290-99.
]46] He Y, Li H, Fei X, Peng L. Carboxymethyl cellulose/cellulose nanocrystals immobilized silver nanoparticles as an effective coating to improve barrier and antibacterial properties of paper for food packaging applications. Carbohydrate Polymers 2021; 25(2): 117-126.
]47] Dowding J, Song W, Bossy K, Karakoti A, Kumar A, Kim A, et al. Cerium oxide nanoparticles protect against A β-induced mitochondrial fragmentation and neuronal cell death. Cell Death & Differentiation 2014; 2(1): 1622-32.
]48] Armstrong MJ, Okun MS. Diagnosis and treatment of Parkinson disease: a review. Jama 2020; 32(3): 548-60.
]49] Balestrino R, Schapira A. Parkinson disease. E j of Neurology 2020; 21(7): 27-42.
]50] Jankovic J, Lang AE. Diagnosis and assessment of Parkinson disease and other movement disorders. Bradley's N in C Pr E-Book 2021: 310.
]51] Tan E-K, Chao Y-X, West A, Chan L-L, Poewe W, Jankovic J. Parkinson disease and the immune system—associations, mechanisms and therapeutics. N Reviews Neurology 2020; 22(6): 303-18.
]52] Ping Y, Li F, Nan S, Zhang D, Shi X, Shan J, et al. Augmenting the Effectiveness of CAR-T Cells by Enhanced Self-Delivery of PD-1-Neutralizing scFv. F in Cell and Dev Biology 2020; 12(8):803-12.
]53] Mahmoudi M, Sahraian MA, Shokrgozar MA, Laurent S. Superparamagnetic iron oxide nanoparticles: promises for diagnosis and treatment of multiple sclerosis. ACS Chemical Neuroscience 2011; 8(2): 118-40.
]54] Bettazzi F, Ingrosso C, Sfragano PS, Pifferi V, Falciola L, Curri ML, et al. Gold nanoparticles modified graphene platforms for highly sensitive electrochemical detection of vitamin C in infant food and formulae. Food Chemistry 2021; 34(4): 128-132.
]55] Bar-Or A, Pender MP, Khanna R, Steinman L, Hartung H-P, Maniar T, et al. Epstein–Barr virus in multiple sclerosis: theory and emerging immunotherapies. Tre in mol Medicine 2020; 2(6): 296-310.
]56] Patel T, Zhou J, Piepmeier JM, Saltzman WM. Polymeric nanoparticles for drug delivery to the central nervous system. Adv Drug Delivery Reviews 2012; 6(4): 701-5.
]57] Filippi M, Preziosa P, Langdon D, Lassmann H, Paul F, Rovira À, et al. Identifying progression in multiple sclerosis: New perspectives. Annals of Neurology 2020; 8(8): 438-52.
]58] Inojosa H, Schriefer D, Ziemssen T. Clinical outcome measures in multiple sclerosis: a review. Autoimmunity Reviews 2020; 21(9): 102-12.
]59] Zhang Q, Dai X, Zhang H, Zeng Y, Luo K, Li W. Recent advances in development of nanomedicines for multiple sclerosis diagnosis. Bio Materials 2021; 14(8): 22-31.
]60] Ganipineni LP, Danhier F, Préat V. Drug delivery challenges and future of chemotherapeutic nanomedicine for glioblastoma treatment. Jo of cont release 2018; 28(1): 42-57.
]61] Greish K, Mathur A, Bakhiet M, Taurin S. Nanomedicine: is it lost in translation? Ther Delivery 2018; 11(9): 269-85.
]62] Pujol-Autonell I, Mansilla M-J, Rodriguez-Fernandez S, Cano-Sarabia M, Navarro-Barriuso J, Ampudia R-M, et al. Liposome-based immunotherapy against autoimmune diseases: therapeutic effect on multiple sclerosis. Nanomedicine 2017; 14(12): 1231-42.
]63] Eitan E, Hutchison ER, Greig NH, Tweedie D, Celik H, Ghosh S, et al. Combination therapy with lenalidomide and nanoceria ameliorates CNS autoimmunity. Experimental Neurology 2015; 27(3): 151-60.
]64] Ghayour MB, Abdolmaleki A, Behnam-Rassouli M. The effect of Riluzole on functional recovery of locomotion in the rat sciatic nerve crush model. E J of Trau and Emerg Surgery 2017; 4(3): 691-9.
]65] Santos-Sánchez NF, Salas-Coronado R, Villanueva-Cañongo C, Hernández-Carlos B. Antioxidant compounds and their antioxidant mechanism: Inte Lond UK; 2019; 12(4); 22-31.
]66] Lewin SL, Utley DS, Cheng ET, Verity AN, Terris DJ. Simultaneous treatment with BDNF and CNTF after peripheral nerve transection and repair enhances rate of functional recovery compared with BDNF treatment alone. The Laryngoscope 1997; 10(7): 992-9.
]67] Ghayour MB, Abdolmaleki A, Rassouli MB. Neuroprotective effect of Lovastatin on motor deficit induced by sciatic nerve crush in the rat. E J of Pharmacology 2017; 18(12): 121-7.
]68] Radosinska J, Jasenovec T, Radosinska D, Balis P, Puzserova A, Skratek M, et al. Ultra-small superparamagnetic iron-oxide nanoparticles exert different effects on erythrocytes in normotensive and hypertensive rats. Biomedicines 2021; 11(9): 377-84.
]69] Hooshmand S, Hayat SM, Ghorbani A, Khatami M, Pakravanan K, Darroudi M. Preparation and Applications of Superparamagnetic Iron Oxide Nanoparticles in Novel Drug Delivery Systems: An Overview. Cu Me Chemistry 2021; 12(8): 777-99.
]70] Mottaghitalab F, Farokhi M, Zaminy A, Kokabi M, Soleimani M, Mirahmadi F, et al. A biosynthetic nerve guide conduit based on silk/SWNT/fibronectin nanocomposite for peripheral nerve regeneration. PloS one 2013; 12(8): 74-81.
]71] Alghani W, Karim M, Bagheri S, Zaharinie T, Gulzar M. Formulation, tribological performance, and characterization of base oil with ZnO, graphene, and ZnO/graphene nanoparticles additives. Mat und Werkstofftechnik 2020; 5(1): 1515-32.


 
[1]-  کارشناس ارشد، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
[2]- دانشیار، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
[3]- (نویسنده مسئول) استادیار، گروه علوم مهندسی، دانشکده فناوری های نوین، دانشگاه محقق اردبیلی، نمین، ایران
تلفن: 31505187-045، دورنگار: 31505187-045، پست الکترونیکی: Abdolmalekiarash1364@gmail.com
[4]- استادیار، مرکز پژوهشی علوم زیستی و زیست فن آوری، دانشگاه فن آوری های نوین سبلان، نمین، ایران
[5]- دانشیار، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
نوع مطالعه: مقاله مروري | موضوع مقاله: فيزيولوژي
دریافت: 1400/3/23 | پذیرش: 1400/7/20 | انتشار: 1400/9/28

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2024 CC BY-NC 4.0 | Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences

Designed & Developed by : Yektaweb