مقاله پژوهشی
مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
دوره 23، فروردین 1403، 45-31
پیشبینی سازگاری روانی-اجتماعی با کووید-19 بر اساس سبک زندگی و سواد سلامت در مبتلایان بعد از واکسیناسیون با تأکید بر نقش واسطهای حساسیت اضطرابی: یک مطالعه توصیفی
منصوره میرحسینی، اصغرجعفری، محمد قمری
دریافت مقاله: 23/08/1402 ارسال مقاله به نویسنده جهت اصلاح: 18/10/1402 دریافت اصلاحیه از نویسنده: 25/01/1403 پذیرش مقاله: 28/01/1403
چکیده
زمینه و هدف: حساسیت اضطرابی فرآیند تأثیرگذاری سبک زندگی و سواد سلامت را در سازگاری روانی-اجتماعی با کووید-19 تغییر میدهد. لذا پژوهش حاضر با هدف تعیین مدل سازگاری روانی-اجتماعی با کووید-19 بر اساس سبک زندگی و سواد سلامت در مبتلایان بعد از واکسیناسیون با نقش واسطهای حساسیت اضطرابی انجام شد.
مواد و روشها: پژوهش توصیفی حاضر از نوع همبستگی بود. جامعه آماری، مبتلایان به کووید-19 بعد از واکسیناسیون در مراکز درمانی شهر بابک در سال 1401 بودند. تعداد 250 شرکتکننده به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. دادهها با استفاده از پرسشنامههای سبک زندگی Lali و همکاران (1391)، سواد سلامت Montazeri و همکاران (1393)، حساسیت اضطرابی Reiss و همکاران (1995) و سازگاری روانی-اجتماعی با بیماری Derogatis (1986) جمعآوری و با آزمونهای ضریب همبستگی Pearson، مدلیابی معادلات ساختاری تجزیه و تحلیل شدند.
یافتهها: همبستگی مثبت و معنیدار سبک زندگی، سواد سلامت و حساسیت اضطرابی با سازگاری روانی-اجتماعی به ترتیب 630/0، 577/0 و 689/0- و همبستگی منفی و معنیدار سبک زندگی و سواد سلامت با حساسیت اضطرابی به ترتیب 480/0- و 440/0- بودند (001/0P<). مدل ساختاری سازگاری روانی-اجتماعی با کووید-19 بر اساس سبک زندگی و سواد سلامت با نقش واسطهای حساسیت اضطرابی برازش مناسبی داشت (001/0>P).
نتیجهگیری: حساسیت اضطرابی در رابطه سبک زندگی و سواد سلامت با سازگاری روانی-اجتماعی نقش واسطهای دارد. پیشنهاد میشود متخصصان حوزه درمان کووید-19، به منظور افزایش سازگاری روانی-اجتماعی افراد بعد از واکسیناسیون، به نقش سبک زندگی و سواد سلامت افراد توجه نموده و با ارائه برنامههای آموزشی و مشاورهای، اضطراب آنان را کاهش دهند.
واژههای کلیدی: سازگاری، سبک زندگی، سواد سلامت، اضطراب، کووید-19
ارجاع: میرحسینی م، جعفری ا، قمری م، پیشبینی سازگاری روانی-اجتماعی با کووید-19 بر اساس سبک زندگی و سواد سلامت در مبتلایان بعد از واکسیناسیون با تأکید بر نقش واسطهای حساسیت اضطرابی: یک مطالعه توصیفی. سال 1403، دوره 23 شماره 1، صفحات: 45-31
مقدمه
کووید-۱۹ یک نوع جدید از کرونا ویروسها بود که گسترش وسیع آن موجب نگرانی زیادی در مردم شد (1). بیماری کووید-۱۹ روی سازگاری و کیفیت زندگی افراد تأثیر گذاشت و به اختلال در عملکرد اجتماعی منجر شد (2). علاوه بر کارآمدی و ایمنی واکسنها، ویژگیهای روانشناختی فرد دریافتکننده واکسن در تأثیرگذاری آن نقش دارد (3). به این دلیل مطالعه ویژگیهای روانشناختی افراد دریافت کننده واکسن اهمیت بالایی دارد (4). این ویژگیها روی پاسخ سیستم ایمنی بدن به واکسن و سازگاری روانی-اجتماعی (Psychosocial adjustment) افراد تأثیر میگذارند (5). سازگاری روانی-اجتماعی یک فرآیند روانشناختی است که در آن فرد به محرکها پاسخ مناسبی میدهد، با چالشهای زندگی کارآمدتر مقابله میکند و بر هیجانهای خود کنترل دارد (6). سازگاری با بیماری، رفتار و نگرش فرد نسبت به بیماری و علائم آن است (7). یکی از مهمترین عواقب شیوع بیماری کووید-۱۹ تغییر سریع سبک زندگی (Lifestyle) بود (8). شیوع بیماری کووید-۱۹ تغییراتی در سبک زندگی افراد ایجاد کرد (9). سبک زندگی یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر سلامت است و شامل فعالیتهای روزمره فرد است (10). سبک زندگی سالم ساختاری متشکل از رفتارهای ارتقاء دهنده و حفاظتکننده سلامت دارد و سبک زندگی ناسالم الگوی تغذیه ناسالم، خواب شبانه ناکافی، ورزش نکردن، استرس زیاد، مصرف مواد و افکار منفی دارد (11). سبک زندگی نشاندهنده شخصیت افراد در عمل است که به ارتقاء سلامت کمک میکند. توجه به سبک زندگی برای ارتقاء سلامت افراد در معرض خطر، مقولهای بسیار مفید و کارآمد است (12،13).
یکی از دیگر از عوامل تأثیرگذار در سازگاری روانی-اجتماعی در دوره شیوع بیماری کووید-19، سطح سواد سلامت (Health literacy) افراد بود. سواد سلامت، ظرفیت فرد برای کسب، پردازش و درک اطلاعات و خدمات بهداشتی پایه است که برای تصمیمگیری در حوزه سلامت لازم است (14). سواد سلامت به شناخت افراد بستگی دارد و افراد با سواد سلامت پایین بیشتر تحت تأثیر آموزشهای سنتی سلامت و کمتر تابع اطلاعات علمی سلامت هستند (15). بین سواد سلامت پایین و سازگاری روانی و سلامت پایین رابطه مثبت وجود دارد. سواد سلامت به عنوان ابزاری عمل میکند که از طریق آن مشارکت در مراقبتهای بهداشتی در افراد گسترش مییابد (16).
اما به نظر میرسد ویژگی پنهان دیگری در دوره بعد از واکسیناسیون روی نقش سبک زندگی و سواد سلامت در سازگاری روانی-اجتماعی با بیماری کووید-19 تأثیر میگذارد. حساسیت اضطرابی (Anxiety sensitivity) متغیر واسطهای مهم بین استرس و بیماری است (17) و نشاندهنده تمایل به تفسیر پیامدهای جسمانی، روانشناختی و اجتماعی بیماری به عنوان امری آزاردهنده و خطرناک است (18). حساسیت اضطرابی زمینه را برای ابتلاء فرد به اختلالات روانپزشکی و جسمانی فراهم میسازد (19) و با کیفیت زندگی افراد بعد از ابتلاء به بیماری رابطه دارد (20). همچنین موجب میشود افراد در هنگام ابتلاء به بیماری، افکار و اعمال وسواسی پیدا کنند (21).
از آن جایی که برخی از افراد دریافتکننده واکسن کووید-19 به علت سواد سلامت پایین، معمولاً سبک زندگی پیشگیرانه را رها میکنند، احتمال ابتلاء مجدد به بیماری کووید-19 بالا میرود (22). از این رو نتایج مطالعه حاضر میتواند رهنمودهایی ارائه کند که افراد به نقش سواد سلامت در سازگاری با بیماری آگاه شوند و با بهکارگیری سبک زندگی سالم در پیشگیری از ابتلاء به بیماری و همچنین به عنوان یک عامل تأثیرگذار در فرآیند درمان سهیم شوند. لذا پژوهش حاضر با هدف پیشبینی سازگاری روانی-اجتماعی با بیماری کووید-19 بر اساس سبک زندگی و سواد سلامت در مبتلایان بعد از واکسیناسیون با نقش واسطهای حساسیت اضطرابی (شکل 1) انجام شد.
شکل 1- مدل مفهومی روابط بین سبک زندگی و سواد سلامت با سازگاری روانی-اجتماعی با نقش واسطهای حساسیت اضطرابی
مواد و روشها
روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود. شرکتکنندگان مردان و زنان واکسینه شده بودند که بعد از دریافت واکسن، حداقل یک بار به یکی از خانوادههای بیماری کووید-19 مبتلا شده و جهت درمان به مراکز درمانی شهر بابک در سال 1401 مراجعه نمودند. در این پژوهش شرکتکنندگان با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. Kline برای مطالعات مدلیابی معادلات ساختاری، راهحل ویژهای برای تعیین حجم نمونه پیشنهاد کرد (23). به عقیده او حداقل حجم نمونه برای هر متغیر، 5 نفر است؛ نسبت 10 به 1 مناسبتر و 20 به 1 مطلوب قلمداد میشود. بنابراین، در پژوهش حاضر برای دستیابی به نتایجی مطلوب با استفاده از قاعده 20 به 1، 250 شرکتکننده انتخاب شدند.
ملاکهای ورود به پژوهش شامل دریافت حداقل یک مرحله واکسن، ابتلاء بعد از واکسیناسیون به یکی از ویروسهای خانواده کرونا، داشتن رضایت آگاهانه و تمایل به همکاری با پژوهش و نداشتن هیچ بیماری جسمانی یا اختلال روانپزشکی دیگری غیر از کووید-19، بود که در هنگام تکمیل پرسشنامهها این ملاک کنترل شد. ملاکهای خروج از پژوهش شامل موارد ذیل بودند، داشتن بیماری جسمانی زمینهای مانند فشارخون، دیابت، نداشتن تمایل به همکاری با پژوهش و افرادی که روزانه دارو مصرف میکردند، نمیتوانستند در پژوهش شرکت کنند.
پس از تصویب طرح پژوهشی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات و با ارائه معرفینامه از بخش پژوهش، پرسشنامهها در مراکز درمانی شهر بابک، در زمان مناسبی در اختیار شرکتکنندگان قرار گرفت. به منظور رعایت اخلاق پژوهش، اهداف و چشماندازهای پژوهش حاضر برای شرکتکنندگان توضیح داده شد و رضایت آگاهانه آنان کسب شد. شرکتکنندگان پرسشنامههای سازگاری روانی-اجتماعی با بیماری، سبک زندگی، سواد سلامت و حساسیت اضطرابی را تکمیل کردند. بر بینام بودن پرسشنامهها، رازداری و محرمانه بودن اطلاعات تأکید شد و همه شرکتکنندگان در صورت تمایل توانستند از نتایج پژوهش بهرهمند شوند. همچنین پژوهش حاضر تحت کد اخلاق IR.IAU.SRB.REC.1401.361 انجام گرفت. اطلاعات مربوط به ویژگیهای جمعیت شناختی شرکتکنندگان به لحاظ سن، جنس، طبقه اقتصادی- اجتماعی، سطح تحصیلات و تعداد دفعات ابتلا به یکی از وریروسهای خانواده کووید-19 جمعآوری شدند. دادهها بهوسیله پرسشنامههای زیر جمعآوری شدند:
مقیاس سازگاری روانی-اجتماعی با بیماری (Psychosocial adjustment to illness scale): مقیاس سازگاری روانی-اجتماعی با بیماری توسط Derogatis ساخته شده است. این مقیاس دارای 46 گونه است که شیوه نمرهگذاری آن بر اساس یک مقیاس 4 درجهای لیکرتی میباشد. خرده مقیاسهای مقیاس مذکور شامل ۷ حوزه جهتگیری مراقبت بهداشتی، محیط شغلی، محیط خانه، روابط جنسی، گستره روابط خانوادگی، محیط اجتماعی و درماندگی روانشناختی است. روایی و پایایی این مقیاس، مطلوب گزارش شده است. این پرسـشنامه شامل ۷ حیطه و ۴۶ گویه شامل نگرش نسبت به بیماری (۸ سؤال)، محیط شـــغل/تحصـــیل (6 سؤال)، محیط خانوادگی (۸ سؤال)، روابط جنســی (6 سؤال)، گســتره روابط خـانوادگی (۵ سؤال)، محیط اجتمـاعی (۶ سؤال) و اختلال روانپزشکی (۷ سؤال) است. نمرهگذاری پاسخها بر اساس مقیاس چهار درجهای لیکرت از ۰ تا ۳ به صورت کاملاً (نمره 0)، تا حدودی (نمره 1)، کمی (نمره 2)، اصلاً (نمره 3) اســت. در هر سؤال برای تغییرات عمده منفی از زمان بیماری امتیاز ۰ یا «کاملاً» و برای تغییرات مثبت یا عدم تغییر امتیاز ۳ یا «اصلاً» اختصاص داده شده است. نمرات بالاتر نشـان دهنده سـازگاری مناسـب و نمرات پایینتر وضعیت نامناسب سازگاری را نشان میدهد. طبقهبندی امتیاز سازگاری کل با منطق ۳۳ درصد به سه دسته «سازگاری ضعیف =کمتر از یک»، «سازگاری متوسـط=یک تا دو» و «سـازگاری خوب =بیشـتر از دو» انجام شد (24). پس از ترجمـه، بومیســـازی و اعمـال تغییرات در آن، روایی محتوایی آن با استفاده از نظرات و پیشنهادهای 10 نفر از اسـاتید دانشـگاه علوم پزشـکی بیرجند به دست آمد و پایایی آن با اســتفاده از ضــریب آلفای کرونباخ ۹۴/۰ محاســبه شد (25). پایایی با اسـتفاده از ضـریب آلفای کرونباخ در یک مطالعه مقدماتی بر روی ۲۰ نفر از بیماران ۸۷/۰ محاسبه شد (26). در پژوهش حاضر پایایی آن به روش آلفای کرونباخ 85/0 به دست آمد.
پرسشنامه سبک زندگی (Lifestyle questionnaire): این پرسشنامه با هدف ارزیابی سبک زندگی توسط Lali و همکاران ساخته شد. این پرسشنامه دارای ۷۰ سؤال بر اساس طیف لیکرت است که به صورت همیشه (۳)، معمولاً (۲)، گاهی اوقات (1)، و هرگز (0) نمرهگذاری میشوند. این پرسشنامه از ۱۰ مؤلفه سلامت جسمانی با گویههای 1، 4، 11، 21، 42، 50، 57 و 65، ورزش و تندرستی با گویههای 12، 22، 32، 33، 43، 51 و 58، کنترل وزن و تغذیه با گویههای 6، 16، 26، 27، 47، 54 و 61، پیشگیری از بیماریها با گویههای 2، 14، 24، 35، 42، 45 و 59، سلامت روانشناختی با گویههای 17، 38، 48، 49، 55، 62 و 66، سلامت معنوی با گویههای 7، 8، 18، 29، 39 و 56، سلامت اجتماعی 9، 19، 30، 40، 63 و 67، اجتناب از داروها، مواد مخدر، و الکل با گویههای 3، 13، 23، 34، 44 و 69، پیشگیری از حوادث با گویههای 5، 15، 25، 36، 46، 53 و 60 و سلامت محیطی با گویههای 10، 20، 41، 64، 68 و 70 تشکیل شده است. نمره بالا در مؤلفهها و در کل پرسشنامه نشاندهنده سبک زندگی مناسب است. بر پایه نتایج تحلیل عاملی، این ۱۰ عامل با ارزش ویژه بزرگتر از یک استخراج شد که حدود 22/46 درصد واریانس کل سبک زندگی را تعیین میکنند. روایی سازه این پرسشنامه را به منزله ابزاری چند بعدی برای اندازهگیری سبک زندگی تأیید کرد (27). در پژوهش حاضر پایایی آن به روش آلفای کرونباخ 87/0 به دست آمد.
مقیاس سواد سلامت (Health literacy): این مقیاس توسط Montazeri و همکاران ساخته شده که دارای 33 سؤال 5 گزینهای و 5 عامل مهارت خواندن (4 گویه)، دسترسی (6 گویه)، ارزیابی (4 گویه)، درک و فهم (7 گویه) و تصمیمگیری و کاربرد اطلاعات سلامت (12 گویه) میباشند. در عامل مهارت خواندن امتیاز 5-1 تعلق میگیرد. امتیاز 1 به گزینه کاملاً سخت و 5 به گزینه کاملاً آسان تعلق میگیرد. در مورد سایر عوامل امتیاز 1 به گزینه هیچوقت و امتیاز 5 به گزینه همیشه تعلق میگیرد. نحوه امتیازدهی به این صورت است که ابتدا امتیاز خام هر فرد در هر یک از حیطهها به وسیله جمع جبری امتیازها به دست میآید. سپس برای تبدیل این امتیاز به طیف 0 تا 100 از فرمول تفاضل نمره خام کسب شده از حداقل نمره خام ممکن تقسیم بر تفاضل حداکثر امتیاز ممکن از حداقل امتیاز ممکن استفاده میشود. نهایتاً برای محاسبه امتیاز کل، امتیازهای همه ابعاد بر اساس طیف 0 تا 100 جمع گردید و سپس بر تعداد ابعاد (5) تقسیم شد. نمرات 0 تا 50 به عنوان سواد سلامت ناکافی، 1/50 تا 66 به عنوان سواد سلامت نه چندان کافی، 1/66 تا 84 به عنوان سواد سلامت کافی و نمرات 1/84 تا 100 به عنوان سواد سلامت عالی در نظر گرفته میشوند. روایی این مقیاس با استفاده از روش تحلیل عاملی اکتشافی و پایایی با محاسبه ضریب همبستگی درونی آن ارزیابی شد. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که این مقیاس از روایی سازه مطلوبی برخوردار است و مجموعاً 2/53 درصد از تغییرات مشاهده شده را توضیح میدهد. آلفای کرونباخ گویهها در سازهها قابل قبول بودند (72/0 تا 89/0) و ضریب پایایی این مقیاس هم تأیید شد (28). در پژوهش حاضر پایایی کل مقیاس به روش آلفای کرونباخ 83/0 به دست آمد.
شاخص حساسیت اضطرابی (Anxiety sensitivity): شاخص حساسیت اضطرابی یک پرسشنامه خودگزارشدهی است که به وسیله Reiss و همکاران ساخته شد و دارای ۱۶ گویه است. نمرهگذاری بر اساس مقیاس پنجدرجهای لیکرت (خیلی کم=0 تا خیلی زیاد=۴) است و دامنه نمرات از صفر تا ۶۴ میباشد. هر گویه این عقیده را منعکس میکند که احساسات اضطرابی به صورت ناخوشایند تجربه میشوند و توان منتهی شدن به پیامد آسیبزا را دارند. درجه تجربه ترس از نشانههای اضطرابی با نمرات بالاتر مشخص میشود. این شاخص دارای سه عامل ترس از نگرانیهای بدنی (۸ گویه)، ترس از نداشتن کنترل شناختی (۴ گویه) و ترس از مشاهده شدن اضطراب از سوی دیگران (۴ گویه) است (29). بررسی ویژگیهای روانسنجی این شاخص، ثبات درونی (آلفای کرونباخ) در دامنه 80/0 تا 90/0 را نشان میدهد (30). اعتبار بازآزمایی این مقیاس بعد از دو هفته 75/0 و به مدت سه سال 81/0 گزارش شده و نشانگر این است که حساسیت اضطرابی یک سازه شخصیتی نسبت پایدار است (17). در پژوهش حاضر پایایی پرسشنامه به روش آلفای کرونباخ 79/0 به دست آمد.
دادهها بهوسیله نرمافزارهای SPSS نسخه 24 و AMOS نسخه 26 تجزیه و تحلیل شدند. در تجزیه و تحلیل دادهها از آزمونهای ضریب همبستگی Pearson، مدلیابی معادلات ساختاری، تحلیل عاملی تأییدی و Bootstrap در سطح معناداری 05/0 استفاده شد.
نتایج
دادههای حاصل از 250 شرکتکننده تحلیل شد که میانگین سنی آنان 07/42 سال با انحراف معیار 19/3 سال بود. 4/52 درصد (131 نفر) از شرکتکنندگان زن و 6/47 درصد (119 نفر) شرکتکنندگان هم مرد بودند. 2/77 درصد (193 نفر) از شرکت کنندکان متأهل و 8/22 درصد (57 نفر) شرکتکنندگان هم مجرد بودند. به لحاظ وضعیت اقتصادی-اجتماعی 6/33 درصد (84 نفر) از شرکتکنندگان در طبقه بالا، 4/36 درصد (91 نفر) در طبقه متوسط و 30 درصد (75 نفر) هم در طبقه پایین بودند. به لحاظ سطح تحصیلات 4/20 درصد (51 نفر) زیر دیپلم، 6/35 درصد (89 نفر) دیپلم، 2/37 درصد (93 نفر) لیسانس و 8/6 درصد (17 نفر) فوق لیسانس بودند. 2/65 درصد (163 نفر) یک بار و 8/34 درصد (87 نفر) هم دو بار یا بیشتر به یکی از وریروسهای خانواده کووید-19 مبتلا شده بودند.
به منظور بررسی همبستگی بین متغیرها از ضریب همبستگی Pearson استفاده شد. نتایج جدول 1، میانگین، انحراف معیار و ضرایب همبستگی بین متغیرها را نشان میدهد. همبستگی نمره سبک زندگی با نمره سازگاری روانی-اجتماعی 630/0، همبستگی بین نمره سواد سلامت با نمره سازگاری روانی-اجتماعی 577/0، همبستگی بین نمره حساسیت اضطرابی با نمره سازگاری روانی- اجتماعی 689/0، همبستگی بین نمره سبک زندگی با نمره حساسیت اضطرابی 480/0- و همبستگی بین نمره سواد سلامت با نمره حساسیت اضطرابی 440/0- مشاهده شد که همگی معنادار هستند (001/0P<).
جدول 1- میانگین، انحراف معیار و ضرایب همبستگی Pearson بین نمرات سبک زندگی، سواد سلامت و حساسیت اضطرابی با سازگاری روانی-اجتماعی افراد واکسینه شده مبتلا به بیماری کووید-19 در شهر بابک در سال 1401 (250=n)
متغیرها |
میانگین |
انحراف معیار |
1 |
2 |
3 |
۵ |
۱- سبک زندگی |
67/96 |
91/15 |
1 |
|
|
|
۲- سواد سلامت |
99/82 |
40/15 |
۳۹۲/0** |
1 |
|
|
۳- حساسیت اضطرابی |
94/38 |
41/7 |
۴۸۰/۰-** |
۴۴۰/۰-** |
1 |
|
۵- سازگاری روانی-اجتماعی |
10/75 |
24/13 |
۶۳۰/۰** |
۵۷۷/۰** |
۶۸۹/۰-** |
۱ |
** 01/0>P
در جدول 2، با توجه به اینکه مقادیر چولگی و کشیدگی دادهها در فاصله 2+ و 2- قرار میگیرند و همچنین طبق نتایج آزمون ناپارامتریک Kolmogorov-Smirnov مفروضه نرمال بودن دادهها درباره همه متغیرها برقرار است. همچنین، شاخصهای ضریب تحمل و عامل تورم واریانس نشان دادند که مفروضه همخطی بودن متغیرهای پیشبین برقرار است (001/0P<) (23).
جدول 2- نتایج آزمونهای نرمال بودن دادهها و همخطی بین متغیرهای پیشبین در افراد واکسینه شده مبتلا به بیماری کووید-19 در شهر بابک در سال 1401 (250=n)
متغیرها |
چولگی |
کشیدگی |
آماره Kolmogorov-Smirnov |
مقدار Z |
مقدار P |
ضریب تحمل |
عامل تورم واریانس |
سبک زندگی |
028/0 |
004/0- |
133/0 |
142/0 |
154/0 |
650/0 |
539/1 |
سواد سلامت |
645/0 |
753/0 |
880/0 |
716/0 |
113/0 |
735/0 |
361/1 |
حساسیت اضطرابی |
393/0- |
234/1 |
115/0 |
271/0 |
144/0 |
598/0 |
671/1 |
سازگاری روانی-اجتماعی |
502/0 |
007/1 |
522/0 |
498/0 |
129/0 |
--- |
--- |
با توجه به برقراری مفروضهها، برای آزمون فرضیه پژوهش از روش مدلیابی معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج جدول 3 نشان میدهد که همه شاخصهای برازندگی حاصل از تحلیل عاملی تأییدی از برازش قابل قبول مدل اندازهگیری با دادههای جمعآوری حمایت میکنند. بنابراین، میتوان نتیجه گرفت که در مجموع مدل در جهت تبیین و برازش از وضعیت مناسبی برخوردار است. شاخص نسبت مجذور کای بر درجه آزادی
(Chi-Square/ degree of freedom) برازش مدل را تأیید میکند. این شاخص در دامنه 1 تا 5 قرار دارد و به معنی برازش مدل با دادهها است. خطای تقریبی ریشه مجذور میانگین (Root mean square error of approximation) برابر ۰۷۱/0 و ریشه میانگین مربعات باقیمانده (Root mean square residual) برابر با ۰۶۸/0 است. چون از میزان ملاک (08/0) کوچکتر است برازش مدل را تأیید میکند. همچنین شاخصهای برازش افزایشی (Incremental fit index)، برازش تطبیقی (Comparative fit index)، برازش نیکویی (Goodness of fit index) و برازش نرم شده (Normed fit index) نیز از ملاک مورد نظر (9/0) بزرگتر هستند (23). در مجموع و با در نظر گرفتن مجموع شاخصهای محاسبه شده، برازش مدل نقش واسطهای حساسیت اضطرابی در رابطه بین سبک زندگی و سواد سلامت با سازگاری روانی-اجتماعی مورد تأیید قرار میگیرد.
جدول 3- شاخصهای برازش مدل اندازهگیری
شاخص برازش |
دامنه مورد قبول (23) |
مقدار مشاهده شده |
ارزیابی شاخص برازش |
IFI |
9/0< |
۹۳۵/0 |
مناسب |
GFI |
9/0< |
۹۴۷/0 |
مناسب |
RMSEA |
08/0> |
۰۷۱/0 |
مناسب |
SRMR |
08/0> |
۰۶۸/0 |
مناسب |
CFI |
9/0< |
۹۳۴/0 |
مناسب |
NFI |
9/0< |
۹۳۳/0 |
مناسب |
طبق نتایج جدول 4، اثرات مستقیم و غیرمستقیم سبک زندگی و سواد سلامت بر سازگاری روانی-اجتماعی از طریق متغیر واسطهای حساسیت اضطرابی معنیدار هستند (001/0P<). از این رو فرضیه پژوهش مبنی بر نقش واسطهای حساسیت اضطرابی در رابطه سبک زندگی و سواد سلامت با سازگاری روانی-اجتماعی افراد واکسینه شده در برابر کووید-19 تأیید شد.
جدول 4- ضرایب مسیر مستقیم و غیرمستقیم بین متغیرها در مدل پیشبینی سازگاری روانی-اجتماعی بر اساس سبک زندگی و سواد سلامت با نقش واسطهای حساسیت اضطرابی در افراد واکسینه شده مبتلا به بیماری کووید-19 در شهر بابک در سال 1401 (250=n)
مسیرها |
متغیرها |
ضریب غیراستاندارد |
ضریب استاندارد |
مقدار آماره |
مقدار P |
مستقیم |
سبک زندگی ß |
سازگاری روانی-اجتماعی |
|
036/1 |
282/0 |
41/3 |
001/0> |
سواد سلامتß |
سازگاری روانی-اجتماعی |
|
871/0 |
234/0 |
01/3 |
001/0> |
حساسیت اضطرابیß |
سازگاری روانی-اجتماعی |
|
625/0 |
331/0- |
12/4- |
001/0> |
غیرمستقیم |
سبک زندگی ß |
حساسیت اضطرابیß |
سازگاری روانی-اجتماعی |
۰۹۹/۰ |
319/۰ |
02/4 |
001/0> |
سواد سلامت ß |
حساسیت اضطرابیß |
سازگاری روانی-اجتماعی |
۰۸۱/۰ |
299/۰ |
87/3 |
001/0> |
به منظور بررسی نقش واسطهای حساسیت اضطرابی در رابطه سبک زندگی و سواد سلامت با سازگاری روانی-اجتماعی از روش بوت استراپ (Bootstrap) استفاده شد. طبق نتایج جدول 5، فاصلههای اطمینان حد پایین و حد بالا حاکی از قرار نگرفتن صفر در این فاصلهها و معناداری مسیرهای غیرمستقیم با نقش واسطهای حساسیت اضطرابی است. به این معنا که حساسیت اضطرابی اثر غیرمستقیم بر سازگاری روانی-اجتماعی از طریق سبک زندگی و سواد سلامت دارد (01/0>P).
جدول 5- نتایج بوت استراپ برای مسیر غیرمستقیم حساسیت اضطرابی در پیشبینی سازگاری روانی-اجتماعی بر اساس سبک زندگی و سواد سلامت در افراد واکسینه شده مبتلا به بیماری کووید-19 در شهر بابک در سال 1401 (250=n)
مسیر |
بوت استراپ |
خطای استاندارد |
حد
پایین |
حد
بالا |
مقدار
P |
سبک زندگی ß حساسیت اضطرابی ß سازگاری روانی-اجتماعی |
231/0 |
127/0 |
163/0 |
323/0 |
001/0> |
سواد سلامت ß حساسیت اضطرابی ß سازگاری روانی-اجتماعی |
254/0 |
119/0 |
147/0 |
293/0 |
001/0> |
شکل 2، مجموع مجذور همبستگیهای چندگانه (R2) برای سازگاری روانی-اجتماعی 63/0 است. این نتیجه حاکی از آن است که سبک زندگی، سواد سلامت و حساسیت اضطرابی در مجموع 63 درصد از واریانس سازگاری روانی-اجتماعی افراد واکسینه شده مبتلا به بیماری کووید-19 در شهر بابک در سال 1401 را تبیین میکنند.