جلد 24، شماره 10 - ( 11-1404 )
جلد 24 شماره 10 صفحات 954-937 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Ethics code: IR.IAU.TON.REC.1401.075
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Asgharpour S, Qorbanpoorlafmejani A, Rezaei S. Structural Relationships between Psychological Capital and Forgiveness Ability and Family Strength with the Mediation of Meaning of Life and Religious Coping Strategies: A Descriptive Study. JRUMS 2026; 24 (10) :937-954
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-7700-fa.html
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-7700-fa.html
اصغرپور صفورا، قربان پور لفمجانی امیر، رضائی سجاد. روابط ساختاری سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی: یک مطالعه توصیفی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. 1404; 24 (10) :937-954
دانشگاه گیلان
متن کامل [PDF 504 kb]
(18 دریافت)
| چکیده (HTML) (40 مشاهده)
جدول 1- میانگین، انحراف معیار سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش توانمندی خانواده، حضور و جستجوی معنا و مقابلهی مذهبی مثبت و منفی کارکنان متأهل دارای فرزند در سال 1403 (400=n)
جدول 3- ماتریس همبستگی Pearson بین متغیرهای پژوهش سرمایهی روانشناختی، توانایی بخشش، حضور و جستجوی معنا، مقابلهی مذهبی مثبت و منفی و توانمندی خانواده کارکنان متأهل دارای فرزند در سال 1403 (400=n)
** 001/0>P
جدول 4- شاخصهای برازش مدل پژوهش در کارکنان متأهل دارای فرزند در سال 1403 (400=n)
نمودار 1- ضرایب استاندارد مدل پیشنهادی رابطه ساختاری سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده در کارکنان متأهل دارای فرزند در سال 1403 با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی
جدول 5- اثرات مستقیم بین متغیرهای پژوهش در کارکنان متأهل دارای فرزند در دستگاههای اجرایی رشت در سال 1404 (400=n)
جدول 6- نتایج تحلیل اثرات غیرمستقیم بین متغیرهای پژوهش در کارکنان متأهل دارای فرزند در دستگاههای اجرایی رشت در سال 1404 (400=n)
References
Structural Relationships between Psychological Capital and Forgiveness Ability and Family Strength with the Mediation of Meaning of Life and Religious Coping Strategies: A Descriptive Study
Safoora Asgharpour[4], Amir Qorbanpoor Lafmejani [5], Sajjad Rezaei[6]
Received: 25/03/25 Sent for Revision: 31/05/25 Received Revised Manuscript: 22/12/25 Accepted: 24/12/25
Background and Objectives: Special attention is paid to the foundation of the family due to its importance in raising an individual. The aim of the present study was to determine the structural relationships between psychological capital and the ability to forgive and family empowerment through the mediation of the meaning of life and religious coping strategies.
Materials and Methods: In a descriptive-correlational study, using structural equation modeling, 400 married employees with children in Rasht executive agencies were randomly selected in 2025. The instruments used in the study included the Loutans and Avolive’s Psychological Capital (2007), Rye et al.’s Forgiveness (2001), Sham et al.’s Family Empowerment (2001), Steger et al.’s Meaning of Life (2010), and Pargament et al.’s Religious Coping Strategies (2000) Questionnaires. Pearson’s correlation method and structural equation modeling were used to analyze the data.
Results: The results indicated a direct effect of psychological capital (p=0.016, β=0.241), and forgiveness ability on family empowerment (p=0.008, β=0.272). The indirect effect of psychological capital on family empowerment was 0.1620 through the presence of meaning, 0.1085 through the search for meaning, and 0.1452 through positive religious coping. Significant indirect effects of forgiveness ability on family empowerment were observed through presence of meaning (0.1710), search for meaning (0.1426), and positive religious coping (0.1254) (p<0.05).
Conclusion: The results indicate that meaning in life and positive religious coping mediate the effects of psychological capital and forgiveness on family empowerment. Therefore, strengthening mediating variables can be effective in designing programs to promote family health and strength.
Keywords: Psychological capital, Family empowerment, Ability to forgive, Meaning of life, Religious coping strategies
Funding: This study did not have any funds.
Conflict of interest: None declared.
Ethical considerations: The Ethics Committee of Islamic Azad University, Tonekabon Branch, approved the study (IR.IAU.TON.REC.1401.075).
Authors’ contributions:
- Conceptualization: Safoora Asgharpour, Amir Qorbanpoor Lafmejani
- Methodology: Safoora Asgharpour, Amir Qorbanpoor Lafmejani
- Data collection: Safoora Asgharpour
- Formal analysis: Safoora Asgharpour, Amir Qorbanpoor Lafmejani, Sajjad Rezaei
- Supervision: Amir Qorbanpoor Lafmejani, Sajjad Rezaei
- Project administration: Safoora Asgharpour, Amir Qorbanpoor Lafmejani, Sajjad Rezaei
- Writing – original draft: Safoora Asgharpour
- Writing – review & editing: Safoora Asgharpour, Amir Qorbanpoor Lafmejani, Sajjad Rezaei
متن کامل: (10 مشاهده)
مقاله پژوهشی
مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
دوره 24، دی 1404، 954-937
روابط ساختاری سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی: یک مطالعه توصیفی
صفورا اصغرپور[1] ، امیر قربانپور لفمجانی[2] ، سجاد رضایی[3]
دریافت مقاله: 05/01/1404 ارسال مقاله به نویسنده جهت اصلاح: 10/03/1404 دریافت اصلاحیه از نویسنده: 01/10/1404 پذیرش مقاله: 03/10/1404
چکیده
زمینه و هدف: اهتمام ویژه به بنیان خانواده، ناشی از اهمیت آن در تربیت فرد است. هدف پژوهش حاضر تعیین روابط ساختاری سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی بود.
مواد و روشها: پژوهش توصیفی- همبستگی حاضر از نوع مدلیابی معادلات ساختاری بود. در این مطالعه 400 نفر از کارکنان متأهل دارای فرزند دستگاههای اجرایی رشت در سال 1404 به صورت تصادفی انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامههای سرمایه روانشناختی Loutans و Avolive (2007)، بخشش Rye و همکاران (2001)، توانمندی خانواده Sham و همکاران (2001)، معنای زندگی Steger و همکاران (2010) و راهبردهای مقابله مذهبی Pargament و همکاران (2000) بود. برای تحلیل دادهها از روش همبستگی Pearson و مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد.
یافتهها: نتایج حاکی از اثر مستقیم سرمایه روانشناختی بر توانمندی خانواده (016/0=P، 241/0=β) و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده (008/0=P، 272/0=β) بود. اثر غیر مستقیم سرمایه روانشناختی بر توانمندی خانواده از طریق حضور معنا 1620/0 و جستجوی معنا 1085/0 و از طریق مقابله مذهبی مثبت برابر 1452/0 بهدست آمد. اثر غیر مستقیم توانایی بخشش بر توانمندی خانواده از طریق حضور معنا 1710/0، جستجوی معنا 1426/0 و از طریق مقابله مذهبی مثبت برابر 1254/0 بهدست آمد که از لحاظ آماری معنادار بودند (05/0>P).
نتیجهگیری: نتایج نشاندهنده نقش میانجیگری معنای زندگی و مقابله مذهبی مثبت در تأثیر سرمایه روانشناختی و بخشش بر توانمندی خانواده است. لذا تقویت متغیرهای واسطهای میتواند در طراحی برنامههای ارتقاء سلامت و استحکام خانواده مؤثر باشد.
واژههای کلیدی: سرمایه روانشناختی، توانمندی خانواده، توانایی بخشش، معنای زندگی، راهبردهای مقابلهای مذهبی
ارجاع: اصغرپور ص، قربانپور لفمجانی ا، رضایی س. روابط ساختاری سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی: یک مطالعه توصیفی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، سال 1404، دوره 24، شماره 10، صفحات: 954-937.
مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
دوره 24، دی 1404، 954-937
روابط ساختاری سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی: یک مطالعه توصیفی
صفورا اصغرپور[1] ، امیر قربانپور لفمجانی[2] ، سجاد رضایی[3]
دریافت مقاله: 05/01/1404 ارسال مقاله به نویسنده جهت اصلاح: 10/03/1404 دریافت اصلاحیه از نویسنده: 01/10/1404 پذیرش مقاله: 03/10/1404
چکیده
زمینه و هدف: اهتمام ویژه به بنیان خانواده، ناشی از اهمیت آن در تربیت فرد است. هدف پژوهش حاضر تعیین روابط ساختاری سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی بود.
مواد و روشها: پژوهش توصیفی- همبستگی حاضر از نوع مدلیابی معادلات ساختاری بود. در این مطالعه 400 نفر از کارکنان متأهل دارای فرزند دستگاههای اجرایی رشت در سال 1404 به صورت تصادفی انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامههای سرمایه روانشناختی Loutans و Avolive (2007)، بخشش Rye و همکاران (2001)، توانمندی خانواده Sham و همکاران (2001)، معنای زندگی Steger و همکاران (2010) و راهبردهای مقابله مذهبی Pargament و همکاران (2000) بود. برای تحلیل دادهها از روش همبستگی Pearson و مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد.
یافتهها: نتایج حاکی از اثر مستقیم سرمایه روانشناختی بر توانمندی خانواده (016/0=P، 241/0=β) و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده (008/0=P، 272/0=β) بود. اثر غیر مستقیم سرمایه روانشناختی بر توانمندی خانواده از طریق حضور معنا 1620/0 و جستجوی معنا 1085/0 و از طریق مقابله مذهبی مثبت برابر 1452/0 بهدست آمد. اثر غیر مستقیم توانایی بخشش بر توانمندی خانواده از طریق حضور معنا 1710/0، جستجوی معنا 1426/0 و از طریق مقابله مذهبی مثبت برابر 1254/0 بهدست آمد که از لحاظ آماری معنادار بودند (05/0>P).
نتیجهگیری: نتایج نشاندهنده نقش میانجیگری معنای زندگی و مقابله مذهبی مثبت در تأثیر سرمایه روانشناختی و بخشش بر توانمندی خانواده است. لذا تقویت متغیرهای واسطهای میتواند در طراحی برنامههای ارتقاء سلامت و استحکام خانواده مؤثر باشد.
واژههای کلیدی: سرمایه روانشناختی، توانمندی خانواده، توانایی بخشش، معنای زندگی، راهبردهای مقابلهای مذهبی
مقدمه
یکی از سازههایی که خانواده را به سمت مراقبت، تابآوری و حل مسأله هدایت میکند، توانمندسازی خانواده (Family strength) است (1). چنانکه اجرای این طرح یعنی افزایش توانمندی خانواده با هدف افزایش دانش، انگیزه، خودکارآمدی و خودکنترلی پیشگیرانه اجرا شود (2)، توانایی حل مشکلات، حفظ و تداوم خانواده را در پی خواهد داشت (3). در واقع توانمندی خانواده باعث بهبود سطح عملکرد زوجین، کاهش چالشهای درون خانواده و افزایش کیفیت زندگی میشود (4). بنابراین، خانوادهها با توانمند شدن میتوانند علاوه بر حل مشکلات و تعارضات خانوادگی، با ارتقاء سطح عملکرد اعضای خانواده در برابر آسیبهایی مانند طلاق عاطفی و سایر عوامل فشارزای روانی که اعضای خانواده را تهدید میکند، از خود محافظت نمایند (5).
تحقیقات انجام شده نیز نشان میدهد توانمندی خانواده با همراهی صمیمیت و سازگاری اعضای خانواده علاوه بر توانایی حل مشکلات و ثبات در تربیت فرزند (6)، میتواند به سازگاری اعضاء با یکدیگر (7)، توانایی حل مشکلات، برقراری ارتباط مؤثر و کنترل منابع حمایتی مورد نیاز کمک کند (8). یکی از عواملی مهم اثرگذار بر توانمندی خانواده، سرمایه روانشناختی (Psychological capital) است که بر چهار مفهوم مثبت زندگی انسان یعنی امید، خوش بینی، تابآوری و خودکارآمدی مبتنی بوده (9) و با ویژگیهایی مانند اعتقاد فرد به تجربیات خود جهت دستیابی به موفقیت و هدفمند در پیگیری اهداف تعریف میشود (10). شواهد پژوهشی رابطهی معناداری را بین سرمایهی روانشناختی و توانمندی خانواده (11)، تأثیر سرمایه روانشناختی بر روابط اعضای خانواده (12)، عملکرد والدین و کودک (13)، مقابله با اضطراب، تنشها، تابآوری و تعارضها (14)، افزایش معنا وکیفیت زندگی (15) را نشان میدهند.
بنابراین، سرمایهی روانشناختی یکی از مهمترین ویژگیهایی است که باعث سازگاری افراد در شرایط سخت زندگی، کاهش موقعیت استرسزا و استحکام بنیهی خانواده میشود که در این ارتباط یکی از مهمترین راهبردهای مؤثر، بخشش (Forgiveness) میباشد (16). در واقع با شناخت جایگاه ویژهی بخشش و اعتقاد اعضای خانواده به آن (17) و شناخت عوامل درون فردی مؤثر بر آن به عنوان یک متغیر مبتنی بر ارزشهای انسانی میتوان به حفظ بنیان خانواده کمک کرد (18). بخشش علاوه بر عاملی مهم در تعدیل روابط نزدیک بین افراد (12)، به عنوان مسیری قدرتمند برای پایان دادن به یک رابطه آسیب دیده و در نهایت افزایش رضایت اعضای خانواده به شمار میرود (19). چنانکه پژوهش Fincham و همکارانش نیز مشخص کرد که بین کیفیت روابط زناشویی و بخشش رابطه معناداری وجود دارد (20). با توجه به بررسی پیشینه و مروری کوتاه بر نظریهها و مدلهای حوزه توانمندی خانواده، از متغیرهایی که در رابطهی سرمایه روانشناختی و بخشش با توانمندی خانواده امکان میانجیگری دارد، معنای زندگی (Meaning of Life) و راهبردهای مقابلهای مذهبی (Religious coping strategies) است. زیرا امید، تابآوری، خوشبینی و خودکارآمدی افراد در مواجهه با فشارها متأثر از میزان حمایت افراد و همچنین معنایی است که افراد برای زندگی تصور کرده (21) و باعث افزایش معنویت در زندگی و در نهایت بهبود مؤلفههای سرمایه روانشناختی و همچنین افزایش رفاه روانی انسان میگردد (16).
راهبردهای مقابلهای مذهبی نیز شامل استفاده از راهبردهای شناختی، رفتاری و مبتنی بر باورها یا اعمال مذهبی است و فرد را در جهت مدیریت و کاهش تنشهای عاطفی و روانی راهنمایی میکند (22). چنانکه افرادی که دین را بسیار ارزشمند میدانند و از راهبردهای مقابلهای مذهبی استفاده میکنند در سطح بالاتری از بهزیستی روانشناختی قرار دارند (23). بر اساس آموزههای اسلامی، علاوه بر نقش الگوگیری از رهبران دینی در مبارزه با مشکلات، سختیها و ناملایمات زندگی (24)، سازگاری افراد در زندگی با سطح دینداری آنها ارتباط دارد (25). چنانکه بررسی نتایج برخی از تحقیقات نیز حاکی از افزایش رضایت از زندگی با ایجاد امیدواری و معنای زندگی (26)، ارتباط الگوهای ارتباطی خانواده و معنای زندگی (27)، ارتباط معنای زندگی با انسجام خانواده (28)، ارتباط سبکهای مقابله مذهبی با کیفیت زندگی (29)، ارتباط توانمندی خانواده با بهبود سطح عملکرد درون خانواده (30) و اثر مستقیم مؤلفههای جهتگیری مذهبی بر عملکرد خانواده (31) است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف تعیین روابط ساختاری سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی انجام شد.
مواد و روشها
پژوهش حاضر از نوع توصیفی و مبتنی بر روش مدلسازی معادلات ساختاری بود. ابتدا این مطالعه در کمیتهی اخلاق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن با کد اخلاق IR.IAU.TON.REC.1401.075 به تصویب رسید. کلیه کارکنان متأهل دارای فرزند از پنج دستگاههای اجرایی (سازمان بهزیستی، سازمان آموزش و پرورش، دانشگاه آزاد اسلامی، کمیته امداد امام خمینی(ره) و صدا و سیمای مرکز استان گیلان) شهرستان رشت در سال 1404 جامعه آماری این مطالعه را تشکیل میدادند. بر اساس دیدگاه Bentler و Chou، حجم نمونهی لازم برای مدلسازی معادلات ساختاری تقربیاً سه برابر تعداد گویههای کلیه ابزارهای به کار رفته در پژوهش میباشد (32)، که در نتیجه نمونهای 207 نفری برای این پژوهش مناسب قلمداد شد. ولی با در نظر گرفتن جنسیت، ریزش پرسشنامهها و در جهت تعمیمپذیری بیشتر نتایج، نمونهای 400 نفری (200 نفر مرد و 200 نفر زن) با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای انتخاب شد. از جمله اصول اخلاقی لحاظ شده در این مطالعه اختیاری بودن مشارکت شرکت کنندگان در پژوهش، رعایت اصول رازداری و جلب رضایت آگاهانه آزمودنیها بود. از نمونهها ویژگیهای جمعیت شناختی مانند جنسیت، سطح تحصیلات و تعداد فرزند نیز گردآوری شد. همچنین، ابزارهای گردآوری داده ها به صورت زیر بودند:
مقیاس توانمندی خانواده (Family Strength Scale)؛ این پرسشنامه توسط Sham و همکاران در سال 2001 طراحی شد. ابزاری 20 مادهای که توانمندی خانواده را در 6 خرده مقیاس (ارزش، تعهد به رشد، تعهد به ثبات، حل تعارض/ ارتباطات، تعامل مثبت/ قدردانی و گذراندن وقت با هم) اندازهگیری میکند. بیشتر مطالب از دیدگاه همسران در مورد قابلیتهای خانواده و ارتباط آنها با یکدیگر نوشته شده است. پاسخ به سؤالات بر اساس مقیاس لیکرت در 5 سطح (کاملاً موافق (5)، موافق (4)، نظری ندارم (3)، مخالف (2)، کاملاً مخالف (1)) است. حداقل نمره 20 و حداکثر نمره 100 است که از مجموع نمرات به دست می آید. نمره بالاتر به معنای توانمندی بیشتر است (33). در پژوهش Khoshroo و همکاران بررسی همسانی درونی دادههای 395 نفر و پایداری توانمندی خانواده و خرده مقیاسهای آن با روش بازآزمایی دو هفتهای بر روی50 آزمودنی ارزیابی شد که نشاندهنده پایداری قابل قبول آن بود که 92/0 گزارش شده است (11). در پژوهش حاضر نیز پایایی پرسشنامه بر اساس آلفای کرونباخ 87/0 بهدست آمد.
پرسشنامهی سرمایهی روانشناختی (Psychological Capital Questionnaire): این پرسشنامه توسط Luthans و همکاران در سال 2007 طراحی شد و داری 24 گویه و 4خرده مقیاس امیدواری (6 سؤال)، تابآوری (6 سؤال)، خوشبینی (6 سؤال)، خودکارآمدی (6 سؤال) است که آزمودنی به هرگویه در مقیاس 6 درجهای لیکرت (کاملاً موافقم (6) تا کاملاً مخالفم (1)) پاسخ میدهد. دامنهی نمرات از 24 تا 144 است. کسب نمرات بالا توسط آزمودنی نشان دهنده سرمایه روانشناختی بالا و بالعکس کسب نمرات پایین، سرمایه روانشناختی پایین آزمودنی را نشان میدهد. نتایج تحلیل عاملی روایی سازه را تأیید میکند. نسبت خی دو این آزمون برابر با 46/2 و آمارههای (Comparative Fit Index; CFI) و (Root Mean Square Error of Approximation; RMSEA ) در این پژوهش به ترتیب 97/0 و 80/0 گزارش شده است که نشان دهنده برازش کامل مدل 4 عامل است و پایایی آزمون نیز از طریق روش آلفای کرونباخ90/0گزارش شد (34). در ایران Rajaie و همکاران به بررسی روایی و پایایی این پرسشنامه پرداختند و نتایج تحلیل عاملی تأییدی، برازش مدل چهار عاملی این ابزار را مطلوب گزارش نمود. همچنین، همبستگی کل مقیاس با عاملهای خوشبینی، امید، تابآوری و خودکارآمدی به ترتیب76/0، 87/0، 78/0 و 86/0 بود. و همبستگی میان عاملها از 41/0 تا 62/0 محاسبه شد. پایایی این پرسشنامه نیز بر اساس روش آلفای کرونباخ 89/0 گزارش شده است (35). در پژوهش حاضر ضریب پایایی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ برای کل مقیاس 86/0 محاسبه شد.
پرسشنامهی بخشش (Forgiveness Scale): این پرسشنامه به وسیله Rye و همکاران (2001) توسعه یافته است که دارای 15 سؤال میباشد. تحلیل عاملی این پرسشنامه، دو عامل را نشان داده است. یک عامل مادههایی را شامل میشود که بیان کنندهی نبود افکار، احساسات و رفتار منفی نسبت به فرد خاطی است (نبود منفی، سؤالات 1 تا10). عامل دیگر بیان کننده وجود افکار، احساسات و رفتار مثبت نسبت به فرد خاطی است (وجود مثبت، سؤالات 11 تا 15). لذا پرسشنامه حاضر هم پاسخهای منفی و هم پاسخهای مثبت را میسنجد. نمرهگذاری پرسشنامه نیز در مقیاس لیکرت 5 درجهای از کاملاً مخالف (1)، مخالف (2)، نظری ندارم (3)، موافق (4)، کاملاً موافق (5) انجام میشود. البته نمرهگذاری سؤالات 1، 3، 4، 5، 8، 10، 12، 14 به صورت معکوس میباشد. نمرات بالا نشانه بخشش و نمرات پایین نشانه نبود بخشش است (36). Rye و همکاران (2001) آلفای کرونباخ نبود منفی"، "وجود مثبت" و کل پرسشنامه را به ترتیب 86/0، 85/0 و 87/0گزارش کردند و در راستای روایی همگرای پرسشنامه بخشش، نمرههای حاصل از این پرسشنامه را با پرسشنامه بخشش اینرایت در میان 328 نفر از دانشجویان دختر و پسر با میانگین سنی 19 سال بررسی کرده و همبستگی 52/0 تا 75/0 را به دست آوردند. در ایران نیز آلفای کرونباخ این آزمون بر روی 200 نفر از دانشجویان زن متأهل دانشگاههای تهران برابر 96/0 شد و روایی این مقیاس نیز از طریق همبستگی با سیاههی پنج عاملی نئو به ترتیب با روان رنجور خویی 45/0، با سازگاری 52/0، با برونگرایی 33/0، با توافق 42/0و با گشودگی 35/0به دست آمد (37). در پژوهش حاضر پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ برای زیرمقیاس مؤلفه مثبت 78/0 و برای فقدان احساس منفی 74/0 به دست آمد.
پرسشنامهی معنای زندگی (Meaning of Life Questionnaire): این پرسشنامه توسط Steger و همکاران در سال (2010) ساخته شده است. پرسشنامه دارای 10 سؤال در دو زیرمقیاس جستجوی معنا در زندگی (سؤالات 9، 6، 5، 4، 1) و وجود معنا (سؤالات 10، 8، 7، 3، 2) میباشد که سؤالات بر اساس طیف هفت گزینهای لیکرت (کاملاً نادرست (1)، خیلی نادرست (2)، کمی نادرست (3)، بینابین (4)، کمی درست (5)، خیلی درست (6) و کاملاً درست (7)) طراحی شده است و سؤال 9 به شکل معکوس نمرهگذاری میشود. حداقل نمره در این پرسشنامه 10 و حداکثر نمره 70 میباشد و نمرهی بالاتر نشان دهندهی داشتن معنا در زندگی است. روایی و پایایی و ساختار عاملی آن در پژوهشهای مختلف با نمونههای مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. به عنوان مثال، برای هر دو مقیاس همسانی درونی بسیار خوبی (ضرایب آلفا از 82/0 تا 87/0) گزارش شده است و در فاصلهی زمانی یک ماه اعتبار مجدد آزمون کافی (70/0 برای خرده مقیاس حضور و 73/0 برای خرده مقیاس جستجو) گزارش شده است (38). پایایی آزمون و بازآزمون این مقیاس در ایران توسط مصرآبادی (39) با دو هفته فاصله برای زیر مقیاس وجود معنی 84/0 و برای زیر مقیاس جستجوی معنی 74/0 بهدست آمد. همچنین، آلفای کرونباخ برای زیر مقیاس جستجوی معنی 75/0 و برای زیر مقیاس داشتن معنی 78/0 محاسبه شد. در پژوهش حاضر آلفای کرونباخ در بعد وجود معنا (87/0) و جستجوی معنا (85/0) بهدست آمد.
پرسشنامهی راهبردهای مقابلهای مذهبی (Religious Coping Strategies Questionnaire): پرسشنامه راهبردهای مقابلهای مذهبی توسط Pargament و همکارانش (2000) ایجاد شد. فرم کوتاه این پرسشنامه شامل 14 سؤال و برگرفته از فرم اصلی و طولانی است که سبکهای مقابلهای مثبت و منفی را مشخص میکند. هر یک از مقیاسهای مثبت و منفی شامل 7 گویهی نشانگر رویارویی است. مقیاسهای مثبت شامل 1 تا 7 و مقیاسهای منفی شامل سؤالات 8 تا 14 است و به طور کلی نحوه استفاده عملی افراد از دین را در فرآیند مقابله با استرسهای زندگی میسنجد. این آزمون دارای دو الگوی مقابلهای مثبت و منفی در مقابله با استرس است. نمرهگذاری به صورت طیف لیکرت با چهار گزینه (هیچ وقت (0) تا همیشه (3)) است. نمره بالا در مقیاس مثبت نشان دهندهی سبک مقابلهای مثبت و در مقیاس منفی نشان دهندهی سبک مقابلهای منفی است. پارگامنت و همکاران همسانی درونی متوسط تا بالا و پایایی آزمون را با روش ضریب آلفای کرونباخ 80/0 گزارش نمودهاند (40). در پژوهش داخل کشور با روش همسانی درونی، پایایی آزمون برابر 93/0 محاسبه شده است (41). در پژوهش حاضر نیز آلفای کرونباخ برای راهبردهای مقابلهای مثبت و منفی به ترتیب 79/0 و 81/0 بهدست آمد.
این پژوهش، پس از تصویب در جلسه گروه مشاوره دانشگاه آزاد واحد تنکابن و اخذ مجوز، برای اجرای آن از سازمانهای هدف مجوزهای لازم اخذ شد و پس از آن پرسشنامه ها به صورت فیزیکی بین افراد توزیع شد، لازم به ذکر است قبل از تکمیل پرسشنامهها به شرکت کنندگان در این مطالعه اطمینان داده شد که اطلاعات شخصی آنها نزد پژوهشگر محرمانه و محفوظ خواهد ماند. همچنین، به آزمودنیها در ابتدا توضیح داده شد که اگر تمایل به ادامه کار نداشته باشند میتوانند انصراف خود را از تکمیل پرسشنامهها اعلام نمایند.
دادههای جمعآوری شده در این پژوهش با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه 26 و نرمافزار AMOS نسخه 24 و با روش آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و آمار استنباطی (آزمون همبستگی Pearson)، مدلسازی معادلات ساختاری و الگوریتم حداقل مربعات جزئی تجزیه و تحلیل شد. سطح معنیداری در آزمونها 05/0 در نظر گرفته شد.
نتایج
در این پژوهش400 نفر از کارکنان متأهل دارای فرزند پنج دستگاه اجرایی رشت مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد، از لحاظ جنسیت200 نفر مرد و 200 نفر زن، از نظر سطح تحصیلات به ترتیب، 215 نفر (8/53 درصد) فوق لیسانس، 127 نفر (8/31 درصد) لیسانس، 27 نفر (8/6 درصد) فوق دیپلم، 22 نفر (5/5 درصد) دکتری و 9 نفر (2/2 درصد) دیپلم و از نظر تعداد فرزند 220 نفر (55 درصد) دارای دو فرزند، 145نفر (2/36 درصد) دارای یک فرزند و 35نفر (7/8 درصد) دارای سه فرزند بودند.
همچنین، اطلاعات توصیفی شامل میانگین، انحراف معیار،
بیشینه-کمینه، چولگی، کشیدگی متغیرهای پژوهش در جدول 1 ارائه شده است. با توجه به نتایج بدست آمده مقدار چولگی مشاهده شده برای متغیرهای پژوهش در بازهی (2+، 2-) قرار دارد؛ یعنی از لحاظ چولگی متغیرهای مذکور نرمال بوده و توزیع آن متقارن است. همچنین، مقدار کشیدگی آنها نیز در بازه (2+، 2) قرار دارد؛ این نشان میدهد توزیع متغیرهای پژوهش از کشیدگی نرمال برخوردار است. جدول 2، ماتریس همبستگی بین متغیرهای پژوهش را نشان میدهد که همبستگی مثبت و معناداری بین کلیهی متغیرهای پژوهش وجود دارد و تمامی مؤلفههای پژوهش در سطح 001/0 معنادار میباشند.
یکی از سازههایی که خانواده را به سمت مراقبت، تابآوری و حل مسأله هدایت میکند، توانمندسازی خانواده (Family strength) است (1). چنانکه اجرای این طرح یعنی افزایش توانمندی خانواده با هدف افزایش دانش، انگیزه، خودکارآمدی و خودکنترلی پیشگیرانه اجرا شود (2)، توانایی حل مشکلات، حفظ و تداوم خانواده را در پی خواهد داشت (3). در واقع توانمندی خانواده باعث بهبود سطح عملکرد زوجین، کاهش چالشهای درون خانواده و افزایش کیفیت زندگی میشود (4). بنابراین، خانوادهها با توانمند شدن میتوانند علاوه بر حل مشکلات و تعارضات خانوادگی، با ارتقاء سطح عملکرد اعضای خانواده در برابر آسیبهایی مانند طلاق عاطفی و سایر عوامل فشارزای روانی که اعضای خانواده را تهدید میکند، از خود محافظت نمایند (5).
تحقیقات انجام شده نیز نشان میدهد توانمندی خانواده با همراهی صمیمیت و سازگاری اعضای خانواده علاوه بر توانایی حل مشکلات و ثبات در تربیت فرزند (6)، میتواند به سازگاری اعضاء با یکدیگر (7)، توانایی حل مشکلات، برقراری ارتباط مؤثر و کنترل منابع حمایتی مورد نیاز کمک کند (8). یکی از عواملی مهم اثرگذار بر توانمندی خانواده، سرمایه روانشناختی (Psychological capital) است که بر چهار مفهوم مثبت زندگی انسان یعنی امید، خوش بینی، تابآوری و خودکارآمدی مبتنی بوده (9) و با ویژگیهایی مانند اعتقاد فرد به تجربیات خود جهت دستیابی به موفقیت و هدفمند در پیگیری اهداف تعریف میشود (10). شواهد پژوهشی رابطهی معناداری را بین سرمایهی روانشناختی و توانمندی خانواده (11)، تأثیر سرمایه روانشناختی بر روابط اعضای خانواده (12)، عملکرد والدین و کودک (13)، مقابله با اضطراب، تنشها، تابآوری و تعارضها (14)، افزایش معنا وکیفیت زندگی (15) را نشان میدهند.
بنابراین، سرمایهی روانشناختی یکی از مهمترین ویژگیهایی است که باعث سازگاری افراد در شرایط سخت زندگی، کاهش موقعیت استرسزا و استحکام بنیهی خانواده میشود که در این ارتباط یکی از مهمترین راهبردهای مؤثر، بخشش (Forgiveness) میباشد (16). در واقع با شناخت جایگاه ویژهی بخشش و اعتقاد اعضای خانواده به آن (17) و شناخت عوامل درون فردی مؤثر بر آن به عنوان یک متغیر مبتنی بر ارزشهای انسانی میتوان به حفظ بنیان خانواده کمک کرد (18). بخشش علاوه بر عاملی مهم در تعدیل روابط نزدیک بین افراد (12)، به عنوان مسیری قدرتمند برای پایان دادن به یک رابطه آسیب دیده و در نهایت افزایش رضایت اعضای خانواده به شمار میرود (19). چنانکه پژوهش Fincham و همکارانش نیز مشخص کرد که بین کیفیت روابط زناشویی و بخشش رابطه معناداری وجود دارد (20). با توجه به بررسی پیشینه و مروری کوتاه بر نظریهها و مدلهای حوزه توانمندی خانواده، از متغیرهایی که در رابطهی سرمایه روانشناختی و بخشش با توانمندی خانواده امکان میانجیگری دارد، معنای زندگی (Meaning of Life) و راهبردهای مقابلهای مذهبی (Religious coping strategies) است. زیرا امید، تابآوری، خوشبینی و خودکارآمدی افراد در مواجهه با فشارها متأثر از میزان حمایت افراد و همچنین معنایی است که افراد برای زندگی تصور کرده (21) و باعث افزایش معنویت در زندگی و در نهایت بهبود مؤلفههای سرمایه روانشناختی و همچنین افزایش رفاه روانی انسان میگردد (16).
راهبردهای مقابلهای مذهبی نیز شامل استفاده از راهبردهای شناختی، رفتاری و مبتنی بر باورها یا اعمال مذهبی است و فرد را در جهت مدیریت و کاهش تنشهای عاطفی و روانی راهنمایی میکند (22). چنانکه افرادی که دین را بسیار ارزشمند میدانند و از راهبردهای مقابلهای مذهبی استفاده میکنند در سطح بالاتری از بهزیستی روانشناختی قرار دارند (23). بر اساس آموزههای اسلامی، علاوه بر نقش الگوگیری از رهبران دینی در مبارزه با مشکلات، سختیها و ناملایمات زندگی (24)، سازگاری افراد در زندگی با سطح دینداری آنها ارتباط دارد (25). چنانکه بررسی نتایج برخی از تحقیقات نیز حاکی از افزایش رضایت از زندگی با ایجاد امیدواری و معنای زندگی (26)، ارتباط الگوهای ارتباطی خانواده و معنای زندگی (27)، ارتباط معنای زندگی با انسجام خانواده (28)، ارتباط سبکهای مقابله مذهبی با کیفیت زندگی (29)، ارتباط توانمندی خانواده با بهبود سطح عملکرد درون خانواده (30) و اثر مستقیم مؤلفههای جهتگیری مذهبی بر عملکرد خانواده (31) است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف تعیین روابط ساختاری سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی انجام شد.
مواد و روشها
پژوهش حاضر از نوع توصیفی و مبتنی بر روش مدلسازی معادلات ساختاری بود. ابتدا این مطالعه در کمیتهی اخلاق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن با کد اخلاق IR.IAU.TON.REC.1401.075 به تصویب رسید. کلیه کارکنان متأهل دارای فرزند از پنج دستگاههای اجرایی (سازمان بهزیستی، سازمان آموزش و پرورش، دانشگاه آزاد اسلامی، کمیته امداد امام خمینی(ره) و صدا و سیمای مرکز استان گیلان) شهرستان رشت در سال 1404 جامعه آماری این مطالعه را تشکیل میدادند. بر اساس دیدگاه Bentler و Chou، حجم نمونهی لازم برای مدلسازی معادلات ساختاری تقربیاً سه برابر تعداد گویههای کلیه ابزارهای به کار رفته در پژوهش میباشد (32)، که در نتیجه نمونهای 207 نفری برای این پژوهش مناسب قلمداد شد. ولی با در نظر گرفتن جنسیت، ریزش پرسشنامهها و در جهت تعمیمپذیری بیشتر نتایج، نمونهای 400 نفری (200 نفر مرد و 200 نفر زن) با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای انتخاب شد. از جمله اصول اخلاقی لحاظ شده در این مطالعه اختیاری بودن مشارکت شرکت کنندگان در پژوهش، رعایت اصول رازداری و جلب رضایت آگاهانه آزمودنیها بود. از نمونهها ویژگیهای جمعیت شناختی مانند جنسیت، سطح تحصیلات و تعداد فرزند نیز گردآوری شد. همچنین، ابزارهای گردآوری داده ها به صورت زیر بودند:
مقیاس توانمندی خانواده (Family Strength Scale)؛ این پرسشنامه توسط Sham و همکاران در سال 2001 طراحی شد. ابزاری 20 مادهای که توانمندی خانواده را در 6 خرده مقیاس (ارزش، تعهد به رشد، تعهد به ثبات، حل تعارض/ ارتباطات، تعامل مثبت/ قدردانی و گذراندن وقت با هم) اندازهگیری میکند. بیشتر مطالب از دیدگاه همسران در مورد قابلیتهای خانواده و ارتباط آنها با یکدیگر نوشته شده است. پاسخ به سؤالات بر اساس مقیاس لیکرت در 5 سطح (کاملاً موافق (5)، موافق (4)، نظری ندارم (3)، مخالف (2)، کاملاً مخالف (1)) است. حداقل نمره 20 و حداکثر نمره 100 است که از مجموع نمرات به دست می آید. نمره بالاتر به معنای توانمندی بیشتر است (33). در پژوهش Khoshroo و همکاران بررسی همسانی درونی دادههای 395 نفر و پایداری توانمندی خانواده و خرده مقیاسهای آن با روش بازآزمایی دو هفتهای بر روی50 آزمودنی ارزیابی شد که نشاندهنده پایداری قابل قبول آن بود که 92/0 گزارش شده است (11). در پژوهش حاضر نیز پایایی پرسشنامه بر اساس آلفای کرونباخ 87/0 بهدست آمد.
پرسشنامهی سرمایهی روانشناختی (Psychological Capital Questionnaire): این پرسشنامه توسط Luthans و همکاران در سال 2007 طراحی شد و داری 24 گویه و 4خرده مقیاس امیدواری (6 سؤال)، تابآوری (6 سؤال)، خوشبینی (6 سؤال)، خودکارآمدی (6 سؤال) است که آزمودنی به هرگویه در مقیاس 6 درجهای لیکرت (کاملاً موافقم (6) تا کاملاً مخالفم (1)) پاسخ میدهد. دامنهی نمرات از 24 تا 144 است. کسب نمرات بالا توسط آزمودنی نشان دهنده سرمایه روانشناختی بالا و بالعکس کسب نمرات پایین، سرمایه روانشناختی پایین آزمودنی را نشان میدهد. نتایج تحلیل عاملی روایی سازه را تأیید میکند. نسبت خی دو این آزمون برابر با 46/2 و آمارههای (Comparative Fit Index; CFI) و (Root Mean Square Error of Approximation; RMSEA ) در این پژوهش به ترتیب 97/0 و 80/0 گزارش شده است که نشان دهنده برازش کامل مدل 4 عامل است و پایایی آزمون نیز از طریق روش آلفای کرونباخ90/0گزارش شد (34). در ایران Rajaie و همکاران به بررسی روایی و پایایی این پرسشنامه پرداختند و نتایج تحلیل عاملی تأییدی، برازش مدل چهار عاملی این ابزار را مطلوب گزارش نمود. همچنین، همبستگی کل مقیاس با عاملهای خوشبینی، امید، تابآوری و خودکارآمدی به ترتیب76/0، 87/0، 78/0 و 86/0 بود. و همبستگی میان عاملها از 41/0 تا 62/0 محاسبه شد. پایایی این پرسشنامه نیز بر اساس روش آلفای کرونباخ 89/0 گزارش شده است (35). در پژوهش حاضر ضریب پایایی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ برای کل مقیاس 86/0 محاسبه شد.
پرسشنامهی بخشش (Forgiveness Scale): این پرسشنامه به وسیله Rye و همکاران (2001) توسعه یافته است که دارای 15 سؤال میباشد. تحلیل عاملی این پرسشنامه، دو عامل را نشان داده است. یک عامل مادههایی را شامل میشود که بیان کنندهی نبود افکار، احساسات و رفتار منفی نسبت به فرد خاطی است (نبود منفی، سؤالات 1 تا10). عامل دیگر بیان کننده وجود افکار، احساسات و رفتار مثبت نسبت به فرد خاطی است (وجود مثبت، سؤالات 11 تا 15). لذا پرسشنامه حاضر هم پاسخهای منفی و هم پاسخهای مثبت را میسنجد. نمرهگذاری پرسشنامه نیز در مقیاس لیکرت 5 درجهای از کاملاً مخالف (1)، مخالف (2)، نظری ندارم (3)، موافق (4)، کاملاً موافق (5) انجام میشود. البته نمرهگذاری سؤالات 1، 3، 4، 5، 8، 10، 12، 14 به صورت معکوس میباشد. نمرات بالا نشانه بخشش و نمرات پایین نشانه نبود بخشش است (36). Rye و همکاران (2001) آلفای کرونباخ نبود منفی"، "وجود مثبت" و کل پرسشنامه را به ترتیب 86/0، 85/0 و 87/0گزارش کردند و در راستای روایی همگرای پرسشنامه بخشش، نمرههای حاصل از این پرسشنامه را با پرسشنامه بخشش اینرایت در میان 328 نفر از دانشجویان دختر و پسر با میانگین سنی 19 سال بررسی کرده و همبستگی 52/0 تا 75/0 را به دست آوردند. در ایران نیز آلفای کرونباخ این آزمون بر روی 200 نفر از دانشجویان زن متأهل دانشگاههای تهران برابر 96/0 شد و روایی این مقیاس نیز از طریق همبستگی با سیاههی پنج عاملی نئو به ترتیب با روان رنجور خویی 45/0، با سازگاری 52/0، با برونگرایی 33/0، با توافق 42/0و با گشودگی 35/0به دست آمد (37). در پژوهش حاضر پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ برای زیرمقیاس مؤلفه مثبت 78/0 و برای فقدان احساس منفی 74/0 به دست آمد.
پرسشنامهی معنای زندگی (Meaning of Life Questionnaire): این پرسشنامه توسط Steger و همکاران در سال (2010) ساخته شده است. پرسشنامه دارای 10 سؤال در دو زیرمقیاس جستجوی معنا در زندگی (سؤالات 9، 6، 5، 4، 1) و وجود معنا (سؤالات 10، 8، 7، 3، 2) میباشد که سؤالات بر اساس طیف هفت گزینهای لیکرت (کاملاً نادرست (1)، خیلی نادرست (2)، کمی نادرست (3)، بینابین (4)، کمی درست (5)، خیلی درست (6) و کاملاً درست (7)) طراحی شده است و سؤال 9 به شکل معکوس نمرهگذاری میشود. حداقل نمره در این پرسشنامه 10 و حداکثر نمره 70 میباشد و نمرهی بالاتر نشان دهندهی داشتن معنا در زندگی است. روایی و پایایی و ساختار عاملی آن در پژوهشهای مختلف با نمونههای مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. به عنوان مثال، برای هر دو مقیاس همسانی درونی بسیار خوبی (ضرایب آلفا از 82/0 تا 87/0) گزارش شده است و در فاصلهی زمانی یک ماه اعتبار مجدد آزمون کافی (70/0 برای خرده مقیاس حضور و 73/0 برای خرده مقیاس جستجو) گزارش شده است (38). پایایی آزمون و بازآزمون این مقیاس در ایران توسط مصرآبادی (39) با دو هفته فاصله برای زیر مقیاس وجود معنی 84/0 و برای زیر مقیاس جستجوی معنی 74/0 بهدست آمد. همچنین، آلفای کرونباخ برای زیر مقیاس جستجوی معنی 75/0 و برای زیر مقیاس داشتن معنی 78/0 محاسبه شد. در پژوهش حاضر آلفای کرونباخ در بعد وجود معنا (87/0) و جستجوی معنا (85/0) بهدست آمد.
پرسشنامهی راهبردهای مقابلهای مذهبی (Religious Coping Strategies Questionnaire): پرسشنامه راهبردهای مقابلهای مذهبی توسط Pargament و همکارانش (2000) ایجاد شد. فرم کوتاه این پرسشنامه شامل 14 سؤال و برگرفته از فرم اصلی و طولانی است که سبکهای مقابلهای مثبت و منفی را مشخص میکند. هر یک از مقیاسهای مثبت و منفی شامل 7 گویهی نشانگر رویارویی است. مقیاسهای مثبت شامل 1 تا 7 و مقیاسهای منفی شامل سؤالات 8 تا 14 است و به طور کلی نحوه استفاده عملی افراد از دین را در فرآیند مقابله با استرسهای زندگی میسنجد. این آزمون دارای دو الگوی مقابلهای مثبت و منفی در مقابله با استرس است. نمرهگذاری به صورت طیف لیکرت با چهار گزینه (هیچ وقت (0) تا همیشه (3)) است. نمره بالا در مقیاس مثبت نشان دهندهی سبک مقابلهای مثبت و در مقیاس منفی نشان دهندهی سبک مقابلهای منفی است. پارگامنت و همکاران همسانی درونی متوسط تا بالا و پایایی آزمون را با روش ضریب آلفای کرونباخ 80/0 گزارش نمودهاند (40). در پژوهش داخل کشور با روش همسانی درونی، پایایی آزمون برابر 93/0 محاسبه شده است (41). در پژوهش حاضر نیز آلفای کرونباخ برای راهبردهای مقابلهای مثبت و منفی به ترتیب 79/0 و 81/0 بهدست آمد.
این پژوهش، پس از تصویب در جلسه گروه مشاوره دانشگاه آزاد واحد تنکابن و اخذ مجوز، برای اجرای آن از سازمانهای هدف مجوزهای لازم اخذ شد و پس از آن پرسشنامه ها به صورت فیزیکی بین افراد توزیع شد، لازم به ذکر است قبل از تکمیل پرسشنامهها به شرکت کنندگان در این مطالعه اطمینان داده شد که اطلاعات شخصی آنها نزد پژوهشگر محرمانه و محفوظ خواهد ماند. همچنین، به آزمودنیها در ابتدا توضیح داده شد که اگر تمایل به ادامه کار نداشته باشند میتوانند انصراف خود را از تکمیل پرسشنامهها اعلام نمایند.
دادههای جمعآوری شده در این پژوهش با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه 26 و نرمافزار AMOS نسخه 24 و با روش آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و آمار استنباطی (آزمون همبستگی Pearson)، مدلسازی معادلات ساختاری و الگوریتم حداقل مربعات جزئی تجزیه و تحلیل شد. سطح معنیداری در آزمونها 05/0 در نظر گرفته شد.
نتایج
در این پژوهش400 نفر از کارکنان متأهل دارای فرزند پنج دستگاه اجرایی رشت مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد، از لحاظ جنسیت200 نفر مرد و 200 نفر زن، از نظر سطح تحصیلات به ترتیب، 215 نفر (8/53 درصد) فوق لیسانس، 127 نفر (8/31 درصد) لیسانس، 27 نفر (8/6 درصد) فوق دیپلم، 22 نفر (5/5 درصد) دکتری و 9 نفر (2/2 درصد) دیپلم و از نظر تعداد فرزند 220 نفر (55 درصد) دارای دو فرزند، 145نفر (2/36 درصد) دارای یک فرزند و 35نفر (7/8 درصد) دارای سه فرزند بودند.
همچنین، اطلاعات توصیفی شامل میانگین، انحراف معیار،
بیشینه-کمینه، چولگی، کشیدگی متغیرهای پژوهش در جدول 1 ارائه شده است. با توجه به نتایج بدست آمده مقدار چولگی مشاهده شده برای متغیرهای پژوهش در بازهی (2+، 2-) قرار دارد؛ یعنی از لحاظ چولگی متغیرهای مذکور نرمال بوده و توزیع آن متقارن است. همچنین، مقدار کشیدگی آنها نیز در بازه (2+، 2) قرار دارد؛ این نشان میدهد توزیع متغیرهای پژوهش از کشیدگی نرمال برخوردار است. جدول 2، ماتریس همبستگی بین متغیرهای پژوهش را نشان میدهد که همبستگی مثبت و معناداری بین کلیهی متغیرهای پژوهش وجود دارد و تمامی مؤلفههای پژوهش در سطح 001/0 معنادار میباشند.
جدول 1- میانگین، انحراف معیار سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش توانمندی خانواده، حضور و جستجوی معنا و مقابلهی مذهبی مثبت و منفی کارکنان متأهل دارای فرزند در سال 1403 (400=n)
| متغیر | میانگین | انحراف معیار | بیشینه-کمینه | چولگی | کشیدگی |
| سرمایه روان شناختی | 75/98 | 84/14 | 44-133 | 81/0- | 94/0 |
| توانایی بخشش | 35/46 | 18/7 | 23-67 | 29/0- | 49/0 |
| توان مندی خانواده | 83/73 | 16/8 | 38-100 | 10/1- | 44/2 |
| حضور معنا | 03/29 | 34/4 | 13-35 | 18/1- | 01/2 |
| جستجوی معنا | 76/26 | 52/5 | 9-35 | 94/0- | 06/1 |
| مقابله مذهبی مثبت | 76/15 | 44/3 | 3-21 | 60/0- | 60/0 |
| مقابله مذهبی منفی | 20/3 | 07/3 | 0-21 | 32/1 | 90/2 |
جدول 3- ماتریس همبستگی Pearson بین متغیرهای پژوهش سرمایهی روانشناختی، توانایی بخشش، حضور و جستجوی معنا، مقابلهی مذهبی مثبت و منفی و توانمندی خانواده کارکنان متأهل دارای فرزند در سال 1403 (400=n)
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | ||
| 1. سرمایه روانشناختی | 1 | |||||||
| 2. توانایی بخشش | 01/0 | 1 | ||||||
| 3. حضور معنا | **33/0 | **49/0 | 1 | |||||
| 4. جستجوی معنا | **31/0 | **52/0 | **38/0 | 1 | ||||
| 5. . مقابله مذهبی مثبت | **25/0 | **33/0 | **31/0 | **22/0 | 1 | |||
| 6. . مقابله مذهبی منفی | **24/0- | **28/0- | **23/0- | **19/0- | **15/0- | 1 | ||
| 7. توانمندی خانواده | **25/0 | **31/0 | **39/0 | **19/0 | **36/0 | **16/0- | **28/0 | 1 |
جهت بررسی برازش رابطه از روش تحلیل مسیر استفاده شد. با توجه به اینکه دامنه کجی و کشیدگی متغیرها در محدودهی 2± قرار داشت، نرمال بودن تک متغیری تأیید شد. جهت بررسی نرمال بودن چند متغیری از ضریب کشیدگی استاندارد شدهی مردیا و نسبت بحرانی استفاده شد (42). در این پژوهش ضریب مردیا 438/4 و نسبت بحرانی 269/2 به دست آمده که کمتر از عدد 5 میباشد، بنابراین فرض نرمال بودن چند متغیره معتبر است. به منظور بررسی عدم وجود دادههای پرت چند متغیره، شاخص فاصله ماهالانوبیس، مورد بررسی قرار گرفت و سطوح معناداری کمتر از 05/0 نشان میدهد که دادههای پرت دور هستند. بر اساس این شاخص، داده پرت شناسایی نشد. همچنین، فرضیهی غیر خطی چندگانه با شاخصهای تحمل و عامل تورم واریانس مورد ارزیابی قرار گرفت (42). در این تحلیل، هیچ انحرافی از فرض همخطی چندگانه در هیچ یک از آمارههای تحمل و مقادیر عامل تورم واریانس محاسبه شده برای متغیرهای پژوهش مشاهده نشد. بنابراین، بررسی مفروضات آماری نشان داد که روش تحلیل مسیر، روش مناسبی برای ارزیابی برازش مدل است و برای برآورد پارامترها از روش بیشینهی درستنمایی استفاده شده است. شاخصهای برازش مدل در جدول 4 گزارش شده است. همانطور که در جدول 4 مشاهده میشود، برازش مدل فرضی با استفاده از شاخصهای برازندگی مثل شاخص مجذور خی χ2/df برابر با 86/1 (کمتر از 3)، مجذور میانگین مجذورات خطای تقریبی برابر با 550/0 (کمتر از 06/0) میباشند. همچنین، مقدار شاخصهای برازش مقایسهای، شاخص نیکویی برازش، شاخص برازش افزایشی در سطح مطلوبی (یعنی بالاتر از 9/0) قرار دارند. در مجموع مطلوب بودن شاخصهای برازش مدل نشان میدهد که مدل پژوهش حاضر برازندگی مناسبی با دادههای گردآوری شده دارد (42). همچنین، دو عامل تعهد به ثبات و تعامل مثبت دارای بار عاملی کمتر از 4/0 بودند حذف شدند.
نتایج جدول 4 نشان میدهد، شاخصهای برازش 86/1=χ2/df، 055/0=RMSEA، 929/0=IFI، 928/0=CFI و 947/0 GFI= حاکی از برازش خوب مدل پیشنهادی با دادهها است. بنابراین، مدل پیشنهادی از برازندگی مطلوبی برخوردار است.
نتایج جدول 4 نشان میدهد، شاخصهای برازش 86/1=χ2/df، 055/0=RMSEA، 929/0=IFI، 928/0=CFI و 947/0 GFI= حاکی از برازش خوب مدل پیشنهادی با دادهها است. بنابراین، مدل پیشنهادی از برازندگی مطلوبی برخوردار است.
جدول 4- شاخصهای برازش مدل پژوهش در کارکنان متأهل دارای فرزند در سال 1403 (400=n)
| شاخص برازندگی | χ2/df | RMSEA | CFI | IFI | GFI |
| پیشنهادی | 86/1 | 055/0 | 928/0 | 929/0 | 947/0 |
| سطح قابل قبول () | کمتر از 3 | کمتر از 06/0 | بالاتر از 9/0 | بالاتر از 9/0 | بالاتر از 9/0 |
| نتیجه | تأیید | تأیید | تأیید | تأیید | تأیید |
مدل برازش شده در نمودار 1 قابل مشاهده است. این نمودار نشان میدهد که میان متغیرهای پژوهش رابطه مستقیم و مطلوبی
وجود دارد.
وجود دارد.
نمودار 1- ضرایب استاندارد مدل پیشنهادی رابطه ساختاری سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده در کارکنان متأهل دارای فرزند در سال 1403 با میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی
با استناد به جدول 5 میتوان ضرایب استاندارد کلیه مسیرها و مقادیر بحرانی را در الگوی پیشنهادی مشاهده کرد. چنانکه مشاهده میشود، سرمایهی روانشناختی بر حضور معنا (001/0P<، 538/0=β)، جستجوی معنا (001/0P<، 353/0=β) و راهبرد مقابلهای مذهبی مثبت (001/0P<، 440/0=β) اثر مثبت و معنادار داشت. همچنین، توانایی بخشش بر حضور معنا (001/0P<، 569/0=β)، جستجوی معنا (001/0P<، 461/0=β) و راهبرد مقابلهای مذهبی مثبت (001/0P<، 382/0=β) اثر مثبت و معنادار داشت. همچنین، سرمایهی روانشناختی (001/0P<، 359/0-=β) و توانایی بخشش (033/0=P، 201/0-=β) بر راهبرد مقابلهای منفی اثر منفی و معنادار دارد. حضور معنا (002/0=P، 303/0=β)، جستجوی معنا (001/0P<، 311/0=β) و راهبرد مقابلهای مثبت (001/0P<، 331/0=β) بر توانمندی خانواده اثر مثبت و معناداری داشت. اما راهبرد مقابلهای منفی بر توانمندی خانواده اثر معناداری نداشت (733/0=P، 042/0-=β).
جدول 5- اثرات مستقیم بین متغیرهای پژوهش در کارکنان متأهل دارای فرزند در دستگاههای اجرایی رشت در سال 1404 (400=n)
| مسیر | ضرایب استاندارد | مقدار P | خطای معیار | نسبت بحرانی |
| سرمایه روانشناختی ---> توانمندی خانواده | 241/0 | 016/0 | 032/0 | 499/2 |
| توانایی بخشش ---> توانمندی خانواده | 272/0 | 008/0 | 015/0 | 659/2 |
| سرمایه روانشناختی ---> حضور معنا | 538/0 | 001/0> | 089/0 | 467/7 |
| توانایی بخشش ---> حضور معنا | 569/0 | 001/0> | 103/0 | 225/8 |
| سرمایه روانشناختی ---> جستجوی معنا | 353/0 | 001/0> | 066/0 | 914/3 |
| توانایی بخشش ---> جستجوی معنا | 461/0 | 001/0> | 083/0 | 011/5 |
| سرمایه روانشناختی ---> راهبرد مقابله مثبت | 440/0 | 001/0> | 076/0 | 921/4 |
| توانایی بخشش ---> راهبرد مقابله مثبت | 382/0 | 001/0> | 072/0 | 211/4 |
| سرمایه روانشناختی ---> راهبرد مقابله منفی | 359/0- | 001/0> | 067/0 | 019/4- |
| توانایی بخشش ---> راهبرد مقابله منفی | 201/0- | 033/0 | 010/0 | 106/2- |
| حضور معنا ---> توانمندی خانواده | 303/0 | 002/0 | 019/0 | 867/2 |
| جستجوی معنا ---> توانمندی خانواده | 311/0 | 001/0> | 025/0 | 918/2 |
| راهبرد مقابله مثبت ---> توانمندی خانواده | 331/0 | 001/0> | 042/0 | 732/3 |
| راهبرد مقابله منفی ---> توانمندی خانواده | 042/0- | 733/0 | 013/0 | 342/0- |
در مدل نهایی پژوهش حاضر هشت مسیر غیرمستقیم یا واسطهای وجود دارد. برای تعیین اهمیت رابطهی میانجیگری متوسط و تأثیر غیرمستقیم متغیر مستقل بر متغیر وابسته از طریق میانجیگری از روش بوت استرپ استفاده شد. عبارت تأثیر غیرمستقیم از طریق میانجیگری متغیر متوسط، به این معنی است که تأثیر متغیر مستقل (سرمایهی روانشناختی) بر متغیر وابسته (توانایی بخشش) به صورت مستقیم و یکراست نیست، بلکه به صورت غیرمستقیم و از طریق واسطهگری متغیر میانجی (راهبرد مقابله مذهبی) رخ میدهد. به طور خلاصه، استفاده از “متغیر واسط” یا “میانجی” در پژوهش به ما کمک میکند تا از سطح "چه اتفاقی میافتد" فراتر رفته و به سطح "چگونه و چرا اتفاق میافتد" برسیم، که این خود به درک عمیقتر، طراحی مداخلات مؤثرتر و غنای تئوریک منجر میشود. در جدول 6، منظور از داده، اثر غیرمستقیم در نمونه اصلی؛ و بوت، میانگین برآورد اثر غیرمستقیم در نمونههای بوت استرپ است. همچنین، در این جدول، سوگیری، بیانگر تفاضل بین داده و بوت و خطای معیار نیز نشان دهنده انحراف معیار برآوردهای غیرمستقیم در نمونههای بوت استرپ است. نتایج آزمون بوت استرپ نشان داد که تأثیر غیرمستقیم سرمایهی روانشناختی بر توانمندی خانواده از طریق حضور معنا و جستجوی معنا به ترتیب برابر 1620/0 و 1085/0 و تأثیر غیرمستقیم سرمایهی روانشناختی بر توانمندی خانواده از طریق مقابلهی مذهبی مثبت برابر 1452/0 به دست آمد که از لحاظ آماری معنادار بودند. همچنین، اثر غیرمستقیم توانایی بخشش بر توانمندی خانواده از طریق حضور معنا و جستجوی معنا به ترتیب برابر 1710/0 و 1426/0 و اثر غیرمستقیم توانایی بخشش بر توانمندی خانواده از طریق مقابلهی مذهبی مثبت برابر 1254/0 بهدست آمد که از لحاظ آماری معنادار بودند. تأثیر غیرمستقیم سرمایه روانشناختی بر توانمندی خانواده از طریق مقابلهی مذهبی منفی برابر 0144/0 و اثر غیرمستقیم توانایی بخشش بر توانمندی خانواده از طریق مقابله مذهبی منفی برابر 0080/0 به دست آمد که از لحاظ آماری معنادار نبودند. به عبارت دیگر، راهبردهای مقابلهای مذهبی منفی در رابطهی بین سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش با توانمندی خانواده نقش میانجیگری ندارد. بر این اساس، الگوی میانجیگری مشاهدهشده در پژوهش حاضر از نوع «میانجیگری جزئی» است؛ بدین معنا که بخشی از اثر سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده از طریق متغیرهای میانجی معنادار منتقل میشود، اما همهی مسیرهای میانجیگرانه فعال نیستند و نقش واسطهگری بهصورت کامل برقرار نمیشود. بنابراین، راهبردهای مقابله مذهبی منفی نقش میانجی معناداری در روابط مذکور ایفاء نمیکنند.
جدول 6- نتایج تحلیل اثرات غیرمستقیم بین متغیرهای پژوهش در کارکنان متأهل دارای فرزند در دستگاههای اجرایی رشت در سال 1404 (400=n)
| مسیر | شاخص | ||||||
| ضرایب استاندارد | مقدار P | بوت | سوگیری | خطای معیار | حد پایین | حد بالا | |
| سرمایه روانشناختی به توانمندی خانواده از طریق حضور معنا | 1620/0 | 001/0> | 1627/0 | 0007/0 | 0457/0 | 0935/0 | 2543/0 |
| سرمایه روانشناختی به توانمندی خانواده از طریق جستجو معنا | 1085/0 | 001/0> | 0991/0 | 0094/0 | 0323/0 | 0543/0 | 1698/0 |
| سرمایه روانشناختی به توانمندی خانواده از طریق مقابله مذهبی مثبت | 1452/0 | 001/0> | 1457/0 | 0005/0 | 0423/0 | 0967/0 | 2401/0 |
| سرمایه روانشناختی به توانمندی خانواده از طریق مقابله مذهبی منفی | 0144/0 | 378/0 | 0135/0 | 0009/0 | 0079/0 | 0227/0- | 0466/0 |
| توانایی بخشش به توانمندی خانواده از طریق حضور معنا | 1710/0 | 001/0> | 1718/0 | 0008/0 | 0521/0 | 1241/0 | 2632/0 |
| توانایی بخشش به توانمندی خانواده از طریق جستجو معنا | 1426/0 | 001/0> | 1428/0 | 0002/0 | 0297/0 | 0977/0 | 2265/0 |
| توانایی بخشش به توان مندی خانواده از طریق مقابله مذهبی مثبت | 1254/0 | 001/0> | 1257/0 | 0003/0 | 0347/0 | 0722/0 | 1803/0 |
| توانایی بخشش به توانمندی خانواده از طریق مقابله مذهبی منفی | 0080/0 | 847/0 | 0093/0 | 0013/0 | 0041/0 | 0129/0- | 0233/0 |
بحث
پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطهی سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با نقش میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی انجام گرفت. نتایج نشان داد الگوی ساختاری پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار است. همچنین، معنای زندگی در رابطهی بین سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش با توانمندی خانواده نقش میانجیگرانه دارد. از جمله یافتههای دیگر تحقیق حاضر این است که سرمایهی روانشناختی برتوانمندی خانواده تأثیر مستقیم دارد. این یافته با نتایج یافتههای Carmona-Halty و همکاران (13)، Finacham و همکاران (20)، Momenian و همکاران (29)، Jung-Young و همکاران (30) همسو بود. این نتایج موید نتایج برخی مطالعات است که حاکی از تأثیر سرمایهی روانشناختی بر روابط و کیفیت عملکرد خانواده (12)، ارتباط تابآوری و خوشبینی بالا و امید به زندگی با سلامت روانی و توانمندی افراد (14)، تأثیر سازگاری و صمیمت اعضای خانواده در توانمندی آنان (6) میباشد. در تبیین این یافته میتوان گفت با افزایش سرمایهی روانشناختی و تقویت آن توانمندی روانشناختی نیز افزایش مییابد و این امر علاوه بر افزایش اعتماد و احساس شایستگی در انجام امور باعث میشود افراد در برخورد با مسائل و مشکلات صبر بیشتری از خود نشان دهند و با برنامهریزی پیش بروند و بهترین راهحلها را برای حل مشکل انتخاب کنند و همچنین تعاملات مفید و سازنده را استفاده کنند.
یکی دیگر از یافتههای پژوهش این است که توانایی بخشش تأثیر مستقیمی بر توانمندی خانواده دارد. این یافته با نتایج پژوهشهای Lee و همکاران و Fincham و همکاران (12، 20) همسو است. بخشش میتواند به عنوان یک راه قدرتمند برای پایان دادن به یک رابطهی آشفته یا دردناک و فراهم کردن شرایط برای آشتی با فرد خاطی استفاده شود که با بیرون گذاشتن یکی از طرفین از دایرهی تعاملات منفی، رضایت زناشویی را افزایش داده و تعارضات را کاهش میدهد (19). توانایی بخشش با سلامت روان افراد و کاهش پریشانی روانی ارتباط دارد، چنانکه این امر منجر به بهبود عملکرد افراد در خانواده میشود. نتیجه به دست آمده در این زمینه را میتوان به این گونه تبیین کرد که افرادی که از توانایی تحمل و کار بر روی اشتباهات اجتنا ناپذیر نزدیکان برخوردارند، به دلیل دارا بودن توانمندی هیجانی- رفتاری بخشش میتوانند با وجود اشتباهات و شکستها و خیانتها به رابطه ادامه داده و فضای ارتباطی مبتنی بر نزدیکی، صمیمیت و تفاهم ایجاد کنند که متضمن سلامت روانی خانواده و کارآمدی آن میشود (18).
یافتهای دیگر پژوهش نشان میدهد که معنای زندگی تأثیر غیرمستقیم و نقش واسطهای در رابطه سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش برتوانمندی خانواده دارد. معنای زندگی با خوشبینی و رضایت زناشویی در روابط بینفردی رابطه داشته و به رفاه و آسایش افراد مربوط میشود (20). در واقع وقتی میگوییم “معنای زندگی باید مسیر اثر سرمایهی روانشناختی را منتقل کند”، به این معنی است که معنای زندگی باید فضایی را فراهم کند که این ویژگیهای مثبت (خودکارآمدی، امیدواری، خوشبینی و تابآوری) بتوانند به بهترین شکل رشد و در نهایت به یک زندگی پربار و رضایتبخش منجر بشوند. جستجو و یافتن معنای زندگی به افراد کمک میکند تا دغدغههای اصلی خود را در زندگی شناسایی کنند و راهبردهای منعطف، سازگار و امیدوارکننده را برای رسیدن به اهداف خود در زندگی اتخاذ کنند (26). چنانکه برخی تحقیقات نیز در این زمینه نشان داده است که معنای زندگی میتواند با افزایش امید به زندگی که یکی از مؤلفههای سرمایهی روانشناختی است، رضایت از زندگی را در افراد افزایش دهد و منجر به تابآوری بیشتر در برابر پدیدههای استرسزا شود که این امر باعث توانمندی اعضای خانواده میشود (23).
معنا در زندگی باعث افزایش بخشش در زوجین، کاهش اختلافات زناشویی و در نهایت بهبود کیفیت زندگی خانوادگی میشود (24). توانمند شدن خانوادهها، آنها را به اولین مرکز غربالگری در جامعه تبدیل میکند که میتوان آن را جامعه کوچک نامید، بنابراین سرمایهگذاری در جهت توانمندسازی و ارتقاء دانش و نگرش این گروه در جهت حفظ، بهبود و ارتقاء سلامت خانواده بسیار حائز اهمیت است. در تبیین بهتر این یافته میتوان گفت که براساس نظریههای شناختی- رفتاری یا وجودی نیز معنا به عنوان یک چارچوب شناختی مثبت شناخته میشود. چنانکه وقتی فردی معنایی برای زندگی خود پیدا میکند، این معنا به عنوان یک شناخت مرکزی و مثبت عمل میکند. این شناخت، یک لنز است که فرد از طریق آن به دنیا نگاه میکند. در یک کلام، از دیدگاه وجودی، معنای زندگی نه تنها یک عنصر مهم، بلکه پایه و اساس رشد و شکوفایی انسان است. بدون معنا، سرمایه روانشناختی شاید بتواند تا حدی به فرد کمک کند، اما این کمک سطحی و ناپایدار خواهد بود. معنا به سرمایهی روانشناختی عمق، جهت و پایداری میبخشد. این معنا به فرد کمک میکند تا با آزادی خود، مسئولیتپذیر باشد و در مواجهه با واقعیتهای سخت زندگی، همچنان به جلو حرکت کند. پس، در هر دو رویکرد، چه شناختی-رفتاری و چه وجودی، معنای زندگی نه تنها یک کاتالیزور، بلکه یک بستر اساسی برای رشد و هدایت سرمایه روانشناختی است.
آخرین یافتهی پژوهش حاکی از آن است که راهبرد مقابلهای مذهبی تأثیر غیرمستقیم و نقش واسطهای در رابطهی سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش دارد. این یافته با یافتههای king و همکاران و kes و همکاران (23-22) همخوانی دارد. یافتههای پژوهشی نشان داد در خانوادههایی که راهبردهای مقابلهای مذهبی در سطح بالاتری قرار دارند، افسردگی در سطح پایینتری قرار دارد (29). در تبیین این یافته میتوان گفت که سرمایه روانشناختی از طریق امیدواری، خوشبینی و خودکارآمدی به راهبرد مقابلهی مذهبی کمک میکند. چنانکه افرادی که دارای امیدواری و خوشبینی بالایی هستند، معمولاً به آینده با دید مثبت نگاه میکنند. این دیدگاه مثبت میتواند به شکل اعتماد به حکمت الهی، خود را در مقابلهی مذهبی نشان دهد. فردی با خودکارآمدی بالا، باور دارد که میتواند با چالشها کنار بیاید. این خودکارآمدی در زمینهی مذهبی میتواند به شکل باور به توانایی خود برای انجام اعمال مذهبی صحیح (مثل دعا، روزه، صدقه) برای کسب کمک الهی یا باور به توانایی خود برای یافتن معنای مذهبی در مشکلات تجلی یابد. افراد تابآور نیز میتوانند از سختیها درس بگیرند و به حالت اولیه بازگردند. بنابراین، سرمایهی روانشناختی، با تقویت ویژگیهای مثبت فرد، به او کمک میکند تا راهبردهای مقابلهای مذهبی مؤثرتر و سازگارانهتری را اتخاذ کند. به عبارتی، سرمایهی روانشناختی زیربنای روانشناختی را فراهم میکند تا فرد بتواند از ظرفیتهای مذهبی خود به بهترین نحو استفاده کند (14).
همچنین، در ادامه تبیین نتیجه حاضر میتوان گفت که راهبرد مقابلهای مذهبی میتواند از طریق بازسازی شناختی مذهبی، یافتن معنا در حمایت اجتماعی مذهبی، اعتماد به عدالت الهی و تمرینهای معنوی به توانایی بخشش منجر شود. از طریق بازسازی شناختی مذهبی، وقتی فرد از راهبردهای مقابلهای مذهبی استفاده میکند، ممکن است واقعه آسیبرسان را از دیدگاه آموزههای مذهبی خود تفسیر کند. از طریق حمایت اجتماعی مذهبی، دوستان و رهبران مذهبی ممکن است فرد را تشویق به بخشش کنند، برای او دعا کنند، و به او کمک کنند تا دیدگاه مثبتی نسبت به وضعیت پیدا کند. این حمایت به فرد احساس تنهایی کمتری میدهد و روند بخشش را تسهیل میکند. از طریق اعتماد به عدالت الهی، برخی از افراد مذهبی باور دارند که “حسابرسی نهایی” یا “عدالت الهی” وجود دارد. این باور میتواند به آنها کمک کند تا نیاز به انتقامجویی شخصی را رها کنند. زیرا معتقدند که عادلانه برخورد خواهد شد (چه در این دنیا و چه در دنیای دیگر). این رها کردن بار انتقام، مسیر را برای بخشش هموار میکند. از طرفی دیگر تمرینهای معنوی، دعا، مراقبه، تلاوت متون مقدس و سایر اعمال مذهبی میتوانند به فرد کمک کنند تا آرامش درونی پیدا کند، احساسات منفی را پردازش کند و به سمت شفقت و همدلی حرکت کند که از پیششرطهای بخشش است. بنابراین، راهبرد مقابله مذهبی نقش واسطهای دارد؛ یعنی سرمایهی روانشناختی به فرد کمک میکند تا راهبردهای مقابلهی مذهبی سازگارانهتر و مؤثرتری را اتخاذ کند، و این راهبردهای مذهبی (از طریق بازسازی شناختی، یافتن معنا، حمایت اجتماعی و تمرینهای معنوی) به نوبه خود منجر به افزایش توانایی بخشش در فرد میشوند. به عبارت سادهتر، کسی که از نظر روانشناختی قویتر است، احتمالاً رویکرد مذهبی مثبتتری در مواجهه با مشکلات دارد و همین رویکرد مذهبی مثبت، او را در مسیر بخشش یاری میکند. این یک فرآیند غیرمستقیم است؛ سرمایهی روانشناختی به طور مستقیم منجر به بخشش نمیشود، بلکه از طریق نحوهی مقابلهی مذهبی فرد، بر بخشش تأثیر میگذارد (22).
از محدودیتهای اجرای این پژوهش است که با توجه به اینکه جامعهی آماری پژوهش حاضر کارکنان دستگاه های دولتی شهر رشت بودهاند، لذا به دیگر مناطق جغرافیایی و فرهنگی قابل تعمیم نیست. پیشنهاد میشود در پـژوهشهـای آتی این مطالعه در دیگر جوامع آماری و مناطق شهر رشت و سایر شهرها انجام شود. همچنین، نقش دیگر متغیرهـای واسـطهای از جمله: رضایت از زندگی، خود کنترلی هیجانی، انعطافپذیری شناختی در رابطهی میان متغیرهای اصلی پژوهش بررسی شود.
نتیجهگیری
نتایج پژوهش حاضر نشان داد که سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده اثر مستقیم دارد، تأثیر غیرمستقیم سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده از طریق معنای زندگی و راهبرد مقابلهای مثبت از لحاظ آماری معنادار است. این نتایج بر اهمیت مداخلات روانشناختی برای اصلاح سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش، توانمندی خانواده و معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی تأکید میکنند. همچنین، توجه به این متغیرها در طراحی برنامه های پیشگیرانه و مداخلهای میتواند به کاهش اثرات منفی نداشتن معنا در زندگی به زوجین و خانوادهها کمک کند.
تشکر و قدردانی
از کلیه افراد شرکت کننده که در اجرای این طرح پژوهشی مار ا یاری نمودند، صمیمانه قدردانی به عمل میآید.
تعارض منافع: بر اساس اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.
حامی مالی: بر اساس اظهار نویسندگان، این پژوهش هیچ نوع حامی مالی ندارد.
ملاحظات اخلاقی (کد اخلاق): مقاله حاضر مستخرج از رساله دکتری نویسنده اول است که تحت راهنمایی و مشاوره نویسنده دوم و سوم اجرا شده است و با کد اخلاق IR.IAU.TON.REC.1401.075 در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن به تصویب رسیده است.
مشارکت نویسندگان
- طراحی ایده: صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی
- روش کار : صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی
- جمعآوری دادهها: صفورا اصغرپور
- تجزیه و تحلیل دادهها: صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی، سجادرضایی
- نظارت: امیر قربانپور لفمجانی، سجادرضایی
- مدیریت پروژه: صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی، سجادرضایی
- نگارش- پیشنویس اصلی: صفورا اصغرپور
- نگارش- بررسی و ویرایش: صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی، سجادرضایی
پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطهی سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده با نقش میانجیگری معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی انجام گرفت. نتایج نشان داد الگوی ساختاری پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار است. همچنین، معنای زندگی در رابطهی بین سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش با توانمندی خانواده نقش میانجیگرانه دارد. از جمله یافتههای دیگر تحقیق حاضر این است که سرمایهی روانشناختی برتوانمندی خانواده تأثیر مستقیم دارد. این یافته با نتایج یافتههای Carmona-Halty و همکاران (13)، Finacham و همکاران (20)، Momenian و همکاران (29)، Jung-Young و همکاران (30) همسو بود. این نتایج موید نتایج برخی مطالعات است که حاکی از تأثیر سرمایهی روانشناختی بر روابط و کیفیت عملکرد خانواده (12)، ارتباط تابآوری و خوشبینی بالا و امید به زندگی با سلامت روانی و توانمندی افراد (14)، تأثیر سازگاری و صمیمت اعضای خانواده در توانمندی آنان (6) میباشد. در تبیین این یافته میتوان گفت با افزایش سرمایهی روانشناختی و تقویت آن توانمندی روانشناختی نیز افزایش مییابد و این امر علاوه بر افزایش اعتماد و احساس شایستگی در انجام امور باعث میشود افراد در برخورد با مسائل و مشکلات صبر بیشتری از خود نشان دهند و با برنامهریزی پیش بروند و بهترین راهحلها را برای حل مشکل انتخاب کنند و همچنین تعاملات مفید و سازنده را استفاده کنند.
یکی دیگر از یافتههای پژوهش این است که توانایی بخشش تأثیر مستقیمی بر توانمندی خانواده دارد. این یافته با نتایج پژوهشهای Lee و همکاران و Fincham و همکاران (12، 20) همسو است. بخشش میتواند به عنوان یک راه قدرتمند برای پایان دادن به یک رابطهی آشفته یا دردناک و فراهم کردن شرایط برای آشتی با فرد خاطی استفاده شود که با بیرون گذاشتن یکی از طرفین از دایرهی تعاملات منفی، رضایت زناشویی را افزایش داده و تعارضات را کاهش میدهد (19). توانایی بخشش با سلامت روان افراد و کاهش پریشانی روانی ارتباط دارد، چنانکه این امر منجر به بهبود عملکرد افراد در خانواده میشود. نتیجه به دست آمده در این زمینه را میتوان به این گونه تبیین کرد که افرادی که از توانایی تحمل و کار بر روی اشتباهات اجتنا ناپذیر نزدیکان برخوردارند، به دلیل دارا بودن توانمندی هیجانی- رفتاری بخشش میتوانند با وجود اشتباهات و شکستها و خیانتها به رابطه ادامه داده و فضای ارتباطی مبتنی بر نزدیکی، صمیمیت و تفاهم ایجاد کنند که متضمن سلامت روانی خانواده و کارآمدی آن میشود (18).
یافتهای دیگر پژوهش نشان میدهد که معنای زندگی تأثیر غیرمستقیم و نقش واسطهای در رابطه سرمایه روانشناختی و توانایی بخشش برتوانمندی خانواده دارد. معنای زندگی با خوشبینی و رضایت زناشویی در روابط بینفردی رابطه داشته و به رفاه و آسایش افراد مربوط میشود (20). در واقع وقتی میگوییم “معنای زندگی باید مسیر اثر سرمایهی روانشناختی را منتقل کند”، به این معنی است که معنای زندگی باید فضایی را فراهم کند که این ویژگیهای مثبت (خودکارآمدی، امیدواری، خوشبینی و تابآوری) بتوانند به بهترین شکل رشد و در نهایت به یک زندگی پربار و رضایتبخش منجر بشوند. جستجو و یافتن معنای زندگی به افراد کمک میکند تا دغدغههای اصلی خود را در زندگی شناسایی کنند و راهبردهای منعطف، سازگار و امیدوارکننده را برای رسیدن به اهداف خود در زندگی اتخاذ کنند (26). چنانکه برخی تحقیقات نیز در این زمینه نشان داده است که معنای زندگی میتواند با افزایش امید به زندگی که یکی از مؤلفههای سرمایهی روانشناختی است، رضایت از زندگی را در افراد افزایش دهد و منجر به تابآوری بیشتر در برابر پدیدههای استرسزا شود که این امر باعث توانمندی اعضای خانواده میشود (23).
معنا در زندگی باعث افزایش بخشش در زوجین، کاهش اختلافات زناشویی و در نهایت بهبود کیفیت زندگی خانوادگی میشود (24). توانمند شدن خانوادهها، آنها را به اولین مرکز غربالگری در جامعه تبدیل میکند که میتوان آن را جامعه کوچک نامید، بنابراین سرمایهگذاری در جهت توانمندسازی و ارتقاء دانش و نگرش این گروه در جهت حفظ، بهبود و ارتقاء سلامت خانواده بسیار حائز اهمیت است. در تبیین بهتر این یافته میتوان گفت که براساس نظریههای شناختی- رفتاری یا وجودی نیز معنا به عنوان یک چارچوب شناختی مثبت شناخته میشود. چنانکه وقتی فردی معنایی برای زندگی خود پیدا میکند، این معنا به عنوان یک شناخت مرکزی و مثبت عمل میکند. این شناخت، یک لنز است که فرد از طریق آن به دنیا نگاه میکند. در یک کلام، از دیدگاه وجودی، معنای زندگی نه تنها یک عنصر مهم، بلکه پایه و اساس رشد و شکوفایی انسان است. بدون معنا، سرمایه روانشناختی شاید بتواند تا حدی به فرد کمک کند، اما این کمک سطحی و ناپایدار خواهد بود. معنا به سرمایهی روانشناختی عمق، جهت و پایداری میبخشد. این معنا به فرد کمک میکند تا با آزادی خود، مسئولیتپذیر باشد و در مواجهه با واقعیتهای سخت زندگی، همچنان به جلو حرکت کند. پس، در هر دو رویکرد، چه شناختی-رفتاری و چه وجودی، معنای زندگی نه تنها یک کاتالیزور، بلکه یک بستر اساسی برای رشد و هدایت سرمایه روانشناختی است.
آخرین یافتهی پژوهش حاکی از آن است که راهبرد مقابلهای مذهبی تأثیر غیرمستقیم و نقش واسطهای در رابطهی سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش دارد. این یافته با یافتههای king و همکاران و kes و همکاران (23-22) همخوانی دارد. یافتههای پژوهشی نشان داد در خانوادههایی که راهبردهای مقابلهای مذهبی در سطح بالاتری قرار دارند، افسردگی در سطح پایینتری قرار دارد (29). در تبیین این یافته میتوان گفت که سرمایه روانشناختی از طریق امیدواری، خوشبینی و خودکارآمدی به راهبرد مقابلهی مذهبی کمک میکند. چنانکه افرادی که دارای امیدواری و خوشبینی بالایی هستند، معمولاً به آینده با دید مثبت نگاه میکنند. این دیدگاه مثبت میتواند به شکل اعتماد به حکمت الهی، خود را در مقابلهی مذهبی نشان دهد. فردی با خودکارآمدی بالا، باور دارد که میتواند با چالشها کنار بیاید. این خودکارآمدی در زمینهی مذهبی میتواند به شکل باور به توانایی خود برای انجام اعمال مذهبی صحیح (مثل دعا، روزه، صدقه) برای کسب کمک الهی یا باور به توانایی خود برای یافتن معنای مذهبی در مشکلات تجلی یابد. افراد تابآور نیز میتوانند از سختیها درس بگیرند و به حالت اولیه بازگردند. بنابراین، سرمایهی روانشناختی، با تقویت ویژگیهای مثبت فرد، به او کمک میکند تا راهبردهای مقابلهای مذهبی مؤثرتر و سازگارانهتری را اتخاذ کند. به عبارتی، سرمایهی روانشناختی زیربنای روانشناختی را فراهم میکند تا فرد بتواند از ظرفیتهای مذهبی خود به بهترین نحو استفاده کند (14).
همچنین، در ادامه تبیین نتیجه حاضر میتوان گفت که راهبرد مقابلهای مذهبی میتواند از طریق بازسازی شناختی مذهبی، یافتن معنا در حمایت اجتماعی مذهبی، اعتماد به عدالت الهی و تمرینهای معنوی به توانایی بخشش منجر شود. از طریق بازسازی شناختی مذهبی، وقتی فرد از راهبردهای مقابلهای مذهبی استفاده میکند، ممکن است واقعه آسیبرسان را از دیدگاه آموزههای مذهبی خود تفسیر کند. از طریق حمایت اجتماعی مذهبی، دوستان و رهبران مذهبی ممکن است فرد را تشویق به بخشش کنند، برای او دعا کنند، و به او کمک کنند تا دیدگاه مثبتی نسبت به وضعیت پیدا کند. این حمایت به فرد احساس تنهایی کمتری میدهد و روند بخشش را تسهیل میکند. از طریق اعتماد به عدالت الهی، برخی از افراد مذهبی باور دارند که “حسابرسی نهایی” یا “عدالت الهی” وجود دارد. این باور میتواند به آنها کمک کند تا نیاز به انتقامجویی شخصی را رها کنند. زیرا معتقدند که عادلانه برخورد خواهد شد (چه در این دنیا و چه در دنیای دیگر). این رها کردن بار انتقام، مسیر را برای بخشش هموار میکند. از طرفی دیگر تمرینهای معنوی، دعا، مراقبه، تلاوت متون مقدس و سایر اعمال مذهبی میتوانند به فرد کمک کنند تا آرامش درونی پیدا کند، احساسات منفی را پردازش کند و به سمت شفقت و همدلی حرکت کند که از پیششرطهای بخشش است. بنابراین، راهبرد مقابله مذهبی نقش واسطهای دارد؛ یعنی سرمایهی روانشناختی به فرد کمک میکند تا راهبردهای مقابلهی مذهبی سازگارانهتر و مؤثرتری را اتخاذ کند، و این راهبردهای مذهبی (از طریق بازسازی شناختی، یافتن معنا، حمایت اجتماعی و تمرینهای معنوی) به نوبه خود منجر به افزایش توانایی بخشش در فرد میشوند. به عبارت سادهتر، کسی که از نظر روانشناختی قویتر است، احتمالاً رویکرد مذهبی مثبتتری در مواجهه با مشکلات دارد و همین رویکرد مذهبی مثبت، او را در مسیر بخشش یاری میکند. این یک فرآیند غیرمستقیم است؛ سرمایهی روانشناختی به طور مستقیم منجر به بخشش نمیشود، بلکه از طریق نحوهی مقابلهی مذهبی فرد، بر بخشش تأثیر میگذارد (22).
از محدودیتهای اجرای این پژوهش است که با توجه به اینکه جامعهی آماری پژوهش حاضر کارکنان دستگاه های دولتی شهر رشت بودهاند، لذا به دیگر مناطق جغرافیایی و فرهنگی قابل تعمیم نیست. پیشنهاد میشود در پـژوهشهـای آتی این مطالعه در دیگر جوامع آماری و مناطق شهر رشت و سایر شهرها انجام شود. همچنین، نقش دیگر متغیرهـای واسـطهای از جمله: رضایت از زندگی، خود کنترلی هیجانی، انعطافپذیری شناختی در رابطهی میان متغیرهای اصلی پژوهش بررسی شود.
نتیجهگیری
نتایج پژوهش حاضر نشان داد که سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده اثر مستقیم دارد، تأثیر غیرمستقیم سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش بر توانمندی خانواده از طریق معنای زندگی و راهبرد مقابلهای مثبت از لحاظ آماری معنادار است. این نتایج بر اهمیت مداخلات روانشناختی برای اصلاح سرمایهی روانشناختی و توانایی بخشش، توانمندی خانواده و معنای زندگی و راهبردهای مقابلهای مذهبی تأکید میکنند. همچنین، توجه به این متغیرها در طراحی برنامه های پیشگیرانه و مداخلهای میتواند به کاهش اثرات منفی نداشتن معنا در زندگی به زوجین و خانوادهها کمک کند.
تشکر و قدردانی
از کلیه افراد شرکت کننده که در اجرای این طرح پژوهشی مار ا یاری نمودند، صمیمانه قدردانی به عمل میآید.
تعارض منافع: بر اساس اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.
حامی مالی: بر اساس اظهار نویسندگان، این پژوهش هیچ نوع حامی مالی ندارد.
ملاحظات اخلاقی (کد اخلاق): مقاله حاضر مستخرج از رساله دکتری نویسنده اول است که تحت راهنمایی و مشاوره نویسنده دوم و سوم اجرا شده است و با کد اخلاق IR.IAU.TON.REC.1401.075 در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن به تصویب رسیده است.
مشارکت نویسندگان
- طراحی ایده: صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی
- روش کار : صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی
- جمعآوری دادهها: صفورا اصغرپور
- تجزیه و تحلیل دادهها: صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی، سجادرضایی
- نظارت: امیر قربانپور لفمجانی، سجادرضایی
- مدیریت پروژه: صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی، سجادرضایی
- نگارش- پیشنویس اصلی: صفورا اصغرپور
- نگارش- بررسی و ویرایش: صفورا اصغرپور، امیر قربانپور لفمجانی، سجادرضایی
References
1. Zhang Y. Family functioning in the contex of an adult family member with illness: A concept analysis. J Clin Nurs 2018; 27 (16): 3205.
2. Kahe E, Abdolreza Gharehbagh Z, Alhani F. The effect of implementing family-centered empowerment model on the empowerment of mothers of children with hydrocephalus. JPEN 2022; 8 (3):1-7. [Farsi]
3. Altgelt EE, Reyes MA, French JE, Meltzer AL, Mcnulty JK. Who is sexually faithful? Own and partner personality traits as predictors of infidelity. Journal of Social and Personal Relationships 2018; 35 (4): 600-14.
4. Jung-Yoong L, Jong-Sung K, Sung-Soo K, Jin-Kyu J, Seok-Jun Y, et al. Relationship between Health Behaviors and MaritalAdjustment and Marital Intimacy in Multicultural Family Female Immigrants. KoreanJournal of Family Medicine 2019; 40 (1): 31-8.
5. Ehsani H, Shahriari M, Zare Bahram A, Izadi M. Prediction of family resilience based on marital commitment and psychological capital in married couples of Takab city. Journal of Adolescent and Youth Psychological Studies (JAYPS) (2023); 4 (1):72-79. [Farsi]
6. Yousefi Z, Mashhadi A, Tabibi Z. The Effectiveness of Mindfulness-Enhanced Strength ning Family Program on Improving the Intrapersonal and Extra Personal Mindfulness Interactions of Mothers of 10 to 14 Years Old Children. MEJDS 2022; 12: 36. [Farsi]
7. Jin B, Ahn H. Factors influencing the happiness of late school-aged children: A focus on family strength and self-control. Child Health Nursing Research 2019; 25 (3): 245.
8. Moghadam L, Esmaillopour K. Comparison of Family Empowerment between Patients with Relapse and Patients with Sustained Maintenance Treatment. Research on Addiction 2018; 11 (44):75-90. [Farsi]
9. Liran B, Miller P. The role of psychological capital in academic adjustmentamong University students. Journal of Happiness Studies 2019; 20 (1): 51-65.
10. Sarboland Kh. The effect of psychological capital on work attachment with the role of mediating psychological empowerment. Knowledge & Research in Applied Psychology 2019; 20 (3): 65-76. [Farsi]
11. Khoshroo T, Qorbanpoorlafmejani A, Boland H. The relationship between psychological capital and family empowerment: the mediating role of meaning in life and perceived social support. The Women and Families Cultural-Educational 2023; 18 (63): 181-212. [Farsi]
12. Li S, Zhang L, Shangguan C, Wang X, et al. The influence of relationship closeness and desire for forgiveness on interpersonal forgiveness. International Journal of Psychophysiol 2021; 167: 38-46
13. Carmona-Halty M, Salanova M, Schaufeli W. The strengthening starts at home: Parent–child relationships, psychological capital, and academic performance–alongitudinal mediation analysis. Current Psychology 2020; 1-9.
14. Luthans F, Youssef C, Avolio B. Psychological capital: Developing the human competi tive edge. Oxford 2015; UK: Oxford University Press.
15. Dudasova L, Prochazka J, Vaculik M, Lorenz T. Measuring psychological capital: Revision of the compound psychological capital scale. J Plos One 2021; 16 (3): 1-10.
16. MousaviMoghadam S, Kouchaki Z, Farzi M. Investigating the Relational Pattern of Psychological Capital, Spirituality, and Psychological Well-Being in Students. Islamic Studies in Health 2021; 5 (4): 49-58. [Farsi]
17. Hojjatkhah SM, Tarog tayeb M, Rahmani-Nik S, Karimi-Taleghani MN, Sattari H , Ehsanpour F. The Role of Forgiveness and Spiritualism in Predicting Couples' Happiness. Journal of Pizhuhish Dar Din Va Salamat 2021; 7 (3): 111-23. [Farsi]
18. Kamari S, Shahidi Sh, Ahangarcani M. Role of forgiveness and spirituality in predicting family efficacy level. Journal of Research in Behavioural Sciences 2014; 12 (2): 205-216. [Farsi]
19. Sepahvand T, Alaie-Moghadam M. Comparison of Family Forgiveness and Family Functioning in Active and Inactive Women in Charity Affairs. Positive Psychology Research 2022; 7 (4): 1-12. [Farsi]
20. Fincham FD, May R, Beach SR, Knee CR, Reis HT. Forgiveness interventions for optimal close relationships: Problems and prospects. Positive approaches to optimal relationship development. 2016: 304-25.
21. porhossein R, ehsani S, ensanimehr N, nabizadeh R. Study of the relationship between meaning life and life satisfaction with the mediating role of psychological capital. Rooyesh 2019; 8 (4): 225-32. [Farsi]
22. Kes D, Yildirim TA. The relationship of religious coping strategies and family harmony with caregiver burden for family members of patients with stroke. Brain Inj 2020; 34 (11): 1461-6.
23. King SD, Macpherson CF, Pflugeisen BM, Johnson RH. Religious/Spiritual coping in Young Adults with cancer. J Adolesc Young Adult Oncol 2021; 10 (3): 266-71.
24. Vatankhah H, Koochak Entezar R, Ghanbari Panah A. Prediction of Emotional Divorce Based on Cognitive Flexibility and Meaning of Life with mediation Work-Life Balance . Rooyesh 2021; 10 (9): 161-172. [Farsi]
25. Gonyea J, EO’Donnell A. Religious coping and psychological well-being in Latino Alz heimer’s caregivers. Int J Geriatr Psychiatry 2021; 36 (12): 1922-30.
26. Karataş Z, Uzun K , Tagay Ö. Relationships between the life satisfaction, meaningin life, hope and COVID-19 fear for Turkish adults during the COVID-19 outbreak. Frontiers in Psychology 2021; 12: 633384.
27. Nouri S, Fallahzadeh H, Pourebrahim T, Nazarboland N. The Effectiveness of Group Logo therapy on the Meaning of life and Family Functioning in Autistic children Mothers. Journal of Family Research 2018; 14 (53): 135-49. [Farsi]
28. Savari K, Farzadi F. Predicting Meaning of life based on Optimism and Humor Styles. Positive Psychology Research 2021; 7 (26): 49-60. [Farsi]
29. Mominian S, Azazi N, Bagheri Z, Alhashemi K, Salimi S , et al. The relationship between religious coping and quality of life in infertile couples. Iranian Journal of Nursing Research 2020; 15: 47-55. [Farsi]
30. Jung-Yoong L, Jong-Sung K, Sung-Soo K, Jin-Kyu J, Seok-Jun Y, et al. Relationship between Health Behaviors and Marital Adjustment and Marital Intimacy in Multicultural Family Female Immigrants. Korean Journal of Family Medicine 2019; 40 (1): 31-8.
31. Motahari moayed V, Jian Bagheri M, Peyvandi P, Bliad M R, Hossienzadeh Taghvai M. The Structural Pattern of Family Functioning Based on Religious Orientation in Working Men and Women of Hamedan City with the Role of Resilience as a Mediator. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry 2024; 11 (2):108-21. [Farsi]
32. Bentler PM, Chou CP. Practical issues in structural modeling. Sociological Methods & Research 1987; 16 (1):78–17.
33. Schumm WR, Bollman SR, Jurich AP, Hatch RC.Family strengths and the Kansas Marital Satisfaction Scale: A factor analytic study. Psychological Reports 2001; 88: 965 -973.
34. Luthans F, Avolive BJ. Positive psychological capital: Measurement and relationship with statisfation. Presonality Psychlogy 2007; 6: 138-46.
35. Rajaie A, Nadi MA, Jafari AR. Psychometric characteristics of positive psychological capital scale among staff employees of education in Isfahan. Knowledge & Research in Applied Psychology 2017; 18 (2): 94-108.
36. Rye MS, Loiacono DM, Folck CD, Olszewski BT, Heim TA, Madia BP .Evaluation of the psychometric properties of two forgiveness scales. Current Psychology 2001; 20 (3): 260-277.
37. Zandipour T, Azadi S, Nahidpour F. A study on the relationship between forgiveness, personality traits, mental health in couples who referred to hygiene centers of Gachsaran. Journal of Women and Society 2011; 2 (6): 1-18. [Farsi]
38. Steger MF, Frazier P, Oishi S, Kaler M. The meaning in lifequestionnaire: Assessing the presence of and reach for meaning in life. Journal of Counseling Psychology 2010; 5: 128-37.
39. Mesrabadi J,Jafarian S,Ostavar N. Examine the validity and meaning in life questionnaire of the students. International Journal of Behavioral Sciences 2013; 7 (1):83-90. [Farsi]
40. Pargament KI, Koenig HG, Tarakeshwar N, Hahn J. Religious coping methods as predictors of psychological, physical and spiritual outcomes among medically ill elderly patients: A two-year longitudinal study. Journal of Health Psychology 2004; 9 (6): 713-30.
41. Momenjoo N, Rabbani R, Mirzaei Fandokht O, Ramezani Ghahderijani Z. Role of religious coping and moral intelligence in predicting students' psychological hardiness during the Coronavirus epidemic.Pajouhan Scientific Journal 2021;19 (4):25-32. [Farsi]
42. Klein N. Prosocial behavior increases perceptions of meaning in life. The Journal of Positive Psychology 2023; 12 (4): 354-61. .
2. Kahe E, Abdolreza Gharehbagh Z, Alhani F. The effect of implementing family-centered empowerment model on the empowerment of mothers of children with hydrocephalus. JPEN 2022; 8 (3):1-7. [Farsi]
3. Altgelt EE, Reyes MA, French JE, Meltzer AL, Mcnulty JK. Who is sexually faithful? Own and partner personality traits as predictors of infidelity. Journal of Social and Personal Relationships 2018; 35 (4): 600-14.
4. Jung-Yoong L, Jong-Sung K, Sung-Soo K, Jin-Kyu J, Seok-Jun Y, et al. Relationship between Health Behaviors and MaritalAdjustment and Marital Intimacy in Multicultural Family Female Immigrants. KoreanJournal of Family Medicine 2019; 40 (1): 31-8.
5. Ehsani H, Shahriari M, Zare Bahram A, Izadi M. Prediction of family resilience based on marital commitment and psychological capital in married couples of Takab city. Journal of Adolescent and Youth Psychological Studies (JAYPS) (2023); 4 (1):72-79. [Farsi]
6. Yousefi Z, Mashhadi A, Tabibi Z. The Effectiveness of Mindfulness-Enhanced Strength ning Family Program on Improving the Intrapersonal and Extra Personal Mindfulness Interactions of Mothers of 10 to 14 Years Old Children. MEJDS 2022; 12: 36. [Farsi]
7. Jin B, Ahn H. Factors influencing the happiness of late school-aged children: A focus on family strength and self-control. Child Health Nursing Research 2019; 25 (3): 245.
8. Moghadam L, Esmaillopour K. Comparison of Family Empowerment between Patients with Relapse and Patients with Sustained Maintenance Treatment. Research on Addiction 2018; 11 (44):75-90. [Farsi]
9. Liran B, Miller P. The role of psychological capital in academic adjustmentamong University students. Journal of Happiness Studies 2019; 20 (1): 51-65.
10. Sarboland Kh. The effect of psychological capital on work attachment with the role of mediating psychological empowerment. Knowledge & Research in Applied Psychology 2019; 20 (3): 65-76. [Farsi]
11. Khoshroo T, Qorbanpoorlafmejani A, Boland H. The relationship between psychological capital and family empowerment: the mediating role of meaning in life and perceived social support. The Women and Families Cultural-Educational 2023; 18 (63): 181-212. [Farsi]
12. Li S, Zhang L, Shangguan C, Wang X, et al. The influence of relationship closeness and desire for forgiveness on interpersonal forgiveness. International Journal of Psychophysiol 2021; 167: 38-46
13. Carmona-Halty M, Salanova M, Schaufeli W. The strengthening starts at home: Parent–child relationships, psychological capital, and academic performance–alongitudinal mediation analysis. Current Psychology 2020; 1-9.
14. Luthans F, Youssef C, Avolio B. Psychological capital: Developing the human competi tive edge. Oxford 2015; UK: Oxford University Press.
15. Dudasova L, Prochazka J, Vaculik M, Lorenz T. Measuring psychological capital: Revision of the compound psychological capital scale. J Plos One 2021; 16 (3): 1-10.
16. MousaviMoghadam S, Kouchaki Z, Farzi M. Investigating the Relational Pattern of Psychological Capital, Spirituality, and Psychological Well-Being in Students. Islamic Studies in Health 2021; 5 (4): 49-58. [Farsi]
17. Hojjatkhah SM, Tarog tayeb M, Rahmani-Nik S, Karimi-Taleghani MN, Sattari H , Ehsanpour F. The Role of Forgiveness and Spiritualism in Predicting Couples' Happiness. Journal of Pizhuhish Dar Din Va Salamat 2021; 7 (3): 111-23. [Farsi]
18. Kamari S, Shahidi Sh, Ahangarcani M. Role of forgiveness and spirituality in predicting family efficacy level. Journal of Research in Behavioural Sciences 2014; 12 (2): 205-216. [Farsi]
19. Sepahvand T, Alaie-Moghadam M. Comparison of Family Forgiveness and Family Functioning in Active and Inactive Women in Charity Affairs. Positive Psychology Research 2022; 7 (4): 1-12. [Farsi]
20. Fincham FD, May R, Beach SR, Knee CR, Reis HT. Forgiveness interventions for optimal close relationships: Problems and prospects. Positive approaches to optimal relationship development. 2016: 304-25.
21. porhossein R, ehsani S, ensanimehr N, nabizadeh R. Study of the relationship between meaning life and life satisfaction with the mediating role of psychological capital. Rooyesh 2019; 8 (4): 225-32. [Farsi]
22. Kes D, Yildirim TA. The relationship of religious coping strategies and family harmony with caregiver burden for family members of patients with stroke. Brain Inj 2020; 34 (11): 1461-6.
23. King SD, Macpherson CF, Pflugeisen BM, Johnson RH. Religious/Spiritual coping in Young Adults with cancer. J Adolesc Young Adult Oncol 2021; 10 (3): 266-71.
24. Vatankhah H, Koochak Entezar R, Ghanbari Panah A. Prediction of Emotional Divorce Based on Cognitive Flexibility and Meaning of Life with mediation Work-Life Balance . Rooyesh 2021; 10 (9): 161-172. [Farsi]
25. Gonyea J, EO’Donnell A. Religious coping and psychological well-being in Latino Alz heimer’s caregivers. Int J Geriatr Psychiatry 2021; 36 (12): 1922-30.
26. Karataş Z, Uzun K , Tagay Ö. Relationships between the life satisfaction, meaningin life, hope and COVID-19 fear for Turkish adults during the COVID-19 outbreak. Frontiers in Psychology 2021; 12: 633384.
27. Nouri S, Fallahzadeh H, Pourebrahim T, Nazarboland N. The Effectiveness of Group Logo therapy on the Meaning of life and Family Functioning in Autistic children Mothers. Journal of Family Research 2018; 14 (53): 135-49. [Farsi]
28. Savari K, Farzadi F. Predicting Meaning of life based on Optimism and Humor Styles. Positive Psychology Research 2021; 7 (26): 49-60. [Farsi]
29. Mominian S, Azazi N, Bagheri Z, Alhashemi K, Salimi S , et al. The relationship between religious coping and quality of life in infertile couples. Iranian Journal of Nursing Research 2020; 15: 47-55. [Farsi]
30. Jung-Yoong L, Jong-Sung K, Sung-Soo K, Jin-Kyu J, Seok-Jun Y, et al. Relationship between Health Behaviors and Marital Adjustment and Marital Intimacy in Multicultural Family Female Immigrants. Korean Journal of Family Medicine 2019; 40 (1): 31-8.
31. Motahari moayed V, Jian Bagheri M, Peyvandi P, Bliad M R, Hossienzadeh Taghvai M. The Structural Pattern of Family Functioning Based on Religious Orientation in Working Men and Women of Hamedan City with the Role of Resilience as a Mediator. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry 2024; 11 (2):108-21. [Farsi]
32. Bentler PM, Chou CP. Practical issues in structural modeling. Sociological Methods & Research 1987; 16 (1):78–17.
33. Schumm WR, Bollman SR, Jurich AP, Hatch RC.Family strengths and the Kansas Marital Satisfaction Scale: A factor analytic study. Psychological Reports 2001; 88: 965 -973.
34. Luthans F, Avolive BJ. Positive psychological capital: Measurement and relationship with statisfation. Presonality Psychlogy 2007; 6: 138-46.
35. Rajaie A, Nadi MA, Jafari AR. Psychometric characteristics of positive psychological capital scale among staff employees of education in Isfahan. Knowledge & Research in Applied Psychology 2017; 18 (2): 94-108.
36. Rye MS, Loiacono DM, Folck CD, Olszewski BT, Heim TA, Madia BP .Evaluation of the psychometric properties of two forgiveness scales. Current Psychology 2001; 20 (3): 260-277.
37. Zandipour T, Azadi S, Nahidpour F. A study on the relationship between forgiveness, personality traits, mental health in couples who referred to hygiene centers of Gachsaran. Journal of Women and Society 2011; 2 (6): 1-18. [Farsi]
38. Steger MF, Frazier P, Oishi S, Kaler M. The meaning in lifequestionnaire: Assessing the presence of and reach for meaning in life. Journal of Counseling Psychology 2010; 5: 128-37.
39. Mesrabadi J,Jafarian S,Ostavar N. Examine the validity and meaning in life questionnaire of the students. International Journal of Behavioral Sciences 2013; 7 (1):83-90. [Farsi]
40. Pargament KI, Koenig HG, Tarakeshwar N, Hahn J. Religious coping methods as predictors of psychological, physical and spiritual outcomes among medically ill elderly patients: A two-year longitudinal study. Journal of Health Psychology 2004; 9 (6): 713-30.
41. Momenjoo N, Rabbani R, Mirzaei Fandokht O, Ramezani Ghahderijani Z. Role of religious coping and moral intelligence in predicting students' psychological hardiness during the Coronavirus epidemic.Pajouhan Scientific Journal 2021;19 (4):25-32. [Farsi]
42. Klein N. Prosocial behavior increases perceptions of meaning in life. The Journal of Positive Psychology 2023; 12 (4): 354-61. .
Structural Relationships between Psychological Capital and Forgiveness Ability and Family Strength with the Mediation of Meaning of Life and Religious Coping Strategies: A Descriptive Study
Safoora Asgharpour[4], Amir Qorbanpoor Lafmejani [5], Sajjad Rezaei[6]
Received: 25/03/25 Sent for Revision: 31/05/25 Received Revised Manuscript: 22/12/25 Accepted: 24/12/25
Background and Objectives: Special attention is paid to the foundation of the family due to its importance in raising an individual. The aim of the present study was to determine the structural relationships between psychological capital and the ability to forgive and family empowerment through the mediation of the meaning of life and religious coping strategies.
Materials and Methods: In a descriptive-correlational study, using structural equation modeling, 400 married employees with children in Rasht executive agencies were randomly selected in 2025. The instruments used in the study included the Loutans and Avolive’s Psychological Capital (2007), Rye et al.’s Forgiveness (2001), Sham et al.’s Family Empowerment (2001), Steger et al.’s Meaning of Life (2010), and Pargament et al.’s Religious Coping Strategies (2000) Questionnaires. Pearson’s correlation method and structural equation modeling were used to analyze the data.
Results: The results indicated a direct effect of psychological capital (p=0.016, β=0.241), and forgiveness ability on family empowerment (p=0.008, β=0.272). The indirect effect of psychological capital on family empowerment was 0.1620 through the presence of meaning, 0.1085 through the search for meaning, and 0.1452 through positive religious coping. Significant indirect effects of forgiveness ability on family empowerment were observed through presence of meaning (0.1710), search for meaning (0.1426), and positive religious coping (0.1254) (p<0.05).
Conclusion: The results indicate that meaning in life and positive religious coping mediate the effects of psychological capital and forgiveness on family empowerment. Therefore, strengthening mediating variables can be effective in designing programs to promote family health and strength.
Keywords: Psychological capital, Family empowerment, Ability to forgive, Meaning of life, Religious coping strategies
Funding: This study did not have any funds.
Conflict of interest: None declared.
Ethical considerations: The Ethics Committee of Islamic Azad University, Tonekabon Branch, approved the study (IR.IAU.TON.REC.1401.075).
Authors’ contributions:
- Conceptualization: Safoora Asgharpour, Amir Qorbanpoor Lafmejani
- Methodology: Safoora Asgharpour, Amir Qorbanpoor Lafmejani
- Data collection: Safoora Asgharpour
- Formal analysis: Safoora Asgharpour, Amir Qorbanpoor Lafmejani, Sajjad Rezaei
- Supervision: Amir Qorbanpoor Lafmejani, Sajjad Rezaei
- Project administration: Safoora Asgharpour, Amir Qorbanpoor Lafmejani, Sajjad Rezaei
- Writing – original draft: Safoora Asgharpour
|
Citation: Asgharpour S, Qorbanpoor Lafmejani A, Rezaei S. Structural Relationships Between Psychological Capital and Forgiveness Ability and Family Strength with the Mediation of Meaning of Life and Religious Coping Strategies: A Descriptive Study. J Rafsanjan Univ Med Sci 2026; 24 (10): 937-54. [Farsi]
|
[1]- دانشجوی دکتری، گروه روان شناسی و مشاوره، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران
[2]- ( نویسنده مسئول) دانشیار، گروه روان شناسی و مشاوره، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران و دانشکده ادبیات و علومانسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
تلفن: 33690274-013، پست الکترونیکی: qorbanpoorlafmejani@guilan.ac.ir
تلفن: 33690274-013، پست الکترونیکی: qorbanpoorlafmejani@guilan.ac.ir
[3]- دانشیار، گروه روان شناسی و مشاوره، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران و دانشکده ادبیات و علومانسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
[4]- PhD Student, Dept.of Psychology and Counseling, Tonekabon Branch, Islamic Azad University, Tonekabon, Iran
[5]- Associate Prof., Dept. of Psychology and Counseling, Tonekabon Branch, Islamic Azad University, Tonekabon, Iran and Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran, ORCID: 0000-0003-3548-5629
(Corresponding Author) Tel: (013) 33690274, E-mail: qorbanpoorlafmejani@guilan.ac.ir
(Corresponding Author) Tel: (013) 33690274, E-mail: qorbanpoorlafmejani@guilan.ac.ir
[6]- Associate Prof., Dept.of Psychology and Counseling, Tonekabon Branch, Islamic Azad University, Tonekabon, Iran and Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
روانپزشكي
دریافت: 1403/12/29 | پذیرش: 1404/10/3 | انتشار: 1404/12/2
دریافت: 1403/12/29 | پذیرش: 1404/10/3 | انتشار: 1404/12/2
فهرست منابع
1. سرمایه روانشناختی، توانمندی خانواده، توانایی بخشش، معنای زندگی، راهبردهای مقابلهای مذهبی
2. سرمایه روانشناختی، توانمندی خانواده، توانایی بخشش، معنای زندگی، راهبردهای مقابلهای مذهبی
3. Zhang Y. Family functioning in the contex of an adult family member with illness: A concept analysis. J Clin Nurs 2018; 27 (16): 3205.
4. Kahe E, Abdolreza Gharehbagh Z, Alhani F. The effect of implementing family-centered empowerment model on the empowerment of mothers of children with hydrocephalus. JPEN 2022; 8 (3):1-7. [Farsi]
5. Altgelt EE, Reyes MA, French JE, Meltzer AL, Mcnulty JK. Who is sexually faithful? Own and partner personality traits as predictors of infidelity. Journal of Social and Personal Relationships 2018; 35 (4): 600-14.
6. Jung-Yoong L, Jong-Sung K, Sung-Soo K, Jin-Kyu J, Seok-Jun Y, et al. Relationship between Health Behaviors and MaritalAdjustment and Marital Intimacy in Multicultural Family Female Immigrants. KoreanJournal of Family Medicine 2019; 40 (1): 31-8.
7. Ehsani H, Shahriari M, Zare Bahram A, Izadi M. Prediction of family resilience based on marital commitment and psychological capital in married couples of Takab city. Journal of Adolescent and Youth Psychological Studies (JAYPS) (2023); 4 (1):72-79. [Farsi]
8. Yousefi Z, Mashhadi A, Tabibi Z. The Effectiveness of Mindfulness-Enhanced Strength ning Family Program on Improving the Intrapersonal and Extra Personal Mindfulness Interactions of Mothers of 10 to 14 Years Old Children. MEJDS 2022; 12: 36. [Farsi]
9. Jin B, Ahn H. Factors influencing the happiness of late school-aged children: A focus on family strength and self-control. Child Health Nursing Research 2019; 25 (3): 245.
10. Moghadam L, Esmaillopour K. Comparison of Family Empowerment between Patients with Relapse and Patients with Sustained Maintenance Treatment. Research on Addiction 2018; 11 (44):75-90. [Farsi]
11. Liran B, Miller P. The role of psychological capital in academic adjustmentamong University students. Journal of Happiness Studies 2019; 20 (1): 51-65.
12. Sarboland Kh. The effect of psychological capital on work attachment with the role of mediating psychological empowerment. Knowledge & Research in Applied Psychology 2019; 20 (3): 65-76. [Farsi]
13. Khoshroo T, Qorbanpoorlafmejani A, Boland H. The relationship between psychological capital and family empowerment: the mediating role of meaning in life and perceived social support. The Women and Families Cultural-Educational 2023; 18 (63): 181-212. [Farsi]
14. Li S, Zhang L, Shangguan C, Wang X, et al. The influence of relationship closeness and desire for forgiveness on interpersonal forgiveness. International Journal of Psychophysiol 2021; 167: 38-46
15. Carmona-Halty M, Salanova M, Schaufeli W. The strengthening starts at home: Parent–child relationships, psychological capital, and academic performance–alongitudinal mediation analysis. Current Psychology 2020; 1-9.
16. Luthans F, Youssef C, Avolio B. Psychological capital: Developing the human competi tive edge. Oxford 2015; UK: Oxford University Press.
17. Dudasova L, Prochazka J, Vaculik M, Lorenz T. Measuring psychological capital: Revision of the compound psychological capital scale. J Plos One 2021; 16 (3): 1-10.
18. MousaviMoghadam S, Kouchaki Z, Farzi M. Investigating the Relational Pattern of Psychological Capital, Spirituality, and Psychological Well-Being in Students. Islamic Studies in Health 2021; 5 (4): 49-58. [Farsi]
19. Hojjatkhah SM, Tarog tayeb M, Rahmani-Nik S, Karimi-Taleghani MN, Sattari H , Ehsanpour F. The Role of Forgiveness and Spiritualism in Predicting Couples' Happiness. Journal of Pizhuhish Dar Din Va Salamat 2021; 7 (3): 111-23. [Farsi]
20. Kamari S, Shahidi Sh, Ahangarcani M. Role of forgiveness and spirituality in predicting family efficacy level. Journal of Research in Behavioural Sciences 2014; 12 (2): 205-216. [Farsi]
21. Sepahvand T, Alaie-Moghadam M. Comparison of Family Forgiveness and Family Functioning in Active and Inactive Women in Charity Affairs. Positive Psychology Research 2022; 7 (4): 1-12. [Farsi]
22. Fincham FD, May R, Beach SR, Knee CR, Reis HT. Forgiveness interventions for optimal close relationships: Problems and prospects. Positive approaches to optimal relationship development. 2016: 304-25.
23. porhossein R, ehsani S, ensanimehr N, nabizadeh R. Study of the relationship between meaning life and life satisfaction with the mediating role of psychological capital. Rooyesh 2019; 8 (4): 225-32. [Farsi]
24. Kes D, Yildirim TA. The relationship of religious coping strategies and family harmony with caregiver burden for family members of patients with stroke. Brain Inj 2020; 34 (11): 1461-6.
25. King SD, Macpherson CF, Pflugeisen BM, Johnson RH. Religious/Spiritual coping in Young Adults with cancer. J Adolesc Young Adult Oncol 2021; 10 (3): 266-71.
26. Vatankhah H, Koochak Entezar R, Ghanbari Panah A. Prediction of Emotional Divorce Based on Cognitive Flexibility and Meaning of Life with mediation Work-Life Balance . Rooyesh 2021; 10 (9): 161-172. [Farsi]
27. Gonyea J, EO’Donnell A. Religious coping and psychological well-being in Latino Alz heimer’s caregivers. Int J Geriatr Psychiatry 2021; 36 (12): 1922-30.
28. Karataş Z, Uzun K , Tagay Ö. Relationships between the life satisfaction, meaningin life, hope and COVID-19 fear for Turkish adults during the COVID-19 outbreak. Frontiers in Psychology 2021; 12: 633384.
29. Nouri S, Fallahzadeh H, Pourebrahim T, Nazarboland N. The Effectiveness of Group Logo therapy on the Meaning of life and Family Functioning in Autistic children Mothers. Journal of Family Research 2018; 14 (53): 135-49. [Farsi]
30. Savari K, Farzadi F. Predicting Meaning of life based on Optimism and Humor Styles. Positive Psychology Research 2021; 7 (26): 49-60. [Farsi]
31. Mominian S, Azazi N, Bagheri Z, Alhashemi K, Salimi S , et al. The relationship between religious coping and quality of life in infertile couples. Iranian Journal of Nursing Research 2020; 15: 47-55. [Farsi]
32. Jung-Yoong L, Jong-Sung K, Sung-Soo K, Jin-Kyu J, Seok-Jun Y, et al. Relationship between Health Behaviors and Marital Adjustment and Marital Intimacy in Multicultural Family Female Immigrants. Korean Journal of Family Medicine 2019; 40 (1): 31-8.
33. Motahari moayed V, Jian Bagheri M, Peyvandi P, Bliad M R, Hossienzadeh Taghvai M. The Structural Pattern of Family Functioning Based on Religious Orientation in Working Men and Women of Hamedan City with the Role of Resilience as a Mediator. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry 2024; 11 (2):108-21. [Farsi]
34. Bentler PM, Chou CP. Practical issues in structural modeling. Sociological Methods & Research 1987; 16 (1):78–17.
35. Schumm WR, Bollman SR, Jurich AP, Hatch RC.Family strengths and the Kansas Marital Satisfaction Scale: A factor analytic study. Psychological Reports 2001; 88: 965 -973.
36. Luthans F, Avolive BJ. Positive psychological capital: Measurement and relationship with statisfation. Presonality Psychlogy 2007; 6: 138-46.
37. Rajaie A, Nadi MA, Jafari AR. Psychometric characteristics of positive psychological capital scale among staff employees of education in Isfahan. Knowledge & Research in Applied Psychology 2017; 18 (2): 94-108.
38. Rye MS, Loiacono DM, Folck CD, Olszewski BT, Heim TA, Madia BP .Evaluation of the psychometric properties of two forgiveness scales. Current Psychology 2001; 20 (3): 260-277.
39. Zandipour T, Azadi S, Nahidpour F. A study on the relationship between forgiveness, personality traits, mental health in couples who referred to hygiene centers of Gachsaran. Journal of Women and Society 2011; 2 (6): 1-18. [Farsi]
40. Steger MF, Frazier P, Oishi S, Kaler M. The meaning in lifequestionnaire: Assessing the presence of and reach for meaning in life. Journal of Counseling Psychology 2010; 5: 128-37.
41. Mesrabadi J,Jafarian S,Ostavar N. Examine the validity and meaning in life questionnaire of the students. International Journal of Behavioral Sciences 2013; 7 (1):83-90. [Farsi]
42. Pargament KI, Koenig HG, Tarakeshwar N, Hahn J. Religious coping methods as predictors of psychological, physical and spiritual outcomes among medically ill elderly patients: A two-year longitudinal study. Journal of Health Psychology 2004; 9 (6): 713-30.
43. Momenjoo N, Rabbani R, Mirzaei Fandokht O, Ramezani Ghahderijani Z. Role of religious coping and moral intelligence in predicting students' psychological hardiness during the Coronavirus epidemic.Pajouhan Scientific Journal 2021;19 (4):25-32. [Farsi]
44. Klein N. Prosocial behavior increases perceptions of meaning in life. The Journal of Positive Psychology 2023; 12 (4): 354-61. .
45.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
