جلد 18، شماره 6 - ( 5-1398 )                   جلد 18 شماره 6 صفحات 556-545 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Jamali Paghaleh F, Sheikh Fathollahi M, Khorramnia S. The Effect of Bilateral Greater Occipital Nerve Block on the Treatment of Post-Dural Puncture Headache After Spinal Anesthesia in Cesarean Section: A Randomized Clinical Trial. JRUMS 2019; 18 (6) :545-556
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-4604-fa.html
جمالی پاقلعه فریبا، شیخ فتح الهی محمود، خرم نیا سعید. تأثیر بلاک دو طرفه عصب اکسی پیتال بزرگ در درمان سردرد ناشی از سوراخ شدن سخت شامه به دنبال بی‌حسی نخاعی در عمل سزارین: یک کارآزمایی بالینی تصادفی شده. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. 1398; 18 (6) :545-556

URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-4604-fa.html


دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
متن کامل [PDF 384 kb]   (4758 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (3529 مشاهده)
متن کامل:   (2462 مشاهده)
مقاله پژوهشی
مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
دوره 18، شهریور 1398، 545-556
 
تأثیر بلاک دو طرفه عصب اکسی پیتال بزرگ در درمان سردرد ناشی از سوراخ شدن سخت شامه به دنبال  بی­حسی نخاعی در عمل سزارین: یک کارآزمایی بالینی تصادفی شده
 
فریبا جمالی[1]، محمود شیخفتحالهی[2]، سعید خرم­ نیا[3]
 
دریافت مقاله: 9/11/97   ارسال مقاله به نویسنده جهت اصلاح: 12/12/97       دریافت اصلاحیه از نویسنده: 20/1/98     پذیرش مقاله: 26/1/98

چکیده
زمینه و هدف: یکی از عوارض آزار دهنده بی­حسی نخاعی در عمل جراحی سزارین، سردرد بعد از پارگی سخت شامه (Post-Dural puncture headache; PDPH) است که در 2 تا 5 روز بعد از عمل جراحی ایجاد می­شود. هدف از این مطالعه تعیین تأثیر بلاک دوطرفه عصب اکسی پیتال بزرگ (Greater occipital nerve block; GONB) در درمان PDPH بعد از جراحی سزارین می­باشد.
مواد و روش­ها: در این مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده، تعداد 74 خانم­ باردار که در سال 1396 تحت عمل سزارین با بی­حسی نخاعی قرار گرفته بودند و با PDPH به کلینیک درد شهر رفسنجان مراجعه کردند، به صورت تصادفی در دو گروه 37 نفره قرار داده شدند. در گروه اول، درمان GONB با بوپیواکائین و دگزامتازون انجام گردید و گروه دوم، درمان دارویی خوراکی با استامینوفن و پره گابالین دریافت کردند. بیماران هر دو گروه، قبل از مداخله، 1، 6 و 24 ساعت پس از مداخله، از لحاظ شدت سردرد مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده­ها با استفاده از آنالیز واریانس دو­طرفه با اندازه­گیری­های مکرر تجزیه و تحلیل شدند.
یافته­ها: نتایج آزمون آماری نشان داد که اثر متقابل (Interaction) نوع درمان و زمان ارزیابی سردرد از نظر آماری معنی­دار است (912/130=F، 001/0P<). به این معنی که سرعت کاهش سردرد در طول دوره مطالعه، در گروه GONB به­طور معنی­داری بیش از گروه دریافت­کننده درمان دارویی خوراکی بود.
نتیجه­گیری: بر اساس نتایج، با وجود مؤثر بودن هر دو روش درمانی، تأثیر GONB در کاهش شدت سردرد، بیش از درمان دارویی بوده است. بهنظر می­رسد GONB می­تواند به عنوان یک تکنیک جایگزین مؤثر برای درمان PDPH به­کار رود.
واژه­های کلیدی: بی­حسی نخاعی، سردرد پس از پارگی سخت شامه، عصب اکسی­ پیتال بزرگ، سزارین
 
 
مقدمه
انجام عمل جراحی سزارین، نیازمند استفاده از بیهوشی است که به صورت یکی از دو روش بی­حسی نخاعی (Spinal anesthesia) و بیهوشی عمومی (General anesthesia) قابل انجام است ]2-1[. از زمانی که بی­حسی نخاعی روش انتخابی برای انجام عمل سزارین شده، مرگ و میر ناشی از بیهوشی در سزارین به میزان قابل ملاحظه­ای کاهش یافته است ]4-3[. با وجود فواید فراوان بی­حسی نخاعی، عوارضی چون افت فشارخون حین عمل، برادی کاردی و کمردرد به دنبال این روش وجود دارد که اگر به صورت دقیق و درست انجام شود، بروز عوارض اندک و قابل درمان خواهد بود ]6-5[. یکی از عوارض شایع و آزاردهنده بیهوشی نخاعی، سردرد بعد از پارگی دورا یا سخت شامه (Post-Dural puncture headache; PDPH) می­باشد ]7[. در حال حاضر علی­رغم رعایت شرایط پیش­گیری کننده، در کشور ما شیوع 10 درصدی در جمعیت دریافت کننده بی­حسی نخاعی در سزارین وجود دارد ]8[.
PDPH در ناحیه پس سری پیشانی (Frontooccipital) و به صورت دوطرفه احساس می­گردد. این نوع سردرد به صورت وضعیتی می­باشد، یعنی با تغییر وضعیت از حالت خوابیده به حالت نشسته و ایستاده، شدت آن بیش­تر میشود ]9[. این سردرد در عرض 2 تا 5 روز بعد از پارگی دورا شروع می­شود و ترس از نور، تهوع، سفتی گردن میتواند جزء علائم همراه می­باشند ]10[.
خانم­های باردار خطر بالاتری برای بروز PDPH دارند ]12-11[. درمان مؤثر آن سبب کاهش شدت درد و بهبود این نوع سردرد در فاصله زمانی 48 ساعت می­گردد ]13[. از روش­های درمانی برای موارد مقاوم و شدید PDPH استفاده از پاچ خونی اپیدورال (Epidural blood patch; EBP) میباشد که در این روش خون خود فرد (خون اتولوگ) به روش استریل تهیه شده و در فضای اپیدورال کمری تزریق می­شود ]15-14[. شانس موفقیت این روش 90-70 درصد بوده است ]17-16[. علاوه بر دشواری در انجام تکنیک، این روش درمانی با عوارض خطرناک دیگری مثل آبسه اپیدورال، مننژیت و نقص­های نورولوژیک همراه می­باشد ]18-16[، که استفاده از این روش درمانی را زیر سؤال برده است.
اخیراً، استفاده از بلاک دو طرفه عصب اکسی پیتال بزرگ (Greater occipital nerve block; GONB) در جهت کنترل موارد مقاوم و شدید درمان PDPH، نظر برخی از متخصصین را به خود جلب کرده است ]20-19[. موارد درمان موفقیتآمیز PDPH با این روش درمانی گزارش شده است، به طوری­که در بعضی مطالعات بهبودی 100 درصد و در بعضی مطالعات برای دست­یابی به بهبودی 100 درصد نیاز به تکرار بلوک بوده است ]22-21[. عصب اکسی پیتال بزرگ از فیبرهای حسی از شاخه C2 و C3 طناب نخاعی منشاء می­گیرد که این عصب همراه با عصب اکسی پیتال کوچک از بین اولین و دومین مهره گردنی خارج می­شود و به صورت یک عصب سطحی در ناحیه اکسی پوت در می­آید که از آن به عنوان مهم­ترین عصب حسی در ناحیه اکسی پوت نام برده می­شود (شکل 1) ]24-23[.
 
 
 
 
 
 
شکل 1- نمای عصب­های اکسی پیتال بزرگ و کوچک و شریان اکسی پیتال
با توجه به شدید و آزاردهنده بودن PDPH [25] و فواید بسیار بی­حسی نخاعی در عمل سزارین [6]، یافتن روش­های مؤثرتر در درمان PDPH ضروری به نظر می­رسد. هدف از این پژوهش، تعیین تأثیر GONB به عنوان خط اول درمان مداخله­ای در کنترل PDPH در خانم­های بارداری است که برای سزارین، بی­حسی نخاعی دریافت کرده و مقایسه تأثیر این روش درمانی با روش درمان دارویی می­باشد.
مواد و روش­ها
این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی شده می­باشد که با شماره IRCT20181128041788N1 در سامانه ثبت کارآزمایی­های بالینی ایرانی به ثبت رسیده است. جامعه آماری مورد بررسی شامل خانم­های بارداری بود که در سال 1396 در بیمارستان­های نیک نفس و علی ابن ابی­طالب (ع) رفسنجان تحت عمل سزارین با بی­حسی نخاعی قرار گرفته و با سردرد بعد از پارگی دورا (PDPH) به کلینیک درد مراجعه کردند، که پس از اخذ رضایت آگاهانه وارد مطالعه شدند. همچنین این مطالعه دارای کد اخلاق از دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان به شماره ثبتی IR.RUMS.REC.1396.111 میباشد. 
معیارهای ورود به مطالعه شامل سردرد در ناحیه فرونتو اکسی پیتال و وضعیتی بودن سردرد و سردرد با نمره NRS بالای 6 بود ]27-26[. معیارهای خروج از مطالعه شامل: تروما به سیستم عصبی مرکزی، سردردهای نورولوژیک قبلی، نقایص مغزی قبلی ]20[، و پره­ اکلامپسی بود ]5[.
حجم نمونه مورد بررسی، براساس مطالعه Zoher Naja و همکاران در سال­های 2005 تا 2007 در بیروت [22] و با استفاده از رابطه
و n2=k×n1  تعیین گردید، که در این رابطه 05/0=α  و
20/0=
β، 4/68=1p (برآورد درصد بهبودی کامل و عدم نیاز به مسکن، در بیماران دریافت­کننده بلاک)، 8 %=2p (برآورد درصد بهبودی کامل و عدم نیاز به مسکن، در بیماران دریافت­کننده درمان دارویی)، K= 1 (حجم نمونه در دو گروه به تعداد مساوی تعیین گردید) و 30%=  (حداقل اختلاف در درصد بهبودی کامل و عدم نیاز به مسکن در دو گروه مورد بررسی که از لحاظ بالینی حائز اهمیت بود). به این ترتیب، تعداد 37 بیمار در هر گروه و در مجموع، تعداد 74 بیمار برای انجام این مطالعه تعیین گردید.
تعداد 74 بیمار که واجد شرایط ورود به مطالعه بودند، به شیوه بلوک­های جایگشتی تصادفی با سایز 2 (Randomly permuted blocks of size 2) برای تخصیص بیماران به گروه دریافت­کننده بلاک دوطرفه عصب اکسی پیتال بزرگ (GONB) و گروه دریافت­کننده درمان دارویی تقسیم شدند ]22[.
در ابتداء با استفاده از مقیاس عددی سنجش درد (Numerical rating scale; NRS) سردرد بیماران از لحاظ شدت، توسط خود بیمار از 0 (عدم سردرد) تا 10 (بیشترین مقدار سردرد) تعیین گردید و کلیه بیمارانی که به سردردشان نمره بالای 6 دادند (سردرد شدید) وارد مطالعه شدند ]28-20[. سپس گروه اول، مداخله GONB به صورت دوطرفه دریافت نمودند. بلاک دوطرفه براساس روش لند مارک­های آناتومیک و در شرایط کاملاً استریل انجام می­شد ]5[. بیماران ضمن دریافت بلاک، از لحاظ تعداد ضربان قلب و درصد اکسیژن شریانی مانیتور می­شدند ]5[. لازم به ذکر است که GON در یک سوم داخلی خطی که زائده ماستوئید را به برجستگی اکسی پوت خارجی (External occipital protuberance; EOP) متصل می­کند واقع شده است (شکل 2) ]5[.

 
 
 
 
 
 
 
شکل­2- نشانه­های آناتومیک دسترسی به عصب اکسی پیتال بزرگ
لازم به توضیح است که در ناحیه EOP، نبض شریانی لمس می­شود که باید needle به صورت لترال به EOP، در یک سوم داخلی بین 15 تا 25 میلی­متر وارد شود ]31-29، 5[. داخل یک سرنگ 4 سی­سی از محلول بوپیواکائین (مارکائین) 5/0 درصد، دگزامتازون 2 سی­سی و 2 سی­سی آب مقطر کشیده میشود (غلطت مارکایین 25/0 درصد) و از این محلول بعد از آسپیره کردن، در هر دو طرف سر، در محل GON به میزان 4 سی­سی تزریق می­گردید و بعد از انجام بلاک، وضعیت درد بیماران در 3 زمان (یک ساعت، 6 ساعت و 24 ساعت بعد از مداخله) توسط دستیار بیهوشی که از نوع روش درمانی بی­اطلاع بوده، بررسی و ثبت میگردید. لازم به ذکر است که تمام GONB ها توسط پزشک فلوشیپ درد انجام می­شد.
در گروه دوم، بیماران ضمن مایع درمانی خوراکی از قرص پره گابالین 75 میلی­گرم، دوبار در روز و به مدت 3 روز و استامینوفن 500 میلی­گرم، هر 6 ساعت به مدت 3 روز استفاده می­کردند. سپس وضعیت درد بیماران در 3 زمان (یک ساعت، 6 ساعت و 24 ساعت بعد از مداخله) توسط دستیار بیهوشی بررسی و ثبت می­گردید ]30-29[.
اطلاعات جمع­آوری شده در چک لیست­ها، به ترتیب وارد نرم­افزار SPSS نسخه 21 شد. نتایج برای متغیرهای کمی به صورت "انحراف معیار ± میانگین" گزارش گردید. به منظور مقایسه میانگین سن (سال) و شدت سردرد قبل از مداخله، در زنان دریافت­کننده درمان دارویی و زنان دریافت­کننده بلاک دوطرفه عصب اکسی­ پیتال بزرگ، از آزمون t دو نمونه مستقل (Independent two-sample t test) استفاده گردید. هم­چنین به منظور مقایسه میانگین شدت سردرد در طول دوره مطالعه (قبل از درمان، یک ساعت، 6 ساعت و 24 ساعت بعد از درمان)، در زنان دریافت­کننده درمان دارویی و زنان دریافت­کننده بلاک دوطرفه عصب اکسی­ پیتال بزرگ، از آنالیز واریانس دو­طرفه با اندازه­گیری­های مکرر (Two-way repeated measures ANOVA) استفاده شد.
از آزمون  Shapiro-Wilkبه منظور ارزیابی نرمال بودن نمره سردرد در مراحل پیش­­آزمون و پس­آزمون استفاده شد. هم­چنین، از آزمون ام باکس (BOX's M) و آزمون لون (Levene) به ترتیب، برای ارزیابی برابری ماتریسهای کوواریانس و تساوی واریانس گروه­های مورد بررسی (گروه بلاک دوطرفه و درمان دارویی) استفاده شد. سطح معنیداری در آزمون­ها 05/0 در نظر گرفته شد.
نتایج
میانگین و انحراف معیار سن زنان دریافت­کننده بلاک دو­
طرفه (37 نفر) 68/5 ± 24/31 سال و در دامنه سنی 42-19 سال و هم
چنین میانگین و انحراف معیار سنی زنان دارو درمانی (37 نفر) 96/4 ± 38/31 سال و در دامنه سنی
 40-20 سال قرار داشتند. آزمون آماری
t دو نمونه مستقل، تفاوت آماری معنیداری در میانگین سنی زنان دو گروه نشان نداد (913/0=P).
همچنین میانگین و انحراف معیار شدت سردرد زنان دریافت­کننده بلاک دوطرفه، قبل از مداخله 65/0 ± 51/9 و در محدوده 10-8 و میانگین و انحراف معیار شدت سردرد در گروه زنان دارو درمانی 48/0 ± 65/9 و در محدوده 10-9 قرار داشت. آزمون آماری t دو نمونه مستقل، اختلاف آماری معنیداری در میانگین شدت سردرد قبل از مداخله در دو گروه مورد بررسی نشان نداد (314/0=P). در جدول 1، میانگین و انحراف معیار شدت سردرد بعد از مداخله در دو گروه زنان دریافت­کننده بلاک دوطرفه و زنان دریافتکننده درمان دارویی گزارش شده است.
 
 
جدول 1- میانگین و انحراف معیار شدت سردرد بعد از مداخله در دو گروه زنان دریافت­کننده بلاک دوطرفه و زنان دریافت­کننده درمان دارویی مراجعه کننده به کلینیک درد شهر رفسنجان در سال 1396
 
زمان اندازه­گیری
 
گروه درمانی
1 ساعت پس از مداخله
انحراف معیار ± میانگین
(دامنه تغییرات)
6 ساعت پس از مداخله
انحراف معیار ± میانگین
(دامنه تغییرات)
24 ساعت پس از مداخله
انحراف معیار ± میانگین
(دامنه تغییرات)
بلاک دوطرفه (37 = n) 21/1 ± 41/5
(9-4)
12/1 ± 84/2
(8-2)
85/0 ± 95/1
(6-1)
دارو درمانی (37 = n) 67/0 ± 78/7
(9-6)
72/0 ± 08/7
(8-6)
02/1 ± 39/7
(10-6)
  
 
نتایج آزمون  Shapiro-Wilkنشان داد که توزیع فراوانی نمره سردرد در زنان دریافت­کننده بلاک دوطرفه و درمان دارویی در مراحل پیش­آزمون و پس­آزمون از توزیع نرمال برخوردار است (05/0<P). هم­چنین، آزمون ام باکس (BOX's M) و آزمون Levene نشان داد که به ترتیب، فرض برابری ماتریس­های کوواریانس (753/0=P) و فرض برابری واریانس گروه­های مورد بررسی برقرار میباشد (05/0<P).
آنالیز واریانس دوطرفه با اندازه­گیری­های مکرر نشان داد که اثر نوع درمان (بلاک دوطرفه، دارو درمانی) از نظر آماری معنیدار می­ باشد (781/905=F، 001/0P<). به این معنی که پس از مداخله، میانگین شدت سردرد در دو گروه مورد بررسی تفاوت آماری معنیداری با یکدیگر داشته است. همچنین، اثر زمان ارزیابی (قبل از مداخله، یک ساعت، 6 ساعت و 24 ساعت بعد از مداخله) از نظر آماری معنی­دار بود (852/491=F، 001/0P<). بدین معنی که صرف­نظر از نوع درمان، پس از مداخله، میانگین شدت سردرد به طور معنیداری کاهش یافته است. هم­چنین، اثر متقابل (Interaction) نوع درمان و زمان ارزیابی نیز از نظر آماری معنیدار بود (912/130=F، 001/0P<). به این معنی که شیب کاهش شدت سردرد در طول دوره مطالعه، در دو گروه مورد بررسی، تفاوت آماری معنی­داری با یکدیگر داشته است (نمودار 1).
همان­گونه که در نمودار 1 مشاهده می­شود، شیب (سرعت) کاهش سردرد در گروه بلاک دوطرفه به طور معنی­داری بیش از گروه درمان دارویی می­باشد (001/0P<). به عبارت دیگر، تأثیر بلاک دوطرفه در کاهش شدت سردرد، به طور معنیداری بیش از تأثیر درمان دارویی در کاهش شدت سردرد بوده است (001/0P<).

نمودار 1- مقایسه میانگین شدت سردرد در طول دوره مطالعه در دو گروه بلاک دوطرفه و درمان دارویی در درمان سردرد ناشی از سوراخ شدن سخت شامه به دنبال بیهوشی نخاعی در عمل سزارین
بحث
هدف از پژوهش حاضر، مقایسه اثر GONB با درمان دارویی در درمان علائم PDPH بود. مطالعه نشان داد که هر دو روش درمانی در کاهش شدت سردرد مؤثر بوده است ولی سرعت کاهش سردرد و به عبارت دیگر، تأثیر بلاک دوطرفه در کاهش شدت سردرد بیش از تأثیر درمان دارویی بوده است.
مطالعه­ای توسط Matute و همکاران در کشور انگلستان انجام شد که ضمن آن دو نفر از بیمارانی که به دنبال بیحسی نخاعی دچار PDPH شده بودند و درمان دارویی و حمایتی برای ایشان مؤثر نبود، ابتدا برای آن­ها GONB انجام گردید که نتایج حاکی از کاهش سردرد در مدت کوتاهی بعد از بلاک بود و هر دو بیمار بعد از 48 ساعت مرخص شدند ]20[.
Turkyilmaz و همکاران در ترکیه مطالعه­ای به منظور بررسی اثر GONB و پاچ خونی اپیدورال (EBP) برای درمان PDPH انجام دادند که نتایج حاصله حاکی از آن بود که درمان حمایتی نسبت به GONB و EBP کم­تر مؤثر واقع شد ولی EBP و GONB هر دو در کاهش PDPH مؤثر بودند، به طوری که 16 بیمار که تحت GONB قرار گرفتند و 9 بیماری که به خاطر وخامت حالشان EBP دریافت کردند، همگی بهبود یافتند. در مطالعه Turkyilmaz و همکاران، بیماران به درمان حمایتی پاسخ ضعیفی دادند که علت آن می­تواند عدم استفاده از مسکن و ضد درد باشد ]26[، ولی در مطالعه حاضر، بیماران پاسخ نسبتاً خوبی به درمان حمایتی دادند و دلیل آن می­تواند استفاده از پره گابالین از گروه میتل گزانتین­ها به عنوان مسکن در کنار درمان حمایتی (استراحت در بستر و مایع درمانی خوراکی) باشد.
در مطالعه Naja و همکاران که در بیروت انجام شد، 50 بیمار به صورت تصادفی در دو گروه 25 نفره قرار گرفتند که یک گروه درمان دارویی و گروه دیگر GONB دریافت کردند. 68 درصد بیماران دریافت­کننده بلاک به طور کامل بهبود یافتند و 6/31 درصد بعد از دریافت بیش­تر از 4 بلاک بهبود نسبی پیدا کردند. در این مطالعه، تکرار بلاک در بیش­تر موارد لازم شد. از فنتانیل، کلونیدین، بوپیواکائین و لیدوکائین جهت تزریق استفاده شد و هیچ نوع استرویید در داروهای تزریقی مورد استفاده جهت بلوک مشاهده نگردید ]22[.
در مطالعه حاضر، به منظورGONB  از ترکیب دگزامتازون 2 سی­سی و مارکائین 5/0%، به میزان 4 سی­سی استفاده شد که حجم محلول حاصل، با آب مقطر به 8 سی­سی رسانده شد و سپس در هر طرف، 4 سی­سی از محلول، در ناحیه GON تزریق گردید. تزریق ترکیب بی­حس کننده موضعی و استروئید فقط یک مرتبه برای GONB مورد استفاده قرار گرفت. مطالعات نشان داده­اند که استروئید ترکیب بسیار مؤثری است که هم اثر بی­دردی دارد و هم باعث طولانی شدن مدت عملکرد بی­حس کننده­های موضعی می­شود و از سوی دیگر باعث افزایش حجم مایع مغزی نخاعی با پیشگیری از باز جذب مایع مغزی نخاعی به داخل فضای اکسترادورال میگرد ]24[.
در مطالعه Akyol و همکارانش، بیماران دارای درد کمتر (یعنی VAS در محدوده 4 تا 6)، به GONB جواب دادند در حالی که بیماران با نمرات بالاتر درد (در محدوده 7 تا 9)، به GONB پاسخ مناسبی ندادند و از 9 بیمار با نمرات بالاتر درد فقط یک بیمار بهبود درد داشت. در این مطالعه از بیحس کننده موضعی بدون استرویید برای بلاک استفاده گردید ]20[. از محدودیت­های پژوهش حاضر عدم استفاده از دستگاه سونوگرافی برای انجام بلوک عصبی بود، در حالی که در اکثر مراکز پیشرفته دنیا از این روش استفاده می­گردد ]20[. از محدودیت­های دیگر مطالعه، احتمال عدم مراجعه برخی از مادران مبتلا به PDPH برای تسکین سردرد بود. پیشنهاد می­شود در مطالعات آتی استفاده از دستگاه سونوگرافی به منظور انجام بلوک عصبی مد نظر قرار گیرد و تدابیری اتخاذ گردد تا همگی مادران باردار مبتلا به این سردرد حتماً جهت درمان مراجعه نمایند.
نتیجه­گیری
نتایج مطالعه نشان داد استفاده از GONB دوطرفه سبب بهبود سریع تر و مؤثرتر PDPH می­گردد و علی­رغم این که درمان دارویی نیز مؤثر به نظر می­رسد، اما به نظر میرسد استفاده از روش ذکر شده نیز اقدامی مؤثر و مفید در درمان PDPH باشد.
تشکر و قدردانی
مقاله حاضر از پایان­نامه دوره تخصصی رشته بیهوشی استخراج شده است. به این ­وسیله از زنان شرکت­کننده در این طرح تحقیقاتی تشکر و قدردانی به عمل می­آید.
 
 
 
Refernces
 
 
]1[ Miller RD, Fleisher LA, Johns RA, Savarese JJ, Young WL. Complications of spinal anesthesia, Miller Anesthesia, 8th ed. 2015; 58: pp 2328-30.
[2] Hadezic A. Atlas of Ultrasond Guided Anatomy. Hadzic’s Peripheral nerve blocks and Anatomy for Regional Anessthesia. 2nd ed. 2012; Section7. pp 509.
[3] Grieff J, Cousins MJ. Sub-arachnoid and extradural anesthesia. 2nd ed. 1994; pp 1411-54.
[4] PaezL JJ, Navarro JR. Regional versus General anesthesia for Cesarean Section delivery. Rev Colomb Anesthesiol 2012; 40(3): 203-6.
[5] Turnbull DK, Shepherd DB. Post-dural puncture headache: pathogenesis, prevention and treatment. Br J Anaesth 2003; 91(5): 718-29.
[6] Yantis S, Hirsch N, Smith G. Anesthesia and Intensive Care. 3rd ed. London Elsevier. Ltd; 2004; pp: 378 .
[7] Choi PT, Galinski SE, Takeuchi L, Lucas S, Tamayo C, Jadad AR. PDPH is a common complication of neuraxial blockade in parturients: a meta-analysis of obstetrical studies. Can J Anaesth 2003; 50(5): 460-9.
[8] Etezadi F, Yousefshahi F, Khajavi M, Davari Tanha F, Rahat Dahmarde A, Najafi A. Post Dural Puncture Headache after Cesarean Section, a Teaching Hospital Experience. Journal of Family and Reproductive Health 2012; 6(1): 17-21.
[9] Kuczkowski KM. Post-dural puncture headache in the obstetric patient: an old problem. New solutions. Minerva Anestesiol 2004; 70(12): 823-30.
[10] Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). Comment in Cephalalgia 2013; 33(9): 627-8.
[11] Jabbari A, Alijanpour E, Mir M, Bani Hashem N, Rabiea SM, Rupani MA. Post spinal puncture headache, an old problem and new concepts: review of articles about predisposing factors. Caspian J Intern Med 2013; 4(1): 595-602.
[12[ Miu M, Paech MJ, Nathan E. The relationship between body mass index and post-dural puncture headache in obstetric patients. Int J Obstet Anesth 2014; 23(4): 371-5.
[13] Amorim JA, Gomes de Barros MV, Valença MM. Post-dural (post-lumbar) puncture headache: risk factors and clinical features. Cephalalgia 2012; 32(12): 916-23.
[14[ Apfel CC, Saxena A, Cakmakkaya OS, Gaiser R, George E, Radke O. Prevention of postdural puncture headache after accidental. British Journal of Anaesthesia 2010; (105)3: 255–63.
[15] Paech MJ, Doherty DA, Christmas T, Wong CA. Epidural Blood Patch Trial Group. The volume of blood for epidural blood patch in obstetrics: a randomized, blinded clinical trial. Anesth Analg 2011; 113(1): 126-33.
[16] Wrobel M, Volk T. Post-dural puncture headache. Anesth Pain 2012; 1(4): 273-4.
[17] Marr R, Kapoor A, Redfern N. Epidural blood patch is the gold standard treatment for dural puncture headache. Br J Anaesth 2012; 109(2): 288-9.
[18] Willner D, Weissman C, Shamir MY. Chronic back pain secondary to a calcified epidural blood patch. Anesthesiology 2008; 108(3): 535-7.
[19] Malcolm de Roubaix. Bilateral greater occipital nerve block for headache after corrective spinal surgery: a case report. Southern African Journal of Anaesthesia and Analgesia 2018; 24 (1): 29-31.
[20] Akyol F, Binici O. Ultrasound-guided bilateral greater occipital nerve block for the treatment of post-dural puncture headache. Pak J Med Sci 2015; 31(1): 111-55.
[21] Matute E, Bonial S, Girones A, Planas A. Bilateral greater occipital nerve block for post-dural puncture headache. Anesthesia 2008; 63(5): 557-8.
[22] Naja Z, Al-Tannir M, El-Rajab M, Ziade F, Baraka A. Nerve headache. Pain Pracr 2009; 9: 51–8.
[23] Wee L, Sinha P, Lewis M. Central nerve block and coagulation: a survey of obstetric anaesthetists. Int J Obs Anesth 2002; 11: 170–5.
[24] Baron J, Decaux-Jacolot A. Influence of venous return on baroreflex control of heart rate during lumbar spinal and epidural anesthesia in humans. Anesthesiology 1986; 64(2): 188-93.
[25] Jadon A. Complications of regional and general anaesthesia in obstetric practice. Indian J Anaesth 2010; 54(5): 415-20.
[26] Uyar Türkyilmaz E, Camgöz Eryilmaz N, Aydin Güzey N, Moraloğlu Ö. Bilateral greater occipital nerve block for treatment of post-dural puncture headache after caesarean operations. Braz J Anesthesiol 2016; 66(5): 445-50.
[27] Chan TM, Ahmed E, Yentis SM, Holdcroft A. Obstetric Anaesthetist’s Association; NOAD Steering Group. Postpartum headaches: summary report of the National Obstetric Anaesthetic Database (NOAD) 1999. Int J Obstet Anesth 2003; 12: 107-12. [CrossRef]
[28] Niraj G, Kelkar A, Girotra V. Greater occipital nerve block for postdural puncture headache (PDPH): a prospective audit of a modified guideline for the management of PDPH and review of the literature. J Clin Anesth 2014; 26(7): 539-44.
[29] Beal B, Moeller-Bertram T, Schilling JM, Wallace MS. Gabapentin for once-daily treatment of post-herpetic neuralgia: a review. Clin Interv Aging 2012; 7: 249-55.
[30 [Erol DD. The analgesic and antiemetic efficacy of gabapentin or ergotamine/caffeine for the treatment of postdural puncture headache. Adv Med Sci 2011; 56(1): 25-9.
[31] Mahoori A, Noroozinia H, Hasani E, Saghaleini H. Comparing the effect of pregabalin, gabapentin, and acetaminophen on post-dural puncture headach. Saudi J Anaesth 2014; 8(3): 374-7.


 
The Effect of Bilateral Greater Occipital Nerve Block on the Treatment of Post-Dural Puncture Headache After Spinal Anesthesia in Cesarean Section: A Randomized Clinical Trial
 
F. Jamali[4], M. Sheikh Fathollahi[5], S. Khorramnia[6]
 
Received: 29/11/2019  Sent for Revision: 03/03/2019 Received Revised Manuscript: 09/04/2019 Accepted: 15/04/2019
 
Background and Objectives: One of the annoying side effects of spinal anesthesia in cesarean section surgery is the post-dural puncture headache (PDPH) which occurs 2 to 5 days after the surgery. The aim of this study was to examine the effect of bilateral occipital nerve block (GONB) in the treatment of PDPH after cesarean section surgery.
Materials and Methods: In this randomized clinical trial, 74 pregnant women who underwent cesarean section with spinal anesthesia in 2017 and referred to Rafsanjan Pain Clinic with PDPH, were randomly assigned into two groups of 37. In the first group, GONB treatment was done by bupivacaine and dexamethasone and the second group received oral drug treatment with acetaminophen and pregabalin. Patients in either group were evaluated for headache severity before intervention, 1, 6 and 24 hours after intervention. Data was analyzed using two-way repeated measures ANOVA.
Results: The results of the statistical test showed that the interaction effect of the type of treatment and the time of the evaluation of the headache was statistically significant (F=130.912, p<0.001). This means that the rate of headache reduction during the study period was significantly higher in the GONB group than in the oral treatment ones.
Conclusion: According to the results, despite the effectiveness of both therapies, the effect of GONB on reducing headache severity was greater than that of medication. It seems that GONB can be used as an effective alternative to PDPH treatment.
Key words: Spinal anesthesia, Post-dural puncture headache, Greater occipital nerve block, Cesarean section
 
Funding: This study did not have any funds.
Conflict of interest: None declared.
Ethical approval: The Ethics Committee of Rafsanjan University of Medical Sciences approved the study (IR.RUMS.REC.1396.111).
 
How to cite this article: Jamali F, Sheikh Fathollahi M, Khorramnia S. The Effect of Bilateral Greater Occipital Nerve Block on the Treatment of Post-Dural Puncture Headache After Spinal Anesthesia in Cesarean Section: A Randomized Clinical Trial. J Rafsanjan Univ Med Sci 2019; 18 (6): 545-56. [Farsi]
 
 
[1]- دستیار بیهوشی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران
[2]- استادیار گروه آموزشی اپیدمیولوژی و آمار زیستی، استادیار مرکز تحقیقات محیط کار، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران
[3]- (نویسنده مسئول) استادیار گروه آموزشی بیهوشی و فلوشیپ درد، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران
    تلفن: 31315000-034، دورنگار: 31315003-034، پست الکترونیکی: saeed.khorramnia@gmail.com
 
[4]- Resident of Anesthesiology, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran ORCID: 0000-0002-8053-6002
[5]- Assistant Prof., Dept. of Epidemiology and Biostatistics and Occupational Environmental Research Center, School of Medicine, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran, ORCID: 0000-0003-3536-9273
[6]- Assistant Prof. of Anesthesiology and Pain Specialist, School of Medicine, Rafsanjan University of Medical Sciences, Rafsanjan, Iran, ORCID: 0000-0001-7305-9298
(Corresponding Author) Tel: (034) 31315000, Fax: (034) 31315003, E-mail: saeed.khorramnia@gmail.com
نوع مطالعه: كاربردي | موضوع مقاله: بيهوشي
دریافت: 1397/11/8 | پذیرش: 1398/2/8 | انتشار: 1398/5/24

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2024 CC BY-NC 4.0 | Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences

Designed & Developed by : Yektaweb