جلد 18، شماره 12 - ( 12-1398 )                   جلد 18 شماره 12 صفحات 1232-1211 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Fathi M, Ahadi H, Jomehri F, Kalhornia Golkar M. The Mediating Role of Resilience between Sensation-Seeking and Alcohol Consumption in 24-40 Year-Old Youth in Tehran: A Descriptive Study. JRUMS 2020; 18 (12) :1211-1232
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-4767-fa.html
فتحی مرجان، احدی حسن، جمهری فرهاد، کلهرنیا گل کار مریم. نقش میانجی تاب‌آوری در ارتباط میان هیجان‌خواهی و مصرف الکل در جوانان 40-24 سال شهر تهران: یک مطالعه توصیفی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان 1398; 18 (12) :1232-1211

URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-4767-fa.html


دانشگاه آزاد اسلامی کیش
متن کامل [PDF 492 kb]   (792 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (1960 مشاهده)
متن کامل:   (1294 مشاهده)
مقاله پژوهشی
مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
دوره 18، اسفند 1398، 1232-1211
 
نقش میانجی تاب­آوری در ارتباط میان هیجان­خواهی و مصرف الکل در جوانان 40-24 سال شهر تهران: یک مطالعه توصیفی
 
 
 
مرجان فتحی[1]، حسن احدی[2]، فرهاد جمهری[3]، مریم کلهرنیا گل­کار[4]
 
 
 
 
دریافت مقاله: 30/2/98   ارسال مقاله به نویسنده جهت اصلاح: 10/4/98    دریافت اصلاحیه از نویسنده: 24/7/98         پذیرش مقاله: 14/8/98
 
 
 
 
 
چکیده
زمینه و هدف: اعتیاد به الکل هزینه­های سنگینی را به سازمان­های بهداشتی تحمیل می­کند. مولفه­ی تاب ­آوری به عنوان یک عامل محافظ در میزان گرایش به مصرف الکل می‌باشد. پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه بین هیجان­خواهی و مصرف الکل با میانجی­گری تا­ب­آوری در جوانان 40-24 ساله شهر تهران انجام گرفت.
مواد و روش­ها: این مطالعه توصیفی، در قالب نمونه­ گیری خوشهای دو مرحله ای انجام شد و به صورت نمونه­گیری در دسترس، 410 نفر از  افراد 24 تا 40 سال مطابق با ملاک‌های ورود و خروج در سال 1396 در شهر تهران انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامههای شناسایی اختلالات مصرف الکل، هیجان­خواهی Zuckerman و تاب­آوری Conner-Davidson بود که شرکت‌کنندگان به صورت تصادفی آن‌ها را تکمیل کردند. داده‌ها با استفاده از روش همبستگی پیرسون و مدل­یابی معادلات ساختاری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته‌ها: یافته­ها حاکی از وجود رابطه معکوس بین هیجان خواهی، تاب آوری و تمامی مولفه‌های آنها بود. همچنین بین هیجان خواهی با مصرف الکل رابطه مستقیم و بین تاب آوری با مصرف الکل رابطه معکوس وجود داشت.
نتیجه­گیری: با توجه به نتایج، مولفه‌های هیجان خواهی و تاب آوری، میزان مصرف الکل را در افراد تحت تأثیر قرار می‌دهد. بر این اساس می­توان از طریق مهارت آموزی و افزایش تاب­آوری، هیجان­خواهی بالا را تا میزان زیادی کنترل نمود و از آن طریق تا حد امکان میزان مصرف و سوءمصرف الکل را مدیریت کرد.
واژه­های کلیدی: مصرف الکل، تاب­آوری، هیجان­خواهی، جوانان
 
 
 
مقدمه
در میان مواد اعتیادآور، الکل از نظر روانی مشکل­سازترین ماده مورد استفاده در طول تاریخ بوده است که به عنوان یک داروی خواب­آور مخدر طبقه­بندی می­شود [1]. شیوع اختلالات مصرف الکل در طول عمر افراد، 6/14 درصد گزارش شده است [2]. مصرف الکل در افراد به­ویژه زنان به موازات رشد اقتصادی و تغییر نقش­های جنسیتی در سطح جهانی افزایش داشته است. به­طوری­که 6/7 درصد تمام موارد مرگ در مردان و 4 درصد تمام موارد مرگ در زنان قابل انتساب به الکل است. میزان بار بیماری قابل انتساب به الکل در مردان 4/7 درصد و در زنان 3/2 درصد است. الکل یکی از پنج عامل اصلی بیماری، ناتوانی و مرگ محسوب می­شود و یک عامل خطر برای بیش از 200 نوع بیماری، اختلال و جراحت محسوب می­شود [3].
الکل همه اندام­های بدن را تحت­تأثیر قرار داده و می­تواند به جنین در حال رشد نیز آسیب بزند. مسمومیت الکل عملکرد مغز و مهارت­های حرکتی را تخریب می­کند. مصرف سنگین آن خطر ابتلاء به سرطان ها و بیماری­های کبدی را افزایش می­دهد. بین مصرف الکل، سلامتی و بیماری همبستگی اساسی وجود دارد. نتیجه فراتحلیل پژوهش­های انجام شده، ارتباط بین مصرف الکل و خطر ابتلاء به 15 بیماری را تأیید می­کند. در این فراتحلیل از بین 561 مطالعه اولیه، 156 مطالعه بر اساس کیفیت بالا انتخاب شده و در مجموع بررسی 116702 نمونه، ارتباط قوی بین خطر ابتلاء به سرطان­های حفره دهان، مری و حنجره، فشارخون، سیروز کبدی، پانکراتیت مزمن و صدمات و خشونت با مصرف الکل مشاهده شده است [4]. در یک مطالعه فراتحلیلی با بررسی 235 پژوهش اپیدمیولوژیک انجام شده بر روی 117 هزار مورد پژوهشی از سال 1966 تا 2000 میلادی، وجود رابطه خطی و غیر­خطی بین مصرف الکل و انواع سرطان­ها، خطر بالای ابتلاء به سرطان را در مصرف کنندگان الکل مورد تأیید قرار داد [4]. الکل همچنین در اثر مثبت داروهای خوراکی دیابت یا انسولین مداخله می­کند. سطح‌تری گلیسرید، فشار خون و ضربان قلب را افزایش میدهد و ایجاد خستگی می­کند. این علائم با پایین آمدن قند خون در ارتباط هستند [5]. از علائم روانی مصرف الکل می­توان به هیجانات منفی ازقبیل: افسردگی، اضطراب، درگیر نشدن در کارهای چالش­بر­انگیز مانند حل مساله، اختلال در حافظه، اختلال توجه و ... اشاره کرد [6]. آنچه در پژوهش­ها درباره همبودی اختلالات روانی و مصرف الکل به وضوح یافت می‌شود، ارتباط بین اختلالات شخصیت به­ویژه اختلال شخصیت ضد اجتماعی و مصرف الکل است [7].
توجه به این موضوع مهم است که اختلالات مصرف الکل معمولاً در سنین نوجوانی و جوانی آغاز می­شوند و منجر به از دست دادن سال­های مهم زندگی در اثر ناتوانی و مرگ میشود. مصرف الکل با بار سلامتی، اجتماعیاقتصادی قابل ملاحظه‌ای برای جوامع همراه است. این شواهد نشان می‌دهد که مصرف الکل در حال­ حاضر یکی از معضلات مهم جامعه ما را تشکیل می­دهد. مصرف الکل با مجموعه­ای از پیامدهای سلامتی و اجتماعی برای فرد مصرف­کننده و اطرافیان او همراه است و همچنین با هزینه­های اجتماعیاقتصادی دیگری همچون از دست دادن شغل و مشکلات همراه با تولید مانند کم شدن نیروی کار به علت آسیب دیدگی یا مرگ، غیبت از کار، جراحات و تصادفات ناشی از بی­دقتی و عدم تمرکز، برچسب خوردن، دسترسی کمتر به مراقبت سلامت و از دست دادن پس­انداز همراه است [8].
پرسشی که همواره مطرح است، این است که چه عواملی باعث می­شود تا در شرایط یکسان، فقط عده خاصی مبتلا به سوءمصرف و وابستگی به الکل شوند؟ یکی از عوامل مؤثر در فرآیند اختلال مصرف مواد و به­ویژه الکل، هیجان­خواهی میباشد [9]. هیجان­خواهی یک صفت شخصیتی است که مهم­ترین شاخص آن جستجوی تجربه و احساسات جدید، متنوع، پیچیده و شدید است. فرد هیجان­خواه برای داشتن چنین تجربه­هایی، آمادگی پذیرش خطر جسمی، اجتماعی، قانونی و مالی را دارد [10]. فعالیت­های افراد هیجان­خواه ازقبیل مصرف الکل، مصرف مواد، بی­قیدی در روابط جنسی، قماربازی و ورزش­های خطرپذیر می­توانند متنوع باشند [11].
از جمله عوامل خطر شناسایی شده در مصرف الکل ویژگی شخصیتی هیجان­خواهی است. هیجان­خواهی به عنوان گرایش به جستجوی تجارب جدید تعریف شده و از مهم­ترین زمینههای آسیب­پذیری برای اختلالات اعتیاد شناخته شده است [12]. این ویژگی، افراد را در جهت تجربه­های پرخطر و متفاوت پیش می­راند. هیجان­خواهی دارای چهار بعد است که عبارتنداز: ماجراجویی، تجربه­جویی، گریز از بازداری و ملالپذیری [13]. Zuckerman و Kuhlman، هیجان­خواهی را به صورت میل به هیجان­ها و تجربیات متنوع، تازه، پیچیده و شدید و تمایل به مخاطره­ جویی بدنی، اجتماعی، قانونی و مالی به خاطر چنین تجربه‌ای تعریف کرده­اند [14]. مصرف الکل و هیجان­خواهی به ویژه خرده مقیاس­های عدم بازداری و تجربه­جویی با هم در ارتباط هستند. به نظر می­رسد اثر متقابل همتایان و هیجان­خواهی، یکدیگر را در استفاده از مواد مخدر و الکل تقویت می­کنند. پژوهش­ها نشان داده است که سطح هیجان­خواهی همتایان، پیش­بین خوبی برای استفاده از مواد مخدر و الکل است. علاوه براین، افراد به احتمال زیاد به معاشرت با همسالان با سطح هیجان­خواهی شبیه به خود در مصرف مواد مخدر و الکل راغب هستند [15].
سطح هیجان­خواهی می­تواند پیش­بین مفیدی در میزان مصرف الکل باشد. مطالعات زیادی نشان دادند که هیجانخواهی به عنوان عامل شخصیتی و زیست­شناختی با رفتارهای پرخطر و سوءمصرف مواد و الکل رابطه دارد [19-16]. هم‌چنین Zuckerman بر این عقیده است که افراد هیجانخواه بیشتر سیگار می­کشند، الکل مصرف می­کنند، با سرعت رانندگی می­کنند، تصادف و محکومیت­های بیشتری به خاطر رانندگی به هنگام مستی دارند، به فعالیت­های جنسی زیاد می­پردازند و بیشتر در معرض ایدز قرار می­گیرند [13]. در بررسی مقایسه­ای انجام­شده در رابطه با تکانشگری و هیجان­خواهی در افراد تازه مصرف­کننده الکل با افرادی که مدتی طولانی الکل مصرف می­کردند، به این نتایج دست یافتند که افرادی که مصرف الکل را به تازگی شروع کرده­اند، به نسبت تکانشگری بالا و هیجان‌خواهی زیادی داشتند [20]. مطالعات چندی نقش هیجان­خواهی را در گرایش به سوء مصرف مواد و الکل نشان می­دهد. پژوهشی نشان داد دشواری در مدیریت هیجان­ها، مشکل در تحمل پریشانی و تمایلات هیجان­خواهانه از مشکلات سوءمصرف کنندگان مواد است [21].
از طرفی یکی از عوامل محافظت کننده مهم در برابر سوءمصرف مواد، تاب­آوری است. تاب­آوری یکی از مهم­ترین راهبردهای رویکرد ارتقای سلامت است که مورد توجه متخصصان حوزه پیشگیری قرار گرفته است. تاب‌آوری از عوامل واسطه‌ای است که متخصصان حوزه اعتیاد در سال‌های اخیر در نظریه  پیشگیری با تمرکز بر عوامل خطرساز بر آن متمرکز شده­اند. گارمزی، تاب آوری را به منزله فقدان پیامدهای منفی علی­رغم مواجهه با خطر تعریف می­کند [22]. تاب‌آوری یا توانایی سازگاری مثبت با مصیبت و آسیب، یک موضوع روان‌شناختی است که درارتباط با پاسخ فرد به سرطان، تنش آسیب‌زا و موقعیت‌های مشکل ‌آفرین زندگی بررسی شده است. بعضی دیدگاه‌ها، تاب‌آوری را به‌عنوان پاسخ به یک واقعه خاص و بعضی دیگر آن را به‌عنوان یک سبک مقابله‌ای پایدار در نظر می ‌گیرند [23]. همچنین تاب‌آوری را یک فرآیند پویا می‌دانند که درآن افراد باوجود تجارب آسیب ‌زا یا مصیبت ‌بار، سازگاری مثبت نشان می‌دهند. تاب­آوری یک سیستم سازگارانه است که فرد را قادر می­سازد تا از یک گرفتاری یا شکست به‌سرعت به حالت عادی بازگردد [24]. با توجه به مفهوم تاب‌آوری به‌عنوان نقطه قوت انسان، هایپ (2004) تأکید کرد که افراد تاب‌آور از نقاط قوت و محدودیتهای خودآگاهی دارند [25]. مطالعات زیادی درخصوص رابطه بین تاب­آوری و مصرف الکل انجام شده پژوهش­های زیر موید این مطلب است. پژوهش­های [33-26] ارتباط منفی معنی­داری را در این رابطه نشان می­دهند.
شناسایی عوامل خطر و محافظ جهت پیشگیری از شیوع مصرف الکل می­تواند به رشد و ارتقای سلامتی در جامعه کمک کند. از جمله عوامل خطر شناسایی شده در مصرف الکل ویژگی شخصیتی هیجان­خواهی است. این ویژگی افراد را در جهت تجربه­های پرخطر و متفاوت پیش می­راند. از طرف دیگر تاب­آوری به عنوان صفتی محافظ و در جهت سلامتی شناخته شده است و به افراد کمک می­کند تا در بحران­ها و چالش­ها به جای درگیرکردن خود در رفتارهای پرخطر، با مدیریت مناسب هیجان­ها، چالش را به فرصتی برای افزایش سطح سلامت روانی و رضایت مندی از زندگی تبدیل کنند. با توجه به مطالب فوق، از طریق شناسایی عوامل خطر و تقویت عوامل محافظت­کننده می­توان موجبات آگاهی­افزایی افراد در جامعه را فراهم نمود و از طریق مهارت­آموزی در سطوح مختلف آمادگی­های لازم را در اختیار آنها قرار داد. پژوهش حاضر با هدف تعیین نقش میانجی تاب­آوری در ارتباط میان هیجانخواهی و مصرف الکل در جوانان 40-24 سال شهر تهران انجام گرفت و در صدد پاسخ به این سوال برآمدیم که مدلی ساختاری از نحوه تأثیرات این متغیرها به دست آوریم.
مواد و روش­ها
مطالعه­ی حاضر از نوع توصیفی بوده و از منظر هدف، در دسته­ی پژوهش­های کاربردی قرار می­گیرد. جامعه­ی آماری شامل کلیه­­ جوانان 40-24 ساله شهر تهران بود. [j1]  هم‌چنین این مطالعه دارای کد اخلاق از دانشگاه............ به شماره ثبتی ............. می باشد. روش پژوهش از نوع نمونه­گیری خوشه­ای دو مرحله­ای بود. به این صورت که 22 منطقه شهر تهران در پنج گروه منطقه­ای شمال، جنوب، مرکز، شرق و غرب تقسیم شده، سپس به­طور تصادفی دو منطقه از مناطق پنجگانه انتخاب شد و پرسشنامه­ها نیز به صورت نمونه­گیری در دسترس در مناطق انتخابی توزیع گردید. حجم نمونه از طریق فرمول کوکران [34]، 384 نفر تعیین گردید. ملاک‌های ورود به پژوهش شامل: محدوده­ی سنی 40- 24 سال، دارا بودن حداقل تحصیلات سیکل، رضایت و علاقه افراد برای شرکت در مطالعه بود. علاوه براین تکمیل ناقص پرسشنامه­ها توسط افراد به عنوان ملاک­های خروج از پژوهش در نظر گرفته شد.
 n=          z:1.96 و      p=q=5/0 و    d=05/0
پرسشنامه­ هیجان خواهی زاکرمن (SSS :Sensation Seeking Scale)
این مقیاس شامل 40 سوال دو گزینه­ای است که در هر کدام، یکی از دو گزینه بیان­کننده میزان هیجان­خواهی فرد و جزء دوم حالت عکس را دارد. پاسخ­دهنده باید گزینه­ای را انتخاب کند که با ویژگی­هایش سازگاری بیشتری دارد.  همسانی درونی که توسط Zuckerman و همکارانش در سال 1978 در مقیاس شکل چهارم و پنجم برای نمونه­های آمریکایی و انگلیسی محاسبه شده است، نشان می­دهد که پایایی مقیاس کلی در نمونه انگلیسی در حدود نمونه­های آمریکایی است. مقیاس کلی 40 ماده­ای در شکل پنجم در خارج از کشور، همسانی درونی مناسبی را در محدوده 83/0 تا 86/0 نشان می­دهد [35]. این مقیاس یک توصیف کلی از صفت هیجان­خواهی با سنجش چهار عامل فرعی را به دست می­دهد که عبارتنداز: 1- ماجراجویی: میل به فعالیت­های بدنی که سرعت، خطر و تازگی داشته باشند. 2- تجربه­جویی: جستجوی تجربه­های نو به کمک مسافرت، موسیقی، هنر و یا سبک زندگی ناهمگون با اشخاصی که گرایش­های مشابه دارند. 3- بازداری­زدایی: تمایل به تکانشی بودن، سرکشی در برابر هنجارهای اجتماعی و ترجیح ­دادن موقعیت­های غیرقابل پیش­بینی. 4- حساسیت نسبت به یکنواختی: بیزاری از تجارب تکراری، کارهای عادی و افراد قابل پیش­بینی. قابل ذکر است برای هر یک از عامل­ها ده ماده مقیاس در نظر گرفته شده است. این آزمون قابلیت اعتماد درونی مناسبی در محدوده 87/0-84/0 دارد و برای زیرمقیاس های آن به شرح ماجراجویانه (81/0)، هیجان زدگی (87/0)، تجربه جویی (81/0) و بازداری زدایی (85/0) و حساسیت نسبت به یکنواختی و ملال (88/0) از اعتماد درونی برخوردار است. پایایی ابزار هیجان خواهی زاکرمن نیز با استفاده از فرمول Kuder- Richardson  برابر 85 درصد محاسبه شده است [35].
پرسشنامه شناسایی اختلالات مصرف الکل AUDIT: The Alcohol Use Disorders Identification Test))
این آزمون در سال 1989 به وسیله سازمان بهداشت جهانی، با هدف غربالگری مصرف بیش از حد الکل و برای راهنمایی برای مداخله مختصر و کاهش خطرات بیماران ساخته شده است. این ابزار برای استفاده در مراقبت­های بهداشتی اولیه (Primary Health Care) تهیه شده است و در بسیاری از کشورها از جمله: استرالیا، بلغارستان، کنیا، مکزیک، نروژ، ایالات متحده آمریکا و ... به­عنوان یک ابزار برای غربالگری مصرف مخاطره­آمیز، مصرف زیان­بار و وابستگی در جمعیت عمومی و سایر جمعیت­های خاص روایی­سنجی شده است هدف اولیه AUDIT شناسایی افراد با رفتارها یا الگوی مصرف مخاطره­ آمیز (الگوی مصرفی از الکل که باعث افزایش خطر و احتمال صدمه به خود و دیگران می­شود)، الگوی مصرف زیان­بار (الگویی از مصرف الکل که باعث اثرات سوء روانی و جسمی برای فرد شده است) و الگوی وابستگی به الکل است. آزمون شناسایی اختلالات مصرف الکل (AUDIT) شامل ترکیبی از سئوالات کمیت مصرف الکل با تجربه­های اشخاص از مصرف الکل است. سئوالات آن بر پایه مصرف الکل برای یک سال گذشته، فراوانی مصرف و مصرف شش پیمانه یا بیشتر در یک نوبت مصرف و توانایی تشخیص مصرف مخاطره­آمیز و زیان­بار است [36]. این آزمون شامل 10 سوال است و با پاسخ­های لیکرت 5 تایی با نمره­های  4-0 مشخص می­شود و نمره نهایی آن می­تواند بین صفر تا 40 به دست آید به­طوری­که افزایش نمره نشانگرمشکلات مصرف الکل بیشتر است. در مطالعات بین­المللی اغلب نمره 8 به­عنوان نقطه برش برای مصرف مخاطره­آمیز، نمره 16 برای مصرف زیان­بار و نمره 20 به­عنوان وابستگی در نظر گرفته می­شود [37]. به­طورکلی نتیجه و نمرات AUDIT به چهار سطح از نظر شدت تقسیم می­شود. اولین سطح شامل نمرات صفر تا 7 است که در غربالگری جمعیت عمومی، اکثریت افراد در این سطح قرار می­گیرند. این سطح کم خطر درنتیجه مصرف الکل است و به­­عبارتی شامل افرادی است که الکل مصرف نمی­کنند یا افرادی که اگر الکل مصرف می­کنند، در حال حاضر در حدی از ایمنی از مصرف الکل قرار دارند. دومین سطح شامل نمرات 8 تا 15 است که نشان­دهنده افزایش خطرات بالقوه ناشی از مصرف الکل ازقبیل: سکته، انفارکتوس میوکارد یا آسیب درنتیجه حوادث و به­عبارتی مصرف مخاطره­آمیز الکل است. سومین سطح شامل نمرات 16تا 19 است که دلالت به مصرف زیان­بار و پرخطرتر دارد. این سطح مصرف الکل با پیامدهای جسمی یا روان­پزشکی مرتبط با مصرف همراه است. چهارمین سطح نمره 20 و بالاتر است که نشان­دهنده احتمال بالای وابستگی به الکل است. سطح­بندی نمرات AUDIT براساس درست­نمایی قوی است که نمرات بالاتر نشان­دهنده افزایش سطح درگیری با مصرف و خطر پیامدهای منفی ناشی از مصرف الکل است [37].
پرسشنامه­ تاب آوری کونور و دیویدسون (CD:RIS: Conner-Davidson Resilience Scale)
این پرسشنامه توسط  Conner و  Dividsonبا مرور پژوهش­های 1991-1979 حوزه تاب­آوری، جهت اندازه­گیری قدرت مقابله با فشار و تهدید، تهیه شده است. سازندگان این مقیاس بر این باورند که این پرسشنامه به خوبی می­تواند افراد تاب­آور را از غیر تاب­آور در گروه­های بالینی و غیربالینی جدا کند و می­تواند در موقعیت­های پژوهشی و بالینی به کار برده شود [38]. پرسشنامه تاب­آوری  Conner و  Dividson 25 گویه دارد که در یک مقیاس لیکرتی از صفر تا چهار شامل هرگز، به­ندرت، گاهی اوقات، اغلب و همیشه است. حداقل نمره تاب­آوری در این مقیاس، صفر و حداکثر نمره وی صد است. همسانی درونی، پایایی بازآزمایی و روایی همگرا و واگرای این مقیاس کافی گزارش شده­ا­ند و نتایج تحلیل عاملی اکتشافی، وجود 5 عامل شایستگی/ استحکام شخصی، اعتماد به غرایز شخصی/ تحمل عواطف منفی، پذیرش مثبت عواطف/ تحمل عواطف منفی، روابط ایمن، مهار و معنویت را برای مقیاس تاب­آوری تأیید کرده است. اما چون روایی و پایایی این مقیاس­ها هنوز به­طور قطع تایید نشده، در حال حاضر فقط نمره کمی تاب­آوری برای اهداف پژوهشی معتبر محسوب میشود. پایایی و روایی فرم فارسی تاب­آوری نیز در مطالعات مقدماتی نمونه­های بهنجار و بیمار مورد تأیید قرار گرفته است [38]. این مقیاس در ایران توسط محمدی هنجاریابی شده است [39]. در پژوهش سامانی، جوکار و صحراگرد [40] ضریب آلفای کرونباخ 87/0 برای پایایی این آزمون به دست آمده است. Bigdeli و همکاران همسانی درونی این مقیاس را بر اساس آلفای Cronbach 9/0 گزارش کرده­اند [41]. روایی سازه این مقیاس را براساس تحلیل عاملی تأییدی بین 44 تا 93 درصد بارگذاری شده که این حاکی از روایی سازه مطلوب و قابل قبول برای این مقیاس است [25].
در پژوهش حاضر از آمار توصیفی و روش همبستگی پیرسون و مدل­یابی معادلات ساختاری به کمک نرم­افزارهای SPSS نسخه 19و LISREL نسخه 8/8 استفاده شده است.
نتایج
نمونه شامل 384 نفر بود که از نظر جنسیتی، تعداد 102 نفر زن و 282 نفر مرد بودند. از نظر جمعیتی، تعداد 135 نفر در دامنه سنی 30-24 سال، تعداد 156 نفر در دامنه سنی 35-30 سال و 93 نفر در دامنه سنی 40-35 سال قرار داشتند. از نظر وضعیت تأهل، تعداد 149 نفر مجرد، 213 نفر متأهل، 8 نفر متارکه، 7 نفر بیوه و 7 نفر نیز مطلقه بودند. از نظر وضعیت تحصیلی، تعداد 65 نفر دارای تحصیلات پایین­تر از دیپلم، 139 نفر دارای تحصیلات دیپلم، 59 نفر فوق دیپلم، 82 نفر لیسانس، 31 نفر دارای مدرک تحصیلی فوق ‌لیسانس و در نهایت، 8 نفر نیز دارای مدرک تحصیلی دکتری تخصصی بودند. از نظر سطح درآمد، تعداد 14 نفر درآمدی کمتر از 500 هزار تومان، 94 نفر درآمدی بین 500 هزار تومان تا یک میلیون، 91 نفر درآمدی بین یک میلیون تا دو میلیون تومان، 154 نفر درآمدی بین دو تا سه میلیون تومان و 31 نفر نیز درآمدی بالاتر از سه میلیون تومان داشتند.
در بخش یافته­های توصیفی به­منظور بررسی نرمال بودن داده­ها از شاخص­های چولگی و کشیدگی استفاده شد که تمامی متغیرها در دامنه 2- تا 2+ قرار داشتند که بیانگر عدم انحراف بیش از حد توزیع نمرات متغیرها از توزیع نرمال بود [42] و  نیز در این خصوص از آزمون (Kolmogorov–Smirnov) استفاده شد که نتایج نشان داد سطح معنی­داری هیچ­یک از متغیرهای پژوهش کوچک­تر از 05/0 >P  نیست و بنابراین مفروضه نرمال بودن برای تمامی متغیرهای پژوهش برقرار است. همچنین استقلال مشاهدات و عدم هم­خطی چندگانه بین متغیرها در جهت استفاده از مدل­یابی معادلات ساختاری برقرار بود. در ادامه ضمن ارائه فرضیه­های پژوهش با ارائه جداول آماری مربوطه به ارزیابی فرضیه­ها و تبیین نتایج حاصل پرداخته شده است: قبل از بررسی روابط علی بین متغیرها، همبستگی آنها از طریق ضریب همبستگی پیروسون مورد بررسی قرار گرفت (جدول 1).
 
جدول1- ماتریس همبستگی بین هیجان خواهی، تاب آوری، مصرف الکل و مؤلفههای آنها در جوانان 40-24 سال شهر تهران در سال 1396
متغیر 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
1. تجربه‌پذیری 1                    
2. ماجراجویی *506/0 1                  
3. ملال‌پذیری *461/0 *269/0 1                
4. بازداری‌زدایی *647/0 *481/0 *618/0 1              
5. هیجان‌خواهی کل *816/0 *791/0 *722/0 *857/0 1            
6. تأثیرات معنوی *461/0- *297/0- *446/0- *456/0- *527/0- 1          
7. کنترل *309/0- *203/0- *399/0- *402/0- *447/0- *424/0 1        
8. روابط ایمن *373/0- *204/0- *454/0- *453/0- *480/0- *527/0 *678/0 1      
9. تحمل عاطفه منفی *265/0- *143/0- *383/0- *369/0- *387/0- *419/0 *612/0 *744/0 1    
10.شایستگی فردی *331/0- *157/0- *467/0- *390/0- *430/0- *527/0 *697/0 *762/0 *769/0 1  
11. تاب‌آوری کل *397/0- *220/0- *506/0- *469/0- *516/0- *634/0 *788/0 *989/0 *886/0 *936/0 1
12. مصرف الکل *583/0 *419/0 *599/0 *744/0 *741/0 *573/0- *512/0- *620/0- *537/0- *597/0- *677/0-
 
* کلیه همبستگی‌ها در سطح 01/0>P معنی‌دار می‌باشند.
.
 
بنابر نتایج حاصل از جدول 1، ضرایب همبستگی مشاهده شده (r) در سطح 01/0≥ P همبستگی معنی‌داری بین تمامی متغیرهای مورد بررسی نشان میدهد. ضرایب همبستگی حاکی از رابطه معکوس بین هیجان خواهی، تاب آوری و تمامی مؤلفههای آنها میباشد. همچنین یافتهها نشان میدهد که بین هیجان خواهی و مؤلفههای آن با مصرف الکل رابطه مستقیم و بین تاب آوری و مؤلفههای آن با مصرف الکل رابطه معکوس وجود دارد. طبق یافتههای به دست آمده میتوان یک رابطه خطی بین متغیرهای مورد بررسی برقرار کرد که در ادامه در قالب فرضیههای پژوهش با بهرهگیری از آزمون رگرسیون و مدل یابی معادلات ساختاری به بیان آن پرداخته میشود.
فرضیه اول: بین مؤلفههای هیجان خواهی و مصرف الکل در جوانان رابطه وجود دارد. بنابر نتایج جدول 2، می‌توان گفت که از بین مؤلفههای هیجان خواهی، مؤلفههای بازداری زدایی، ملالپذیری و تجربه پذیری به ترتیب بیشترین تأثیر را بر مصرف الکل در جوانان دارند (96/1t≥؛ 05/0P≤). این درحالی است ‌که تأثیر مؤلفه ماجراجویی بر مصرف الکل در جوانان تأیید نشده و از معادله خارج شده است (05/0P>). نتایج تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام نشان ‌دهنده آن است که سه مؤلفه بازداری زدایی، ملال پذیری و تجربه پذیری در تعامل با هم حدود 60 درصد از واریانس مصرف الکل در جوانان را تبیین میکنند.
 
جدول 2- خلاصه ضرایب رگرسیون گام‌به‌گام مصرف الکل بر اساس ابعاد هیجان خواهی
متغیر ملاک مرحله متغیر پیش‌بین b t مقدار P R R2 F مقدار P
مصرف الکل 1 بازداری زدایی 741/0 507/18 001/0 741/0 549/0 526/342 001/0
2 بازداری زدایی 583/0 665/11 001/0 765/0 586/0 838/197 001/0
ملال پذیری 247/0 950/4 001/0
3 بازداری زدایی 483/0 421/8 001/0 776/0 602/0 540/140 001/0
ملال پذیری 234/0 750/4 001/0
تجربه پذیری 168/0 367/3 001/0
 
 
فرضیه دوم: بین مؤلفه‌های هیجان‌خواهی با تاب‌آوری و همه مؤلفه‌های آن در جوانان 24 تا 40 ساله رابطه وجود دارد. بنابر نتایج جدول 3، می‌توان گفت که از بین مؤلفه‌های هیجان خواهی، مؤلفه‌های بازداری زدایی، تجربه پذیری و ملال پذیری به ترتیب بیشترین تأثیر را بر تأثیرات معنوی، مؤلفه‌های بازداری زدایی و ملال پذیری به ترتیب بیشترین تأثیر را بر کنترل، ملال پذیری و بازداری زدایی به ترتیب بیشترین تأثیر را بر روابط ایمن و تحمل عاطفه منفی، ملال پذیری و تجربه پذیری بر شایستگی فردی، و ملال پذیری، بازداری زدایی و تجربه پذیری به ترتیب بیشترین تأثیر را بر تابآوری دارند (96/1t≥؛ 05/0P≤). این درحالی است ‌که تأثیر مؤلفه‌ ماجراجویی بر تأثیرات معنوی و نمره کل تاب آوری، تأثیر تجربه پذیری و ماجراجویی بر کنترل، روابط ایمن و تحمل عاطفه منفی و تأثیر ماجراجویی و بازداری زدایی بر شایستگی فردی تأیید نشده و در هر سطح از تحلیلها از معادله خارج شدهاند (05/0P>). نتایج تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام نشان‌دهنده آن است که درصد واریانس تبیین شده توسط متغیرهای پیش‌بین در تعامل با هم 30 درصد برای تأثیرات معنوی، 23 درصد برای کنترل، 28 درصد برای روابط ایمن؛ 21 درصد برای تحمل عاطفه منفی، 26 درصد برای شایستگی فردی؛ و 34 درصد برای نمره کل تاب آوری است.
 
جدول 3- خلاصه ضرایب رگرسیون گام‌به‌گام ابعاد تاب آوری بر اساس ابعاد هیجان خواهی
متغیر ملاک مرحله متغیر پیش‌بین b t مقدار P R R2 F مقدار P
تأثیرات معنوی 1 بازداری زدایی 473/0- 997/8- 001/0 437/0 224/0 947/80 001/0
2 بازداری زدایی 297/0- 414/4- 001/0 516/0 267/0 887/50 001/0
تجربه پذیری 272/0- 049/4- 001/0
3 بازداری زدایی 169/0- 209/2- 028/0 543/0 295/0 855/38 001/0
تجربه پذیری 254/0 837/3- 001/0
ملال پذیری 219/0- 334/3- 001/0
 
کنترل 1 بازداری زدایی 438/0- 127/8- 001/0 438/0 191/0 045/66 001/0
2 بازداری زدایی 277/0- 039/4- 001/0 478/0 229/0 246/41 001/0
ملال پذیری 252/0- 673/3- 001/0
 
روابط ایمن 1 ملال پذیری 487/0- 340/9- 001/0 487/0 238/0 242/87 001/0
2 ملال پذیری 315/0 795/4- 001/0 530/0 281/0 535/54 001/0
بازداری زدایی 270/0 109/4- 001/0
 
تحمل عاطفه منفی 1 ملال پذیری 423/0- 778/7- 001/0 423/0 179/0 493/60 001/0
2 ملال پذیری 289/0- 167/4- 001/0 454/0 206/0 832/35 001/0
بازداری زدایی 212/0- 057/3- 002/0
 
شایستگی فردی 1 ملال پذیری 486/0- 243/9- 001/0 486/0 236/0 438/85 001/0
2 ملال پذیری 413/0- 073/7- 001/0 506/0 257/0 442/47 001/0
تجربه پذیری 160/- 729/2- 007/0
 
تاب آوری کل 1 ملال پذیری 531/0- 283/10- 001/0 531/0 282/0 734/105 001/0
2 ملال پذیری 362/0- 579/5- 001/0 570/0 325/0 508/64 001/0
بازداری زدایی 267/0- 122/4- 001/0
3 ملال پذیری 352/0- 452/5- 001/0 580/0 336/0 058/45 001/0
بازداری زدایی 184/0- 432/3- 016/0
تجربه پذیری 139/0- 117/2- 035/0
 
فرضیه سوم: بین مؤلفههای تاب آوری و مصرف الکل جوانان 24 تا 40 ساله رابطه وجود دارد.  بنابر نتایج جدول 4، می‌توان گفت که از بین مؤلفههای تاب آوری، مؤلفههای روابط ایمن، تأثیرات معنوی و شایستگی فردی به ترتیب بیشترین تأثیر را بر مصرف الکل در جوانان دارند (96/1t≥؛ 05/0P≤). این درحالی است ‌که تأثیر مؤلفههای کنترل و تحمل عاطفه منفی بر مصرف الکل در جوانان تأیید نشده و از معادله خارج شدهاند (05/0P>). نتایج تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام نشان‌ دهنده آن است که سه مولفه روابط ایمن، تأثیرات معنوی و شایستگی فردی در تعامل با هم حدود 50 درصد از واریانس مصرف الکل در جوانان را تبیین میکنند.
 
جدول 4- خلاصه ضرایب رگرسیون گام‌به‌گام مصرف الکل بر اساس ابعاد تاب آوری
متغیر ملاک مرحله متغیر پیش‌بین b t مقدار P R R2 F مقدار P
مصرف الکل 1 روابط ایمن 632/0- 414/15- 001/0 632/0 400/0 580/237 001/0
2 روابط ایمن 447/0- 814/9- 001/0 694/0 481/0 132/165 001/0
تاثیرات معنوی 341/0- 487/7- 001/0
3 روابط ایمن 307/0- 058/5- 001/0 706/0 498/0 315/117 001/0
تأثیرات معنوی 307/0- 681/6- 001/0
شایشتگی فردی 206/0- 425/3- 001/0
 
 
فرضیه چهارم: بین هیجان خواهی و مصرف الکل در جوانان با نقش میانجی تاب آوری آنها رابطه وجود دارد. به منظور بررسی فرضیه چهارم پژوهش با استفاده از نرم افزار لیزرل (Lisrel) به بررسی روابط علی مستقیم و غیر  بین متغیرهای هیجان خواهی، تاب آوری و مصرف الکل پرداخته شد که نتایج آن در ادامه گزارش شده است.
 

شکل 1- مدل معادلات ساختاری تاثیر هیجان خواهی بر مصرف الکل با نقش میانجی تاب آوری در حالت تخمین استاندارد

شکل 2- مدل معادلات ساختاری تاثیر هیجان خواهی بر مصرف الکل با نقش میانجی تاب آوری در حالت تخمین معنی‌داری
 
 
قبل از پرداختن به بررسی متغیرهای پژوهش، برازش مدل پژوهش مورد بررسی قرار گرفت. در پژوهش حاضر جهت بررسی برازندگی الگوی معادلات ساختاری از شاخص‌های مجذور خی (Chi-Square)، سطح معنی‌داری مجذور خی، شاخص جذر برآورد خطای تقریبی (RMSEA: Root Mean Square Error of Approximation)، خی دو به هنجار (X2/DF)، شاخص برازش هنجار شده (NFI: Normed Fit Index)  شاخص برازش فزاینده (IFI: Increased Fit Index)، شاخص برازش تطبیقی (CFI: Comparative Fit Index)، شاخص برازش هنجار شده مقتصد PNFI)) و شاخص نکویی برازش ( Goodness of Fit Index:GFI) استفاده گردید. ازآنجایی‌که مجذور خی تحت تأثیر حجم نمونه است، سطح معنی‌داری مجذور خی، به‌تنهایی ملاک معتبری برای ارزیابی برازش مدل نیست؛ بنابراین به‌منظور بررسی برازش مدل از سایر شاخص‌ها استفاده می‌شود. همانطور که در جدول (5) مشاهده میشود، نتایج نکوئی برازش مدل نشان داد که X2/DF، RMSEA، NFI، IFI، CFI، PNFI و GFI به ترتیب 22/3، 076/0،  98/0، 98/0، 98/0، 61/0 و 95/0 می‌باشد. شاخص‌های IFI، NFI، CFI، GFI دارای دامنه صفرتا یک هستند، هرچه اندازه آن‌ها به یک نزدیک‌تر شود بر برازندگی مطلوب‌تر الگو دلالت دارند. همچنین زمانی که PNFI بزرگ‌تر از 5/0؛ خطای تقریبی (RMSEA) کوچک‌تر از 08/0؛ و خی دو به هنجار (X2/DF) نیز کوچک‌تر از 3 باشد، دلالت بر برازش مطلوب مدل دارد. بر اساس این نتایج می‌توان نتیجه گرفت که مدل از برازش مطلوب برخوردار می‌باشد و ساختار کلی روابط مورد آزمون در مدل پژوهشی از طریق داده‌های به‌دست‌آمده تأیید می‌شود.
 
جدول 5- شاخص‌های برازش کلی مدل مفهومی پژوهش
شاخص برازش دامنه موردقبول مقدار نتیجه
مجذور خی X2)) - 29/90 -
درجه آزادی Df)) - 28 -
خی دو به هنجار برابر X2/df)) بین 1 تا 5 22/3 برازش مناسب
جذر برآورد خطای تقریبی (RMSEA) کمتر از 08/0 076/0 برازش مناسب
شاخص برازش هنجار شده NFI)) بیشتر از 90/0 98/0 برازش مناسب
شاخص برازش هنجار شده مقتصد PNFI)) بیشتر از 5/0 61/0 برازش مناسب
شاخص برازش تطبیقی (CFI) بیشتر از 90/0 98/0 برازش مناسب
شاخص نکویی برازش (GFI) بیشتر از 90/0 95/0 برازش مناسب
شاخص برازندگی فزآیند (IFI) بیشتر از 90/0 98/0 برازش مناسب
 
 
شاخص‌های تأیید الگوی معادلات ساختاری فقط محدود به شاخص‌های برازش کلی الگو نیست، بلکه باید پارامترهای استاندارد ضرایب مسیر و مقادیر تی متناظر با آن برای هر یک از مسیرهای علی نیز وجود دارد، که باید بررسی شود. با توجه به اشکال (1) و (2)، خلاصه نتایج به‌دست‌آمده از مدل برازش شده در جداول شماره 6 و 7 ارائه‌شده است.
 
جدول 6- برآورد ضرایب اثرات مستقیم
مسیر ضریب مسیر نسبت بحرانی
 (آماره t)
نتیجه
تاثیر هیجان خواهی بر تاب آوری 57/0- 16/8- تائید
تاثیر هیجان خواهی بر مصرف الکل 64/0 08/12 تائید
تاثیر تاب آوری بر مصرف الکل 34/0- 42/7- تائید
 
 
همان‌طور که در جدول 6، مشاهده می‌شود نتایج ناشی از آزمون معنی‌داری ضرایب مسیر نشان می‌دهد که کلیه ضرایب مسیر مستقیم معنی‌دار می‌باشد (96/1t≥ ). نتایج ضرایب اثرات مستقیم متغیرها بر یکدیگر نشان می‌دهد که هیجان خواهی با ضرایب اثر 57/0- و 64/0، تابآوری و مصرف الکل در نوجوانان را به‌طور مستقیم تحت تأثیر قرار میدهد. همچنین تاب آوری با ضریب اثر 34-/ 0 مصرف الکل در نوجوانان را به‌طور مستقیم تحث تأثیر قرار میدهد.
 
جدول 7- برآورد ضرایب اثرات غیرمستقیم
مسیر ضریب مسیر نسبت بحرانی
 (آماره)  t [5]
نتیجه
هیجان خواهی بر مصرف الکل با نقش میانجی تاب آوری 19/0=(34/0-*57/0-) 49/5 تائید
 
 
یافته‌های جدول 7، نشان می‌دهد که ضریب اثر غیرمستقیم هیجان خواهی بر مصرف الکل در جوانان با نقش میانجی تاب‌آوری 19/0 می‌باشد. با توجه به اینکه آماره تی متناظر بزرگتر از مقدار 96/1 به دست آمده است می‌توان گفت که اثر غیرمستقیم هیجان خواهی بر مصرف الکل در جوانان با نقش میانجی تاب آوری معنی‌دار میباشد  (96/1t≥).
بحث
هدف پژوهش حاضر تعیین رابطه بین هیجان­خواهی و مصرف الکل با میانجی­گری تاب­آوری در جوانان 40-24 ساله شهر تهران بود. نتایج تحلیل‌های صورت­ گرفته نشان داد که بین مصرف الکل و همه مؤلفه­های هیجان­خواهی رابطه مثبت معنی­داری وجود دارد و این به این معنا است که انتظار می­رود مصرف الکل در افراد با هیجان­خواهی بالاتر بیشتر و در افراد با هیجان­خواهی پایین کمتر باشد. فرضیه اول این پژوهش پیش­بینی پذیری مصرف الکل را در افراد با هیجان­خواهی بالا را تأیید می­نماید. این نتیجه با مطالعات Reed و همکاران [17] که داشتن تجربه­های مختلف مانند مصرف مواد و الکل و بودن در گروه را در افراد با هیجان‌خواهی بالا را نشان میدهد، همخوانی داشته و همچنین با مطالعه Roberti [15] در بررسی هم­سوست. مطالعات [10- 13- 34]  نیز پیش از این نشان داده بود ترجیح افراد با هیجان­خواهی بالا به ایجاد تنوع در تجربه برای رسیدن به سطح بهینه انگیختگی، آنها را در معرض خطر مصرف الکل قرار می­دهد. همچنین نتیجه پژوهش حاضر با بررسی فراتحلیلی 61 مطالعه توسط Hittner & Swickert [16] که همبستگی بین چهار مؤلفه هیجان خواهی و مصرف الکل را تأیید می­کند، مطابقت دارد. مطالعه مشابهی نیز در بین گروه سنی نوجوان انجام شد که با نتیجه مطالعات پیشین مطابقت دارد [46]. همچنین مطالعه­ای بر روی میزان هیجان­خواهی به­عنوان یکی از پیش­بین­های مصرف الکل نوجوانان در بزرگسالی به تایید ارتباط قوی بین هیجان­خواهی به عنوان یک صفت شخصیتی و مصرف الکل کمک می­کند [47].
از طرفی نتایج تحلیلهای انجام شده نشان داد بین هیجان­خواهی و تاب آوری رابطه منفی معنی­داری وجود دارد که بر این اساس می­توان پیش­بینی کرد افراد با هیجان­خواهی بالاتر تاب­آوری پایین­تری از خود نشان می­دهند. فردی که دارای تاب­آوری است، انعطاف پذیر بوده و خود را با  تغییرات محیطی وفق می­دهد و بعد از برطرف شدن عوامل فشارزا به سرعت به حالت بهبود باز می­گردد [48]. افرادی که دارای تاب­آوری هستند، اغلب با ایجاد هیجانات مثبت پس از رویارویی های فشارزا به حالت طبیعی باز می­گردند [49]. پژوهشگران بر این باورند که تاب­آوری نوعی ترمیم خود با پیامدهای مثبت هیجانی، عاطفی و شناختی است [50].  Block، تاب­آوری را به عنوان یکی از سازه­های اصلی شخصیت برای فهم انگیزش، هیجان و رفتار می­داند [51]. این نتیجه را می­توان چنین تبیین کرد که افراد تاب‌آور نسبت به موقعیت، آگاه و هوشیارند، احساسات و هیجان‌های خود را می­شناسند، بنابراین از علت این احساسات نیز باخبرند و هیجان­های خود را به شیوه سالم مدیریت می­کنند. بنابراین به نظر می­رسد که این دو متغیر رابطه معکوسی با هم داشته باشند.
همچنین نتایج نشان داد که بین مصرف الکل و تاب آوری نیز رابطه منفی معنی­داری وجود دارد که بر این اساس مصرف بیشتر الکل در افراد با تاب­آوری پایین محتمل­تر می­شود. نتیجه به­دست آمده با نتایج پژوهش­های [32] در بین دانشآموزان پایه هشتم، [28] در بین دانشجویان و [26- 30] در دانشجویان اسلواکی و [33] در گروه بزرگی از بزرگسالان و بسیاری پژوهشهای دیگر مطرح شده در متن همخوانی دارد. در پژوهش­های ذکر شده ارتباط بین مصرف الکل و تاب­آوری به طور قابل ملاحظه ای معکوس ارزیابی شده و بیانگر این مطلب است که سطوح پایین تاب­آوری احتمال درگیر شدن در رفتارهای آسیب زننده مانند مصرف الکل را بالا می­برد. همچنین پژوهش حاضر ارتباط قوی معنی‌داری بین میزان تاب­آوری و عدم مصرف الکل را نشان داد که این نتیجه با نتایج پژوهش [26- 29- 52] همخوانی دارد.
مدل ساختاری ایجاد شده نشان داد هیجان‌خواهی تأثیر مستقیمی بر تاب‌آوری داشته و تاب‌آوری نیز تأثیر مستقیم  بر سوء مصرف الکل دارد. در این مدل، علاوه بر بررسی تأثیرات مستقیم، تأثیرات غیرمستقیم هیجان‌خواهی بر سوءمصرف الکل به‌واسطه تاب‌آوری نیز به دست آمد. قابل ذکر است که همه مسیرها اعم از مستقیم و غیرمستقیم معنی‌دار می باشد. از جمله مطالعات سودمندی که در این زمینه صورت گرفته، مطالعه McPherson و همکاران [53] است. این مطالعه بیانگر این واقعیت است که هیجان­خواهی به تنهایی پیش­بین خوبی برای مصرف الکل نیست. تاب­آوری از جمله تعیین کننده­های دیگری است که در تبیین این رابطه نقش واسطهای بازی میکند. نتیجه پژوهش وی و همکارانش در کار با افراد در ابتدای نوجوانی (9 تا 12 سال) نشان داد که هیجان­خواهی و رفتارهای پرخطر مانند مصرف الکل می­توانند تحت تأثیر آموزش، مداخلات والدین و محیط قرار گرفته و خطر ابتلاء به الکلیسم را در سنین جوانی کاهش دهد.
در مطالعه­ای به نقش محیط و همسالان بر نوجوانان و جوانان پس از ورود به کالج و دور شدن از خانواده پرداخته شد که نشان داد نوجوانانی که در همه مقاطع نظارت و حضور فعال والدین خود را کنار خود داشته­اند و در این مقطع ارتباط بیشتری با والدین خود دارند، تاب­آوری بالاتری در مقابل تغییرات محیطی و فشار همسالان در مصرف الکل از خود نشان می­دهند. همچنین در ارتباط بین سوءمصرف الکل و ویژگی­های شخصیت، به نقش هیجان‌خواهی و تکانشگری در بروز الکلیسم در بزرگسالی اشاره و به پرورش این صفات و ایجاد تغییر در واکنش­های فرد در مسیر رشد توجه خاص شده است [54]. مطالعه­ای نیز تکانشگری را مؤثرترین مولفه در مصرف الکل می­داند. پژوهشگران بر این باورند که مسیر آینده پژوهش­های مبتنی بر تأثیر ژنتیک و محیط، صفات شخصیتی بالقوه و راهبردهای سیاست­گذاری پیشگیری از مصرف الکل باید بر اساس رشد و پرورش صفات محافظتی (مانند تاب آوری) و کاهش صفات خطرساز (مانند تکانشگری) باشد [55].
مطالعه حاضر با محدودیت­ هایی نیز همراه بود که از آن جمله می­توان به محدود بودن دامنه سنی افراد شرکت­کننده بدون در نظر گرفتن جنسیت و نیز مطالعه در افراد ساکن در سطح شهر تهران اشاره کرد. پژوهش­های آتی می­توانند ضمن رفع محدودیت­های مطالعه حاضر از طریق اجرا در تمام سنین و نیز اجرای عمومی در سطح کشور، این مطالعه را با گروه­های سنی در معرض خطر به­ویژه نوجوانان انجام داده و تأثیر جنسیت را نیز بررسی نمایند و سپس سنگ­بنای آموزش نظام­مند در این زمینه را برای بررسی در مطالعات طولی بنا نهند. 
نتیجه­گیری
مؤلفههای تاب آوری در تعامل با هم حدود نیمی از مصرف الکل در جوانان را تبیین میکنند. شناخت و تقویت آنها به همراه شناخت مؤلفههای هیجانی، پیش­بینهای مهمی در تعیین میزان مصرف الکل در جوانان هستند. نتایج به­دست آمده از پژوهش حاضر در جامعه ایرانی در راستای پژوهش­های انجام شده اخیر در دنیا قرار دارد. این هم­جهتی بیانگر احساس خطر همه گیر در سراسر دنیا بوده و به اهمیت نقش آموزش تاب­آوری و پیش­بینی­کننده های مهم آن ازقبیل همدلی، امید، خودکفایی، تطابق پذیری، پیوند معنوی و ... در قالب آموزش مهارت­های زندگی، مهارت­های تنظیم هیجانی، روابط متقابل، مهارت­های حل مسئله و مدیریت استرس و اهمیت مهارت­های فرزند پروری از اوان کودکی به منظور پیشگیری از آسیب­های فردی و اجتماعی ناشی از مصرف الکل اشاره دارد.
تشکر و قدردانی
از تمامی افرادی که در اجرای این پژوهش هرگونه همکاری را داشتند، بی­نهایت سپاسگزاریم.  
 
 
 
 
References[j2] 
 
 
 
[1] Kuhn C, Swartzwelder S, & Wilson W. Buzzed: The straight facts about the most used and abused drugs from alcohol to ecstasy 3rd Ed. New York: WW Norton, Alcohol, 2008; 33–61.
[2] United States Substance Abuse and Mental Health Services Administration. Results from the 2002 National Survey on Drug Use and Health: National Findings, Office of Applied Studies. 2003.
[3] Norouzi AR, Farhoudian A, Roshanaei Moghadam B, Sadeghi M, Beiraghi N. Handbook for harm-reduction therapy and alcohol dependence. Mental, Social, and Addiction Office of Drug Abuse Prevention and Treatment. Tehran. 2016. [Farsi]
[4] Corrao G, Bagnardi V, Zambon A, & La Vecchia C. A meta-analysis of alcohol consumpation and the risk of 15 diseases. Preventive Medicine 2004; 38: 613–619.
[5] Dansinger M. Best and Worst Food for Diabetes. Available at http://www.webmd.com/ diabetes/diabetic-food-list-best-worst-foods. 2016.
[6] Shivani R, Goldsmith RJ, & Anthenelli RM. Alcoholism and Psychiatric Disorders. Alcohol Research and Health 2002.
[7] Hezler JE, & Pryzbeck TR. The co-occurrence of alcoholism with other psychiatric disorders in the general population and its impact on treatment. Journal of studies on Alcohol and Drugs. Available at:  https://doi.org/10.15288/jsa.1988.49.219. 2015.
[8] Easton CJ, Socco KA, Neavins TM, Wupperman P, & George TP Neurocognitive performance among alcohol dependent men with and without physical violence toward their partners: a preliminary report. The American Journal of Drug Alcohol Abuse 2008; 34(1): 29-37.
[9] Wagner MK. Behavioral characteristics related to substance abuse and risk-taking, sensation seeking, anxiety sensitivity, and self-reinforcement. Addictive Behaviors 2001.
[10] Zuckerman M. Sensation seeking and risky behavior. American Psychological Association 2007. ISBN 978-1-59147-738-9). 
[11] Cohen ES, & Fromme K. Diifferential determinants of young adult substance use and high- risk sexual behavior. Journal of Applied social psychology 2002; 32: 1124-1150.
[12] Ersche KD, Turto, AJ, Pradhan S, & Bullmore ET. Drug addiction end phenotypes: Impulsive versus sensation seeking personality trait. Biol Psychiatry 2010; 68(8): 770-773.
[13] Zuckerman M. Behavioral expressions and biosocial bases of sensation seeking. New York: Cambridj press. 1994.
[14] Zuckerman M & Kuhlman DM. Personality and Risk-Taking: common biosocial factors. Journal of personality 2000; 68(6): 999-1029.
[15] Roberti JW. A review of behavioral and biological correlates of sensation seeking. Journal of Research in Personality 2004; 38: 256-279.
[16] Hittner JB, & Swickert R. Sensation seeking and alcohol use: A met analytic Review. Addictive Behaviors 2009; 31(8): 1383-1401.
[17] Reed E, Amaro H, Matsumoto A, & Kaysen D. The relation between interpersonal violence and substance use among a sample of university students: Examination of the role of victim and perpetrator substance use. Addictive Behaviors 2009; 34(3): 316.
[18] Stansfield KH, & Kirstein CL. Chronic cocaine or ethanol exposure during adolescence alters novelty-related behaviors in adulthood. Pharmacology Biochemistry and Behavior 2007; 86 (4):637-642.
[19] Tonetti L, Adan A, Caci H, De Pascalis V, Fabbri M, & Natale V.(2010). Morningness-eveningness preference and sensation seeking. European Psychiatry 2010; 25 (2): 111-115.
[20] Dom G, Hulstijn W, & Sabbe B. Differences in impulsivity and sensation seeking between early  and late-onset alchoholics. Addictive Behaviors 2006; 31(2): 298-308.
[21] Najafi M, Mohammadifar MA, Abdollahi M. Emotional deprivation and substance abuse tendency. Social Health and Addiction Quarterly. 2015; 2(5): 53-68. [Farsi]
[22] Garmezy N. Stress-resistant children: the search for protective. Stevenson(Ed), recent research in Developmental psychology. Journal of child psychology 1985; 4: 213-133.
[23] Lamond AJ, Depp CA, Allison M, Langer R, Reichstadt J, Moore DJ, & Jeste DV. Measurement and predictors of resilience among community-dwelling older women. Journal of Psychiatric Research 2008; 43(2): 148-154.
[24] Compell-Sills L, & Stein MB. Psychometric analysis and refinement of the Conner-Davidson Resilience scale (CD-RISC): Validation of a 10 item measure of resilience. J Trauma Stress 2007; 20(6): 1019-1028.
[25] Betancourt TS, & Khan KT. The mental health of children affected by armed conflict: protective processes and pathways to resilience. International Review of Psychiatry 2008; 20(3): 317-328.
[26] Bartone PT, Hystad SW, & Brevik JI. Psychological hardiness and coping style as risk/resilience factors for alcohol abuse. Military Medicine 2012; 177(5): 517-524.
[27] Borhani T. Comparison of spirituality, coping styles and resilience in people with alcohol and alcohol users. (Master's Thesis). Faculty of Psychology and Educational Sciences. University of Zahedan; 2014. [Farsi]
[28] Dinsmore JA, Johnson N, Hof DD. The relationship between college students’ resilience level and type of alcohol use. International Journal of Psychology: A Biopsychosocial Approach 2011; 8: 67-82.
[29] Hodder RK, Freund M, Bowman J, Wolfenden L, Gillham K, Dray J, & Wiggers J. Association between adolescent tobacco, alcohol and illicit drug use and individual and environmental resilience protective factors. BMJ 2016; 6(11):1-12.
[30] Orosov O, Gajdošová B, & Janovská A. Sense of coherence, resilience, alcohol use among Slovak university students: A brief universal drug use prevention program. Človek a Spoločnosť 2014; 1: 64-71.
[31] Richardson CG, Russell LR, Memetovic J, & Ratner PA. Examining the relationship between resilience and adolescents’ intention to use tobacco, alcohol, and marijuana. Paper presented at Canadian Public Health Association Annual Conference in Toronto. Ontario. 2010.
[32] Yamashita A, & Yoshioka SI. Resilience associated with self-disclosure and relapse risks in patients with alcohol use disorders. Yonago Acta Medicine 2016; 59(4): 279-287.
[33] Wingo AP, Ressler KJ, & Bradley B. Resilience characteristics mitigate tendency for harmful alcohol and illicit drug use in adults with a history of childhood abuse: A cross-sectional study of 2024 inner-city men and women. Journal of Psychiatric Research 2014; 51: 93-99.
[34] Hafeznia MR. an Introduction to the Research Method in the Humanities. Samt, 2016. [Farsi].
[35] Mahvi-Shirazi M. The validity, reliability and standardization of Zuckerman's excitement scale with changes depending on culture. Abstract of the First Iranian Congress of Psychology. Tarbiyate Moallem University, 2006. [Farsi]
[36] Babor T, Higgins-Biddle J, Saunders J, & Monterio MG. The alcohol Use disorders identification test. Guidelines for use in primary care 2001.
[37] Kumar G, Premarajan K, Subitha L, Suguna E, & Vinayagamoorthy V. Prevalence and Pattern of Alcohol Consumption using Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT) in Rural Tamil Nadu, India. Journal of clinical and diagnostic research: JCDR 2013; 7:1637.      
[38] Conner K, & Davidson J. Development of a new resilience scale: The Conner- Davidson Resilience Scale (CD -RISC). Depression and Anxiety 2003; 18: 76-82.
[39] Rahimian-Boger E, Asgharnezhad AA. Relationship between psychological hardiness and self-reflection with mental health in youth and adults who survived the earthquake in Bam. Journal of Psychiatry and Clinical Psychology of Iran. Faculty of Psychology and Educational Sciences, 2008; 14(1): 62-70. [Farsi]                                                                          
[40] Samani S, Jokar B, Sahragard N. Resilience, Mental Health and Life Satisfaction. Journal of Psychiatry and Clinical Psychology of Iran. 2007. 13(3): 290-295. [Farsi]
[41] Bigdeli I, Najafy M, & Rostami M. The Relation of Attachment Styles, Emotion Regulation, and Resilience to Well-being among Students of Medical Sciences. Iranian Journal of Medical Education 2013; 13(9): 721-729.
[42] Miles J, Sholin M. Regression and Applied Correlation. Academic Jihad Press Allameh Tabatabai Unit, Tehran. 2001. [Farsi]
[43] West SG, Taylor AB, & Wu W. Handbook of structural equation modeling. New York: Guilford Press. 2012.
[44] Joreskog KG, & Sorbom D. LISREL 8: User's Reference Guide. Chicago: Scientific Software Inc. 2003.
[45] Berkler SJ. Applications of covariance structure modeling in psychology: Cause for concern. Psychological Bulletin 1990; 107: 260-73.
[46] Urban R, Kokonyei G, & Demetrovics Z. Alcohol outcome expectancies and drinking motives mediate the association between sensation seeking and alcohol use among adolescents. Available at:  https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2008.06.006Get rights and content 2008. 
[47] Andrew M, Cronin C. Two measures of sensation seeking as predictors of alcohol use among high school males. Personality and Individual Differences 1997; 22(3): 393-401.
[48] Siebert A. How to Develop Resiliency Strengths. Available at: www.resiliency center.com. 2007.
[49] Arce E, Simmons AW, Winkielman P, Stein MB, Hitckock C , & paulus MP. Association between individual differences in self-reported emotional resilience and the affective perception of neutral faces. Journal of Affective Disorders 2008; 25: 210-222.
[50] Masten AS. Ordinary majic: Resilience processes in development. American Psychology 2001; 56, 227-238
[51] Block J. Personality as an affect-processing system. Mahwah, NJ: Erlbaum 2002.
[52] Wang Y, & Chen X. Stress and alcohol use in rural Chinese residents: A moderated mediation model examining the roles of resilience and negative emotions. Drug and Alcohol Dependence 2015; 155, 76-82.
[53] MacPherson L, Magidson J, Reynolds EK, & Lejuez CW. Changes in Sensation Seeking and Risk-Taking Propensity Predict Increases in Alcohol Use among Early Adolescents. Alcoholism Clinical and Experimental Research 2010; 34(8):1400-1408.
[54] Fitzgerald HE. Alcohol use disorders: A developemental Science approach to etiology. Oxford University Press. 2018.
[55] Magid V, MacLean MG, & Colder CR .Differentiating between sensation seeking and impulsivity through their mediated relations with alcohol use and problems. Get rights and content. 2007.


 
The Mediating Role of Resilience between Sensation-Seeking and Alcohol Consumption in 24-40 Year-Old Youth in Tehran: A Descriptive Study
 
M[j3] . Fathi[6], H. Ahadi[7], F. Jomehri[8], M. Kalhornia Golkar[9]
 
 
Received: 20/05/2019  Sent for Revision: 01/07/2019 Received Revised Manuscript: 16/10/2019 Accepted: 05/11/2019
 
Background and Objectives: Alcohol addiction imposes heavy costs on health systems. Resilience is considered as a protective factor in the rate of alcohol consumption in sensation-seeking people. The purpose of this study was to determine how resilience mediates the relationship between sensation-seeking and alcohol consumption among people aged 24-40 years old in Tehran, Iran.
Materials and Methods: This descriptive study was conducted using a two-step cluster sampling in Tehran in 2017. 410 people aged 24 to 40 years old were selected through convenience sampling according to the entrance and exit criteria. The study assessments included Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT), Zuckerman’s Sensation- Seeking Scale (SSS), and Conner and Davidson’s Resilience Scale (CD-RISC), which were completed by the participants. Data were analyzed using Pearson’s correlation and structural equation modeling.
Results: The findings showed that there was a significant positive correlation between alcohol use and sensation-seeking and there was a significant negative correlation between resiliency and alcohol use. Also a significant negative association was found between sensation-seeking and resiliency and all its components.
Conclusion: The results of this study showed that sensation-seeking and resilience affect the amount of alcohol use by people. Therefore, it is possible to control high sensation- seeking through increasing resilience, thereby prevent alcohol use among youth.
Key words: Alcohol consumption, Resilience, Sensation-seeking, Youth, Tehran
 
Funding: This research was funded by Personal Expense.
Conflict of interest: None declared.
 
How to cite this article: Fathi M, Ahadi H, Jomehri F, Kalhornia Golkar M. The Mediating Role of Resilience between Sensation-Seeking and Alcohol Consumption in 24-40 Year-Old Youth in Tehran: A Descriptive Study. J Rafsanjan Univ Med Sci 2020; 18 (12): 1211-32. [Farsi]
 
 
[1] (نویسنده مسئول) دکتری روانشناسی سلامت دانشگاه آزاد اسلامی (مرکز بین­الملل کیش)، کیش، ایران
تلفن: 22594144-021،  دورنگار: 56373014-021، پست الکترونیکی: marjan1215@gmail.com
[2] استاد گروه روانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
 [3]استادیار گروه روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
[4] دکتری روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
[5] محاسبه آماره تی با استفاده از آزمون سوبل
 
[6]- PhD in Health Psychology, Islamic Azad University, Kish International Center, Kish, Iran, ORCID: 0000-0002-2289-7053
(Corresponding Author) Tel: (021)22594144, Fax: (021) 56373014, E-mail: marjan1215@gmail.com
[7]- Prof., Dept. of Psychology, Allame Tabatabaei University, Tehran, Iran, ORCID: 0000-0002-5628-2241
[8]- Assistant Prof., Dept. of Psychology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran, ORCID: 0000-0002-3925-5399
[9]- PhD, Dept. of Psychology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran, ORCID: 0000-0002-4830-4703

 [j1]کد اخلاق و نام دانشگاهی که به این مطالعه کد اخلاق داده است را در این قسمت اضافه نمائید.
 
 [j2]رفرنس های مشخص شده کامل گردد.
Issue (volume)
شماره صفحات
 [j3]ORCID نویسندگان وارد شود.
نوع مطالعه: كاربردي | موضوع مقاله: روانپزشكي
دریافت: 1398/2/24 | پذیرش: 1398/8/14 | انتشار: 1399/1/1

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2023 CC BY-NC 4.0 | Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences

Designed & Developed by : Yektaweb