Ethics code: IR.MODARES.REC.1402.001
Baharloo H, Yousefi S, Doustipoor F, Bagheri Sheykhangafshe F, Farahani H. The Effectiveness of Study Strategies Training on Research Self-Efficacy, Cognitive Fusion, and Resilience among Nursing Students with Impostor Syndrome: A Quasi-Experimental Study. JRUMS 2026; 24 (12) :1133-1148
URL:
http://journal.rums.ac.ir/article-1-7880-fa.html
بهارلو هیوا، یوسفی سارا، دوستی پور فریبرز، باقری شیخانگفشه فرزین، فراهانی حجت اله. اثربخشی آموزش راهبردهای مطالعه بر خودکارآمدی پژوهشی، همجوشی شناختی و تابآوری دانشجویان پرستاری دارای نشانگان ایمپاستر: یک مطالعه نیمه تجربی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. 1405; 24 (12) :1133-1148
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-7880-fa.html
کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
متن کامل [PDF 965 kb]
(18 دریافت)
|
چکیده (HTML) (32 مشاهده)
متن کامل: (12 مشاهده)
مقاله پژوهشی
مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
دوره 24، اسفند 1404، 1148-1133
اثربخشی آموزش راهبردهای مطالعه بر خودکارآمدی پژوهشی، همجوشی شناختی و تابآوری دانشجویان پرستاری دارای نشانگان ایمپاستر: یک مطالعه نیمه تجربی
فرزین باقری شیخانگفشه[1]، صوفیا حیدری[2]، فریبرز دوستیپور[3]، مصطفی عسگری تپه[4]، حجتاله فراهانی[5]
دریافت مقاله: 13/08/1404 ارسال مقاله به نویسنده جهت اصلاح: 02/09/1404 دریافت اصلاحیه از نویسنده: 16/12/1404 پذیرش مقاله: 17/12/1404
چکیده
زمینه و هدف: نشانگان ایمپاستر میتواند تواناییهای علمی، انگیزشی و روانشناختی دانشجویان را تحت تأثیر قرار دهد. لذا، مطالعه حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش راهبردهای مطالعه بر خودکارآمدی پژوهشی، همجوشی شناختی و تابآوری دانشجویان پرستاری دارای نشانگان ایمپاستر انجام شد.
مواد و روشها: روش پژوهش نیمهتجربی از نوع پیشآزمون-پسآزمون با گروه آزمایش و کنترل است. جامعه آماری پژوهش دانشجویان پرستاری دانشگاه آزاد استان تهران در سال 1403 بودند. تعداد 36 دانشجو که نمره بالای 55 در پرسشنامه نشانگان ایمپاستر کسب کردند، بهصورت تصادفی در گروه آزمایش (18 نفر) و کنترل (18 نفر) جایدهی شدند. ابزار پژوهش پرسشنامههای نشانگان ایمپاستر، خودکارآمدی پژوهشی، همجوشی شناختی، تابآوری بود. گروه آزمایش طی هشت جلسه 90 دقیقهای (هفتهای یک جلسه) آموزش راهبردهای مطالعه دریافت کرد؛ گروه کنترل در این مدت آموزشی دریافت نکرد و پس از اتمام مطالعه، محتوای آموزشی بهصورت خلاصه به آنان ارائه شد. دادهها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره تحلیل شد.
یافتهها: نتایج بهدست آمده مشخص کرد آموزش راهبردهای مطالعه به صورت معناداری موجب افزایش مهارتهای عملی (96/68=F)، مهارتهای نوشتن (61/30=F)، مهارتهای طراحی پژوهش (77/64=F)، مهارتهای رایانهای (25/56=F)، و تابآوری (15/61=F) و کاهش همجوشی شناختی (91/82=F) دانشجویان پرستاری دارای نشانگان ایمپاستر شده است (001/0>P).
نتیجهگیری: یافتههای مطالعه حاضر نشان داد آموزش راهبردهای مطالعه در دانشجویان پرستاری دارای نشانگان ایمپاستر با افزایش مؤلفههای خودکارآمدی پژوهشی و تابآوری و کاهش همجوشی شناختی همراه بود. پیشنهاد میشود برنامههای آموزش راهبردهای مطالعه در کنار خدمات مشاورهای، جهت ارتقاء سلامت روان، تقویت تابآوری و بهبود عملکرد پژوهشی دانشجویان به کار گرفته شود.
واژههای کلیدی: نشانگان ایمپاستر، خودکارآمدی پژوهشی، همجوشی شناختی، تابآوری، آموزش راهبردهای مطالعه
ارجاع: باقری شیخانگفشه ف، حیدری ص، دوستیپور ف، عسگریتپه م، فراهانی ح. اثربخشی آموزش راهبردهای مطالعه بر خودکارآمدی پژوهشی، همجوشی شناختی و تابآوری دانشجویان پرستاری دارای نشانگان ایمپاستر: یک مطالعه نیمهتجربی. سال 1404، دوره 24، شماره 12، صفحات: 1148-1133.
مقدمه
نشانگان ایمپاستر (Impostor Syndrome) بهعنوان یکی از پدیدههای روانشناختی شناخته شده در حوزه آموزش عالی، بیانگر تجربه مکرر تردید نسبت به شایستگیهای فردی و احساس ناکافیبودن علیرغم وجود شواهد عینی از موفقیت و توانمندی است (2، 1). مواجهه مداوم با محیطهای بالینی پرتنش، مقایسه اجتماعی با همتایان و فشار ناشی از انتظارات حرفهای، میتواند بستر مساعدی برای شکلگیری و تداوم این احساس فراهم آورد (4، 3). یافتههای یک مطالعه مروری در سال 2025 نشان داد شیوع جهانی نشانگان ایمپاستر در میان ۳۰ مطالعه شامل 11,483 پزشک و پرستار حدود 62درصد است (5). نتایج پژوهش El-Ashry و همکاران نشان داد که 3/46 درصد از دانشجویان پرستاری سطوح متوسط، ۳3 درصد سطوح مکرر و 2/6 درصد سطوح شدید نشانگان ایمپاستر را تجربه کردهاند (6).
یکی از اهداف آموزش عالی، پرورش دانشجویانی با توانایی انجام پژوهشهای علمی معتبر است. در این میان خودکارآمدی پژوهشی (Research Self‑Efficacy) بهعنوان باور فرد نسبت به توانایی طراحی و اجرای فعالیتهای پژوهشی، نقش مهمی در کیفیت یادگیری و رشد علمی دارد (8، 7). در دانشجویان پرستاری، ضعف در این توانایی میتواند به تشدید نشانگان ایمپاستر منجر شود، بهطوریکه دانشجویان موفقیتهای خود را به شانس یا عوامل بیرونی نسبت داده و در پذیرش شایستگیهای خود ناتوان میمانند (9، 11). همچنین، کیفیت یادگیری با نحوه مواجهه دانشجویان با افکار و هیجانات مرتبط است. همجوشی شناختی (Cognitive Fusion) وضعیتی است که فرد نمیتواند از افکار منفی فاصله بگیرد و آنها را بازتابی از هویت واقعی خود میپندارد (13، 12). در آموزش پرستاری، این وضعیت میتواند با افزایش خودانتقادی، اضطراب عملکرد و انکار موفقیتها، تجربه ایمپاستر را تشدید کرده و یادگیری عمیق را مختل کند (15، 14). از سوی دیگر، تابآوری (Resilience) بهعنوان توانایی سازگاری با فشارها و حفظ عملکرد مؤثر در شرایط دشوار، عامل مهمی در کاهش پیامدهای روانشناختی آموزش پرتنش پرستاری است (17، 16). تابآوری بالا به دانشجویان کمک میکند فشارهای تحصیلی و بالینی را بهتر مدیریت کرده، شکستها را فرصتی برای یادگیری بدانند و در برابر نشانگان ایمپاستر مقاومتر عمل کنند، در حالیکه فقدان آن میتواند به تشدید این نشانگان و افت عملکرد تحصیلی منجر شود (21-18).
دانشجویان پرستاری به دلیل ماهیت پرچالش آموزش در این رشته، همواره با حجم گستردهای از مطالب نظری، مسئولیتهای بالینی، ارزیابیهای مستمر و فشارهای روانی ناشی از محیط بالینی مواجهاند (22). در این بستر، آموزش راهبردهای مطالعه بهعنوان یک مداخله آموزشی جامع و هدفمند، نقش کلیدی در کاهش شدت و پیامدهای نشانگان ایمپاستر دارد، زیرا مهارتهای شناختی، فراشناختی و مدیریتی دانشجویان را بهطور همزمان تقویت میکند (23). این راهبردها، با ارتقاء توانایی دانشجویان در سازماندهی مطالب، پردازش عمیق اطلاعات، یادسپاری مؤثر و مدیریت زمان، موجب بهبود عملکرد تحصیلی و درک مفهومی از محتوای پیچیده پرستاری میشوند (24). این دستاوردها تجربه موفقیت واقعی را برای دانشجویان ملموس میسازد و آنان را قادر میسازد تا دستاوردهای علمی و بالینی خود را محصول تلاش و شایستگی فردی بدانند و نه نتیجه شانس یا عوامل بیرونی (25). چنین بازخورد مثبتی، چرخه خودتردیدی و ناکارآمدی ادراکشده که هسته مرکزی نشانگان ایمپاستر است، بهطور مؤثر تضعیف میکند و اعتمادبهنفس علمی را بازسازی مینماید (26). علاوه بر این، آموزش راهبردهای مطالعه با تقویت خودکارآمدی تحصیلی، افزایش انگیزش درونی و کاهش اضطراب امتحان و استرس تحصیلی، محیط روانشناختی حمایتی فراهم میآورد که دانشجویان را قادر میسازد با فشارهای چندجانبه آموزش پرستاری مقابله کنند و تابآوری روانی خود را افزایش دهند (27).
با توجه به شیوع بالای نشانگان ایمپاستر در میان دانشجویان پرستاری و پیامدهای منفی آن بر سلامت روان، اعتمادبهنفس علمی، عملکرد تحصیلی و حرفهای، شناسایی و توسعه مداخلات مؤثر برای کاهش این پدیده از اهمیت بالایی برخوردار است (28). فشارهای تحصیلی و بالینی در رشته پرستاری، دانشجویان را بیش از سایر گروههای آموزشی در معرض خودتردیدی و احساس ناکافی بودن قرار میدهد و میتواند منجر به اضطراب، افسردگی، کاهش انگیزش و فرسودگی زودرس شود (29). آموزش راهبردهای مطالعه بهعنوان یک مداخله فراشناختی، میتواند به بازسازی اعتمادبهنفس علمی و کاهش شدت نشانگان ایمپاستر کمک کند (30). در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش راهبردهای مطالعه بر خودکارآمدی پژوهشی، همجوشی شناختی و تابآوری دانشجویان پرستاری دارای نشانگان ایمپاستر انجام شد.
مواد و روشها
روش پژوهش حاضر نیمهتجربی با طرح پیشآزمون-پسآزمون و گروه آزمایش و کنترل بود. جامعه پژوهش دانشجویان پرستاری دانشگاه آزاد استان تهران در سال تحصیلی 1403 بودند. نمونهها به تعداد 36 دانشجو که بر اساس مقیاس نشانگان ایمپاستر Clance و Imes نمرات بالاتر از 55 را داشتند (31)، به روش در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی (به شکل قرعهکشی) در گروه آزمایش (18 نفر) و کنترل (18 نفر) جایدهی شدند. حجم نمونه مورد نیاز برای مطالعات نیمهتجربی با در نظر گرفتن اندازه اثر (5/2=d)، توان آزمون 90%، سطح خطای نوع اول (05/0=α) و انحراف معیار (63/7=σ) مربوط به مقیاس نشانگان ایمپاستر، 32 نفر محاسبه شد. با توجه به احتمال ریزش نمونهها، حجم نمونه برای هر گروه 18 نفر (در مجموع 36 نفر) در نظر گرفته شد (32).
