Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences
مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
JRUMS
Medical Sciences
http://journal.rums.ac.ir
69
journal69
1735-3165
2008-7268
10.66224/jrums
fa
jalali
1405
2
1
gregorian
2026
5
1
24
11
online
1
fulltext
other
درآمدی بر دگرسنجهها
An Introduction to Altmetrics
آموزش پزشكي
آموزش پزشكي
كاربردي
Applicable
در کنار بررسی کیفیت عملکرد پژوهشگران که معمولاً براساس میزان استناد به مقالات آنها توسط سایر پژوهشگران سنجیده میشود؛ این موضوع نیز اهمیت دارد که بدانیم یک اثر پژوهشی، چه تأثیر اجتماعی و کاربردی از خود به جای میگذارد (1). شاخصهای علم سنجی نظیر شاخص اچ و دیگر شاخصهای مبتنی بر استناد، که میزان تأثیرگذاری مقالات علمی را بر اساس استنادهای به عمل آمده پس از انتشار میسنجند، از محاسبات زمان بری برخوردارند (2). این شاخصها، به ارزیابی اثرگذاری مقالات علمی در محیطهای دانشگاهی و پژوهشی اختصاص دارند و قادر به سنجش ابعاد اجتماعی تأثیر مطالعات پژوهشی نیستند (3). <br>
رشد روزافزون شبکههای اجتماعی نظیر ایکس (توییتر سابق)، فیسبوک و لینکدین، وبلاگهای علمی نظیر شبکه وبلاگهای PLOS و Nature، این امکان را فراهم میآورند که تأثیر اجتماعی و کاربردی یک مقاله پژوهشی بلافاصله پس از انتشار، قابل محاسبه و بررسی گردد (4). از همین رو، با توجه به اهمیت بررسی اثرگذاری اجتماعی و رسانهای یک پژوهش؛ دگرسنجهها (Altmetrics) شکل گرفتند. واژهی دگرسنجهها از ترکیب دو واژه، جایگزین (Alternative) و معیار یا سنجه (Metrics) به دست آمده است (5). دگرسنجهها، امکان سنجش نوین و دقیقتری از میزان تأثیر مقالات علمی منتشر شده در مجلات را فراهم مینمایند (5).<br>
امتیاز توجه دگرسنجه (Altmetric Attention Score) که توسط وبسایت رسمی (Altmetric.com) محاسبه میشود، به دنبال تحلیل مسیر انتشار، نفوذ دانش و بررسی سرعت تأثیرگذاری مقالات علمی منتشر شده در رسانهها، شبکههای اجتماعی و وبلاگهای علمی هستند. اگر چه شیوه محاسبه <a name="_Hlk229309297">امتیاز توجه دگرسنجه </a>کمی پیچیده است، با این حال در این شیوه محاسبه، تعداد مواردی که یک مقاله در شبکههای اجتماعی و وبلاگهای علمی، ذکر میگردد دارای اهمیتی اساسی است (6). برای نمایش امتیاز توجه دگرسنجه، از یک نمودار رنگی به شکل پیراشکی (Donut) استفاده میشود. در این نمودار، هر رنگ نمایانگر یک منبع یا شبکه اجتماعی متفاوت است و هر بخش بیانگر وزن و میزان توجهی است که آن منبع به مقاله اختصاص داده است (شکل 1). <br>
در امتیاز توجه دگرسنجه نوع شبکههای اجتماعی و وبلاگهای علمی نیز باعث میشود تا وزن متفاوتی به ذکر مقالات علمی توسط آنها، تخصیص داده شود (7). بیشترین وزن و اهمیت به بازتاب در خبرگزاریهای رسمی (۸ امتیاز) و وبلاگها (۵ امتیاز) اختصاص داده میشود، در حالی که اسناد سیاستی، دستورالعملهای بالینی و ویکیپدیا در رتبه بعدی قرار دارند و فعالیت در شبکههای اجتماعی (مانند ایکس و ردیت)، کمترین امتیاز (0/25) را به خود اختصاص میدهند (8). <br>
به عنوان مثال، اگر مقاله پژوهشگری 2 بار در اسناد سیاستی و 4 بار در شبکه اجتماعی ایکس ذکر شود، تعداد دفعات ذکر شدن در اسناد سیاستی وزن 3 میگیرد (6=3×2) و تعداد دفعات ذکر شدن در شبکه اجتماعی ایکس وزن 0/25 میگیرد (1=0/25×4)، که در نهایت مجموع آنها برابر با 7 (7=1+6) است که در وسط نمودار رنگی نمایش داده میشود. نمودار رنگی نیز حاوی دو رنگ مرتبط با اسناد سیاستی یعنی بنفش و رنگ مرتبط با شبکه اجتماعی ایکس یعنی آبی خواهد بود (شکل 1).<br>
<table width="100%">
<tbody>
<tr>
<td><b>7</b><b></b></td>
</tr>
</tbody>
</table>
<table width="100%">
<tbody>
<tr>
<td><b>(الف) (ب)</b></td>
</tr>
</tbody>
</table>
<br>
<br>
<b><i>شکل 1 الف) رنگهای پیراشکی امتیاز توجه دگرسنجه، ب) مثالی از نمودار رنگی امتیاز توجه دگرسنجه برای یک مقاله</i></b><b><i></i></b><br>
<b><i>(اقتباس و ترجمه شده از وبسایت رسمی آلتمتریک (</i></b><b><i>Altmetric.com</i></b><b><i>) </i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i>(7)</i></b><b><i>)</i></b><b><i></i></b><br>
<br>
بنابراین، از آنجایی که تأثیر یک مقاله علمی یا پژوهشی را نمیتوان فقط براساس استنادهای انجام شده به آنها یا صرفاً میزان مورد توجه قرار گرفتن آنها در محیطهای دانشگاهی و آکادمیک در نظر گرفت. نمودار رنگی امتیاز توجه دگرسنجه تصویری کلی و قابل فهمی از گستره و تنوع توجه برخط به یک اثر پژوهشی را ارائه میدهد. با توجه به اهمیت و کاربرد روز افزون دگرسنجهها، مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان به زودی در یک مقاله علمی کامل به معرفی جامعتری از آنها خواهد پرداخت.<br>
<br>
در کنار بررسی کیفیت عملکرد پژوهشگران که معمولاً براساس میزان استناد به مقالات آنها توسط سایر پژوهشگران سنجیده میشود؛ این موضوع نیز اهمیت دارد که بدانیم یک اثر پژوهشی، چه تأثیر اجتماعی و کاربردی از خود به جای میگذارد (1). شاخصهای علم سنجی نظیر شاخص اچ و دیگر شاخصهای مبتنی بر استناد، که میزان تأثیرگذاری مقالات علمی را بر اساس استنادهای به عمل آمده پس از انتشار میسنجند، از محاسبات زمان بری برخوردارند (2). این شاخصها، به ارزیابی اثرگذاری مقالات علمی در محیطهای دانشگاهی و پژوهشی اختصاص دارند و قادر به سنجش ابعاد اجتماعی تأثیر مطالعات پژوهشی نیستند (3). <br>
رشد روزافزون شبکههای اجتماعی نظیر ایکس (توییتر سابق)، فیسبوک و لینکدین، وبلاگهای علمی نظیر شبکه وبلاگهای PLOS و Nature، این امکان را فراهم میآورند که تأثیر اجتماعی و کاربردی یک مقاله پژوهشی بلافاصله پس از انتشار، قابل محاسبه و بررسی گردد (4). از همین رو، با توجه به اهمیت بررسی اثرگذاری اجتماعی و رسانهای یک پژوهش؛ دگرسنجهها (Altmetrics) شکل گرفتند. واژهی دگرسنجهها از ترکیب دو واژه، جایگزین (Alternative) و معیار یا سنجه (Metrics) به دست آمده است (5). دگرسنجهها، امکان سنجش نوین و دقیقتری از میزان تأثیر مقالات علمی منتشر شده در مجلات را فراهم مینمایند (5).<br>
امتیاز توجه دگرسنجه (Altmetric Attention Score) که توسط وبسایت رسمی (Altmetric.com) محاسبه میشود، به دنبال تحلیل مسیر انتشار، نفوذ دانش و بررسی سرعت تأثیرگذاری مقالات علمی منتشر شده در رسانهها، شبکههای اجتماعی و وبلاگهای علمی هستند. اگر چه شیوه محاسبه <a name="_Hlk229309297">امتیاز توجه دگرسنجه </a>کمی پیچیده است، با این حال در این شیوه محاسبه، تعداد مواردی که یک مقاله در شبکههای اجتماعی و وبلاگهای علمی، ذکر میگردد دارای اهمیتی اساسی است (6). برای نمایش امتیاز توجه دگرسنجه، از یک نمودار رنگی به شکل پیراشکی (Donut) استفاده میشود. در این نمودار، هر رنگ نمایانگر یک منبع یا شبکه اجتماعی متفاوت است و هر بخش بیانگر وزن و میزان توجهی است که آن منبع به مقاله اختصاص داده است (شکل 1). <br>
در امتیاز توجه دگرسنجه نوع شبکههای اجتماعی و وبلاگهای علمی نیز باعث میشود تا وزن متفاوتی به ذکر مقالات علمی توسط آنها، تخصیص داده شود (7). بیشترین وزن و اهمیت به بازتاب در خبرگزاریهای رسمی (۸ امتیاز) و وبلاگها (۵ امتیاز) اختصاص داده میشود، در حالی که اسناد سیاستی، دستورالعملهای بالینی و ویکیپدیا در رتبه بعدی قرار دارند و فعالیت در شبکههای اجتماعی (مانند ایکس و ردیت)، کمترین امتیاز (0/25) را به خود اختصاص میدهند (8). <br>
به عنوان مثال، اگر مقاله پژوهشگری 2 بار در اسناد سیاستی و 4 بار در شبکه اجتماعی ایکس ذکر شود، تعداد دفعات ذکر شدن در اسناد سیاستی وزن 3 میگیرد (6=3×2) و تعداد دفعات ذکر شدن در شبکه اجتماعی ایکس وزن 0/25 میگیرد (1=0/25×4)، که در نهایت مجموع آنها برابر با 7 (7=1+6) است که در وسط نمودار رنگی نمایش داده میشود. نمودار رنگی نیز حاوی دو رنگ مرتبط با اسناد سیاستی یعنی بنفش و رنگ مرتبط با شبکه اجتماعی ایکس یعنی آبی خواهد بود (شکل 1).<br>
<table width="100%">
<tbody>
<tr>
<td><b>7</b><b></b></td>
</tr>
</tbody>
</table>
<table width="100%">
<tbody>
<tr>
<td><b>(الف) (ب)</b></td>
</tr>
</tbody>
</table>
<br>
<br>
<b><i>شکل 1 الف) رنگهای پیراشکی امتیاز توجه دگرسنجه، ب) مثالی از نمودار رنگی امتیاز توجه دگرسنجه برای یک مقاله</i></b><b><i></i></b><br>
<b><i>(اقتباس و ترجمه شده از وبسایت رسمی آلتمتریک (</i></b><b><i>Altmetric.com</i></b><b><i>) </i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i></i></b><b><i>(7)</i></b><b><i>)</i></b><b><i></i></b><br>
<br>
بنابراین، از آنجایی که تأثیر یک مقاله علمی یا پژوهشی را نمیتوان فقط براساس استنادهای انجام شده به آنها یا صرفاً میزان مورد توجه قرار گرفتن آنها در محیطهای دانشگاهی و آکادمیک در نظر گرفت. نمودار رنگی امتیاز توجه دگرسنجه تصویری کلی و قابل فهمی از گستره و تنوع توجه برخط به یک اثر پژوهشی را ارائه میدهد. با توجه به اهمیت و کاربرد روز افزون دگرسنجهها، مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان به زودی در یک مقاله علمی کامل به معرفی جامعتری از آنها خواهد پرداخت.<br>
<br>
دگرسنجهها
Altmetrics
995
996
http://journal.rums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-280-188&slc_lang=other&sid=1
Mohsen
Rezaeian
محسن
رضائیان
moeygmr2@yahoo.co.uk
6900319475328460062488
6900319475328460062488
Yes
دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان